80 năm khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Bình minh của lịch sử dân tộc: Hoàng hôn của chế độ phong kiến (Bài 3)
Bài 3: Hoàng hôn của chế độ phong kiến
Giữa tháng 8/1945, thời điểm sục sôi của “Tổng khởi nghĩa lệnh truyền đêm trước”, Bảo Đại gửi thông điệp cho các nước Đồng minh (Tổng thống Truman, Vua nước Anh, Thống chế Tưởng Giới Thạch, Tướng De Gaulle) đề nghị công nhận “Đế quốc Việt Nam”. Ngày 18/8, Bảo Đại gửi một thông điệp đến De Gaulle đề nghị công nhận “Đế quốc Việt Nam nhưng tướng De Gaulle không quan tâm đến đề nghị này vì ông ta đã thỏa hiệp với Nhật Bản, kẻ thù của Pháp. Tất cả mọi bức thư Bảo Đại gửi cho những nước khác (Mỹ, Trung Quốc, Anh,...) cũng đều không được hồi âm. Bởi vì, theo Tuyên bố Cairo (năm 1943), các nước Đồng minh sẽ không công nhận bất cứ chính phủ nào do phát xít Nhận Bản thành lập ở các vùng chiếm đóng, trong khi “Đế quốc Việt Nam” là một trong số đó.
Mít-tinh tổng khởi nghĩa tại quảng trường Nhà hát Lớn (Nguồn: http://dangcongsan.vn)
“Lấy chí nhân thay cường bạo”
Như vậy, mọi nỗ lực để duy trì, kéo dài chính thể quân chủ phong kiến ở Việt Nam không thành công vì không còn phù hợp xu thế lịch sử. Sau lệnh tổng khởi nghĩa, “Hà Nội, Huế, Sài Gòn cả nước/ đứng lên ta giành hết chính quyền”, nhận thấy không thể cản lại làn sóng cách mạng, được sự vận động của ông Phạm Khắc Hòe, Bảo Đại quyết định thoái vị “để không phải là một trở ngại cho sự giải phóng của đất nước”.
Căn cứ vào sử sách, tài liệu còn để lại, kể cả những góc nhìn đa chiều nhất, tỉnh táo nhất, có thể nói rằng chính thể do Bảo Đại lập ra thực tế không quyền hành gì. Sự kiện vua Bảo Đại thoái vị, đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể, không thể khác được, có thể ví như đây là buổi hoàng hôn của chế độ phong kiến ở nước ta.
Chiều 31/8/1945, trong lúc vua Bảo Đại còn đang hoàn thành việc bàn giao quyền lực thì ông Tôn Quang Phiệt - Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, chuyển đến cho cựu hoàng một bức điện khẩn, nội dung như sau: “Chính phủ lâm thời mời công dân Vĩnh Thụy ra Hà Nội làm cố vấn tối cao cho chính phủ. Nếu nhận lời, sẽ có những chỉ dẫn cần thiết để ông cố vấn có thể ra Hà Nội sớm nhất. Ký tên: Hồ Chí Minh”.
Theo tài liệu còn lại, khi ra Hà Nội, vua Bảo Đại vẫn chưa biết Hồ Chí Minh là ai. Sau đó, một người cho nhà vua biết, Hồ Chí Minh chính là Nguyễn Ái Quốc, nghe vậy, Bảo Đại có vẻ hài lòng rồi ông đã thốt ra: “Thế thì thoái vị cũng đáng”.
Những gì diễn ra sau đó, nhiều người đã biết. Mặc dù được Chính phủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trọng dụng, cử làm cố vấn tối cao nhưng Bảo Đại vẫn một mực ra đi...
Biết rằng, sự so sánh nào cũng khập khiễng nhưng cũng cần dẫn ra đây để chứng minh rằng, Cách mạng Tháng Tám 1945 là cuộc cách mạng nhân văn, gần như không đổ máu. Các vị vua, quan triều đình nhà Nguyễn phần lớn được chính quyền cách mạng đối xử tử tế.
Chúng ta biết rằng, cuộc Cách mạng tư sản Pháp (1789-1799) tác động rất lớn đến tình hình châu Âu và thế giới, đã làm thay đổi vĩnh viễn lịch sử của loài người. Cuộc cách mạng này chấm dứt chế độ phong kiến, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển tại nước Pháp và trên toàn thế giới.
Hầu hết các sử gia đều công nhận cuộc cách mạng Pháp là một trong những sự kiện có tầm quan trọng bậc nhất trong lịch sử nhân loại. Nhưng ngoài ý nghĩa đó, cuộc Cách mạng tư sản Pháp đã diễn ra vô cùng đẫm máu, khốc liệt. Sau cuộc cách mạng, Quốc hội của nước Cộng hòa Pháp tán thành xử chém vua Louis XVI (nhà vua bị chặt đầu).
Mở rộng ra, không chỉ Cách mạng tư sản Pháp, nhiều cuộc cách mạng của phương Tây thời kỳ lịch sử đó và cả sau này, đều diễn ra trong sự tranh giành khốc liệt, một mất một còn với chế độ phong kiến. Riêng Cách mạng Tháng Tám 1945, vua Bảo Đại và nhiều cận thần lại được chính quyền cách mạng tôn trọng, chẳng những giữ mạng sống, Chính phủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chiêu hiền đãi sĩ với những mong muốn góp phần xây dựng chính quyền vững mạnh trên tinh thần đại đoàn kết để phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Cụ Bùi Bằng Đoàn, một trong những vị đại quan đại thần của triều đình nhà Nguyễn, đã ra giúp nước và làm đến chức Chủ tịch Quốc hội. Trân trọng tấm lòng của cụ Bùi Bằng Đoàn, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng làm bài thơ tặng cụ: Xem sách chim rừng vào cửa đậu/ Phê văn hoa núi ghé nghiên soi/ Tin vui thắng trận dồn chân ngựa/ Nhớ cụ thơ xuân tặng một bài.
Linh hồn của cuộc cách mạng
Tại cuộc Hội thảo quốc tế kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (tháng 5/2010), nhà nghiên cứu, nhà báo Lady Borton (Mỹ) đánh giá: “Hồ Chí Minh là nhà cách mạng Việt Nam nhận được thông tin sớm nhất về việc quân Nhật đầu hàng Đồng minh. Ông nhận tin này qua radio và đã hành động rất kịp thời”.
Nhiều đảng phái và tổ chức chính trị khác cũng nhận thức được cơ hội đang đến và gấp rút chạy đua trong nỗ lực xúc tiến những hoạt động giành địa vị chính trị cho mình trong giai đoạn “hậu chiến tranh”. Nhưng cuối cùng Hồ Chí Minh và Việt Minh đã thắng.
Một ý kiến khác (phát biểu tại hội thảo): “... Những đánh giá như vậy (ý nói xu hướng hạ thấp ý nghĩa của cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945) không thể che giấu sự thật rằng, cuộc Cách mạng Tháng Tám là một thành tựu phi thường... Trong khi những nhà lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa khác bằng lòng ở lại Trung Quốc và đợi đến khi quân Nhật bị quân Đồng minh đánh bại, ông Hồ và các đồng sự của ông mới chứng tỏ khả năng có thể đối phó với thách thức và đặt cả thế giới trước sự đã rồi”.
“Người không những là thần tượng của Nhân dân Việt Nam mà còn được Pháp công nhận là người phát ngôn đầu tiên của Việt Nam... Người Việt Nam này từng để lại ấn tượng sâu sắc và đặc biệt có cảm tình đối với các quan chức và nhà báo nước ngoài. Một người Pháp, sau này trở thành Cao ủy Pháp tại Đông Dương, cũng phải thừa nhận ông Hồ là người có tính cách rất mạnh mẽ và đáng tôn kính... Ngày nay, không một tên tuổi nào ở châu Á lại nổi tiếng như nhà cộng sản và dân tộc chủ nghĩa lão thành Hồ Chí Minh. Người chính là biểu tượng, là nhân vật truyền thuyết hơn là một con người bằng da bằng thịt” - tờ New York Times, số ra ngày Chủ nhật 09/5/1954.
Chúng ta đang sống trong những ngày mùa thu lịch sử của dân tộc. Trong khi một số người Việt ở trong nước hoặc ở nước ngoài không ngừng chống phá, bôi đen về sự kiện lịch sử mùa thu tháng tám và thóa mạ vị lãnh tụ, linh hồn của cuộc cách mạng thì chính những người ở các quốc gia từng đem quân xâm chiếm Việt Nam lại thừa nhận sự vĩ đại của Người.
Gần đây, ông Phạm Văn Trà - nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, có kể lại với báo chí rằng, năm 2003, khi còn giữ trọng trách bộ trưởng, ông sang thăm và làm việc tại nước Mỹ. Tại đây, ông cùng đoàn công tác phải trả lời hàng loạt những câu hỏi hóc búa của chính giới Mỹ đặt ra. Trong đó, có câu hỏi: “Tại sao đoàn của các ông lại đến thăm đài tưởng niệm cố Tổng thống Washington, Tổng thống đầu tiên của Mỹ?”. Ông Phạm Văn Trà trả lời, nguyên văn: “Chúng tôi rất quý trọng cố Tổng thống Washington. Bác Hồ của chúng tôi đã lấy một câu trong Tuyên ngôn Độc lập của nước Mỹ vào Bản Tuyên ngôn Độc lập của chúng tôi. Đó là câu “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”. Câu đó phù hợp với dân tộc chúng tôi, chính vì thế chúng tôi quý trọng và đến thắp hương tưởng nhớ”. Sau khi ông trả lời xong, nhiều người Mỹ có mặt đã vỗ tay tán dương./.
(còn tiếp)
Việt Đông
Bài 4: Bản tuyên ngôn bất hủ
