Bài 3: Gian nan hành trình tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ trên đất bạn

Trong chuyến công tác tại miền Trung mới đây, nhân kỷ niệm 75 năm Ngày thương binh liệt sĩ, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương và lãnh đạo Thành uỷ Đà Nẵng đã dân hương, dâng hoa tại nghĩa trang Liệt sĩ thị xã Điện Bàn (Quảng Nam) bày tỏ sự tri ân các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc.

Trên hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đã anh dũng hi sinh trong chiến tranh mà các Đội tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ tại địa bàn Quân khu 5 đã và đang trải qua cho thấy: Hành trình này vẫn đang hết sức gay go, khốc liệt, thậm chí có nhiều hi sinh, mất mát, song cũng thể hiện rõ trách nhiệm, đạo lý “Uống nước nhờ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” của dân tộc ta.

Nhận xét về nhiệm vụ đầy gian nan nhưng hết sức ý nghĩa, nhân văn mà các lực lượng tìm kiếm mộ liệt sĩ tại địa bàn Quân khu 5 thời gian qua đã gặt hái được, Phó Chính uỷ, Trưởng Ban chỉ đạo 515 Quân khu 5 - Thiếu tướng Trương Thiên Tô khẳng định: Quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn, chiến trường trong nước đã hết sức khó khăn nhưng với Quân tình nguyện và Chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn Lào và Campuchia lại càng khó khăn hơn gấp bội. Bởi điều kiện khí hậu khắc nghiệt, địa hình phức tạp, nhiều sông suối, chủ yếu rừng rậm, núi non hiểm trở; mộ liệt sĩ nằm rải rác, xa khu dân cư, khó phát hiện, phần lớn không có sơ đồ mộ chí, các dấu vết để xác định vị trí mai táng hầu như không còn, nguồn tin thu thập độ chính xác không cao…

Bên cạnh đó, vào mùa khô trên đất bạn nhiệt độ trung bình từ 38-40 độ C, vào mùa mưa thì mưa mịt mùng, lũ ống, lũ quét bất ngờ và hung dữ. Trong 02 năm gần đây, dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp cũng ảnh hưởng không nhỏ đến công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

“Thế nhưng, với trách nhiệm của mình, cán bộ, chiến sĩ tham gia các đội tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ nhiều tỉnh, thành tại địa bàn Quân khu 5 luôn kiên trì, nỗ lực; xem việc tìm hài cốt các liệt sĩ “chính là tìm người thân của mình" nên các anh đã vượt lên chính mình, vượt qua hoàn cảnh với bao khó khăn, nguy hiểm để đưa hài cốt cán bộ, chiến sĩ ta hy sinh trên đất bạn về với đất mẹ Việt Nam thân yêu”- Thiếu tướng Trương Thiên Tô chia sẻ.

Trong vô số những nỗ lực vừa nêu, đáng kể như cán bộ, chiến sĩ các Đội tìm kiếm, quy tập K51 (Đắk Lắk), K52 (Gia Lai), K53 (Kon Tum) hằng năm cứ vào đầu mùa khô (khoảng từ cuối tháng 10 đến tháng 11), các đội lại lên đường sang đất bạn Lào và Campuchia để thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Việt Nam hy sinh trên đất bạn.

Hành trang mang theo của mỗi thành viên các đội trong các chuyến công tác đặc biệt này là bản đồ, la bàn, ống nhòm, cuốc xẻng, quân tư trang cá nhân, đèn pin, dao phát, gạo, cá khô, mì tôm, mắm muối… đảm bảo đủ cho 7 - 10 ngày ăn.

Tuy được trang bị khá nhiều phương tiện, máy móc hiện đại nhưng trong thực tế các anh chủ yếu vẫn phải hành quân bộ và đào bới thủ công. Chia lực lượng thành nhiều tốp, nhiều hướng, cắt góc phương vị tìm đến những nơi đơn vị của các liệt sĩ đã từng đi qua, dò tìm từng cm đất... Trên con đường các anh đi, rừng sâu nơi các anh đến, vùng đất nơi các anh khai quật vẫn còn rất nhiều bom mìn, chất độc hóa học do chiến tranh để lại. Rắn, rết, thú dữ và cả những cơn sốt rét rừng luôn là mối nguy hiểm đeo bám người lính đi tìm hài cốt đồng đội. Cùng với đó là tình trạng thiếu nước, có khi giữa rừng phải ăn lá me để đánh lừa cơn khát, thậm chí gặp những vũng sình lầy phải dùng phèn đánh nước trong để uống. Nhiều vị trí phải đào sâu rất nhiều lần trên sườn đồi dốc để tìm đồng đội…

Thành viên các đội tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ làm công tác dân vận trên đất bạn (ảnh: Bộ Tư lệnh Quân khu 5 cung cấp)

Nói về công việc của đơn vị trong quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại nước bạn Lào và Campuchia, đại diện một thành viên Đội K53 (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Kon Tum) cho biết, khi đã bắt tay vào việc làm đầy thiêng liêng và trách nhiệm cao cả này, cả tập thể đơn vị không kể chỉ huy, quân y hay lái xe đều trực tiếp cầm cuốc, xẻng tìm kiếm.

“Trong những đợt tìm kiếm đó có thể kể như vào mùa khô 2006- 2007, tại huyện Pắc Soong, tỉnh Chămpasắc, nước bạn Lào, nắm được thông tin từ người dân Lào cho biết có một khu mộ của bộ đội Việt Nam, chúng tôi lập tức vượt núi băng rừng, sau 02 ngày tổ chức khai quật, đơn vị chỉ tìm thấy 18 liệt sĩ, trong khi thông tin cung cấp là 19 liệt sĩ. Không nản lòng và bằng quyết tâm phải tìm cho được đồng đội còn lại, chúng tôi tiếp tục tìm kiếm ở các khu vực xung quanh những vẫn không thấy. Lần thứ hai trở lại dù rất nỗ lực, kết quả vẫn về tay không. Ngay trước ngày tỉnh bạn tổ chức bàn giao, tiễn đưa hài cốt liệt sĩ về nước, mang nỗi canh cánh trong lòng, chúng tôi lại ngược đường khoác ba lô vượt suối, băng rừng. Cuối cùng, mộ liệt sĩ thứ 19 đã được tìm thấy dưới một tảng đá lớn”- một thành viên của Đội K53 yêu cầu không nêu tên cho biết.

Cũng theo thành viên này, người Lào xưa nay rất kiêng việc khiêng người chết đi qua bản. Thế nhưng được Đội tìm kiếm, quy tập tuyên truyền giải thích cặn kẽ, với hài cốt các liệt sĩ Việt, bà con mỗi người một tay khiêng qua nhà này nhà khác, đưa vào quán tạm trong Chùa - nơi rất đỗi linh thiêng để chờ ngày chuyển về Việt Nam. Hình ảnh các đồng chí lãnh đạo, bà con dân bản cùng các nhà sư Lào buộc chỉ chúc phúc cho anh em trong Đội tìm kiếm, quy tập và thành kính làm lễ cầu nguyện cho các liệt sĩ Việt Nam trước khi di quan về nước càng làm sâu đậm hơn mối tình đoàn kết, chiến đấu đặc biệt Việt – Lào”- thành viên kể trên của Đội K53 cho hay thêm.

Đồng hành cùng các Đội tìm kiếm, quy tập đến từ Bộ Chỉ huy Quân sự các tỉnh tiến hành tìm kiếm hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam trên đất bạn Lào và Campuchia còn có nhiều cựu chiến binh - những người một thời vào sinh ra tử trên chiến trường nước bạn. Trong đó, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (AHLLVTND) Nguyễn Đức Chuyển, nguyên Phó trưởng phòng Quân báo Quân khu 5 là một tấm gương tiêu biểu. Ông từng là Đại đội trưởng Đại đội Trinh sát Đặc công (Trung đoàn 1, Sư đoàn 2, Quân khu 5), chiến đấu ở chiến trường Quảng Đà và Đường 9 - Nam Lào. Nhờ nắm rõ địa hình, thông thạo tiếng Lào, lại có mối quan hệ thân thiết với các ngành chức năng nước bạn nên công sức, nhiệt huyết đi tìm đồng đội của ông đã mang về kết quả tốt.

Theo Đại tá, AHLLVTND Nguyễn Đức Chuyển, trong mùa khô năm 2011-2012, ông cùng đồng đội sang Lào tìm hài cốt 5 chiến sĩ trinh sát thuộc Đại đội Trinh sát Đặc công hy sinh trong trận chiến đấu ở Đường 9 - Nam Lào năm 1971.

“Hơn 40 năm đã trôi qua, dù nhớ rất kỹ nơi đơn vị từng đóng quân, nhưng chúng tôi vẫn không thể nào xác định được vị trí khu mộ. Sườn đồi trống trải năm nào giờ đã là rừng cây xanh tốt. Năm 2013, chúng tôi quay trở lại, nhờ sự giúp sức của nhân dân và các lực lượng chức năng, cuối cùng, tôi và các đồng đội đã tìm thấy khu mộ có 5 chiến sĩ trinh sát nằm liền kề nhau trên sườn đồi thuộc bản Maykhacha (Sepon, Savannakhet, Lào)”- Đại tá, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Nguyễn Đức Chuyển cho biết.

Trung tướng Thái Đại Ngọc, Tư  lệnh  Quân  khu  5 và đồng chí Dương Văn Trang, Bí thư Tỉnh uỷ Kon Tum đưa hài cốt liệt sĩ quy  tập  từ nước bạn về an táng tại Nghĩa trang Liệt sỹ tỉnh Kon Tum

Có thể nói, những nỗ lực và kết quả tìm kiếm thời gian qua của các Đội tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ trên địa bàn Quân khu 5 đã góp phần rất lớn làm giảm bớt những nỗi đau mất mát đối với thân nhân các gia đình liệt sĩ; thể hiện đạo lý “Uống nước nhờ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” của dân tộc ta, mang lại ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Tuy vậy, hiện trên khắp mọi miền đất nước vẫn còn nhiều gia đình đang trông ngóng, tìm kiếm con em, người thân của mình đã hy sinh, nằm lại tại các chiến trường chưa có thông tin hay tìm thấy hài cốt. Đây thực sự là nỗi đau rất lớn và cũng là trách nhiệm hết sức nặng nề để các cấp, các ngành và Nhân dân ta, trong đó có các lực lượng thuộc Lực lượng vũ trang Quân khu 5 thời gian qua cũng như sắp tới sẽ tiếp tục tập trung thực hiện, góp phần xây dựng, bồi đắp truyền thống anh hùng, nghĩa tình của quân và dân Khu 5 nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung./.