Bảo hiểm rủi ro trước biến đổi khí hậu cho ngành Nông nghiệp
“Nếu trước đây, nông dân gặp thiên tai mất mùa chỉ biết trông chờ hỗ trợ, thì nay tư duy nông dân đã thay đổi theo hướng chủ động hơn trong quản lý rủi ro. Từ đó, nông dân hiểu rõ hơn vai trò và lợi ích của bảo hiểm và tài chính rủi ro. Doanh nghiệp bảo hiểm và tổ chức tín dụng có thêm thực tiễn để thiết kế sản phẩm phù hợp. Cơ quan quản lý có thêm bằng chứng khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách chủ động ứng phó biến đổi khí hậu (BĐKH)”. Đó là nhận xét của ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) qua hơn 2 năm triển khai Dự án “Tài chính rủi ro khí hậu cho nông nghiệp tại Việt Nam” (AgriCRF-VN).
Tham gia bảo hiểm nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích cốt lõi cho nông dân. Trong ảnh: Thu hoạch lúa ở TP Cần Thơ.
Tác động rủi ro do BĐKH
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất thế giới bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan, BĐKH. Giai đoạn 2011-2021, mỗi năm, Việt Nam có hơn 160.000ha lúa và 80.000ha cây trồng khác bị thiệt hại do lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn và các bất thường do khí hậu. Đối với nông dân sản xuất quy mô nhỏ, chỉ một vụ mùa thất bát cũng có thể xóa sạch tài sản tích lũy nhiều năm, đẩy gia đình vào cảnh nghèo khó.
Ông Lê Đức Thịnh cho biết: “BĐKH ngày càng tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSCL và cả nước. Những hiện tượng cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn, mưa lớn, dịch bệnh… không chỉ làm gia tăng rủi ro cho sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu hộ nông dân, đặc biệt là các hộ quy mô nhỏ, hợp tác xã (HTX) và cộng đồng nông thôn”. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hỗ trợ sau thiên tai, mà quan trọng hơn là phải chuyển từ tư duy khắc phục hậu quả sang tư duy chủ động phòng ngừa và quản trị rủi ro, giúp nông dân, HTX và doanh nghiệp có thêm công cụ để tăng khả năng chống chịu, giảm thiểu tổn thất và duy trì sản xuất bền vững. Chính vì vậy, Dự án AgriCRF-VN do Chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức tài trợ thông qua GIZ (Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức), với sự phối hợp chặt chẽ giữa GIZ và Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn triển khai thực hiện có ý nghĩa hết sức thiết thực.
Ông Lê Đức Thịnh cho biết: “Trước đây, phần lớn nông dân ĐBSCL và cả nước vẫn rất hạn chế trong tiếp cận các công cụ quản lý rủi ro tài chính như bảo hiểm nông nghiệp hay tín dụng thích ứng BĐKH. Độ nhận diện thấp, sản phẩm còn hạn chế và thiếu các kênh phân phối đáng tin cậy là những nguyên nhân khiến tỷ lệ tham gia bảo hiểm rủi ro nông nghiệp thấp. AgriCRF-VN được thiết kế để xử lý rủi ro, đồng thời hợp tác với các tác nhân thị trường giải quyết rủi ro do BĐKH, thay vì chỉ dựa vào trợ cấp của Nhà nước...”.
Sáng kiến ứng phó
Dự án AgriCRF-VN được thực hiện trong giai đoạn 2024-2026 tại TP Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang, TP Hà Nội, Sơn La. Kết quả nổi bật nhất của dự án đã đào tạo được 7.775 nông dân về quản lý tài chính rủi ro khí hậu, đạt gần gấp đôi mục tiêu ban đầu là 4.000 người; trong đó, phụ nữ chiếm hơn 32%.
Dự án cũng phối hợp với các doanh nghiệp bảo hiểm gồm ABIC, MIC, MSIG và PVI triển khai thí điểm các sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp cho cây lúa tại An Giang, Đồng Tháp và TP Cần Thơ. Tổng diện tích được bảo hiểm đạt 1.539ha. Đến nay đã có 69 hộ nông dân được chi trả bảo hiểm sau các đợt lũ và thời tiết cực đoan xảy ra trong năm 2025. Khảo sát sau thí điểm cho thấy 84% nông dân tham gia bảo hiểm có ý định tiếp tục tham gia trong thời gian tới.
Ở mảng tín dụng xanh, dự án phối hợp với Tổ chức tài chính vi mô Tình Thương (TYM) xây dựng sản phẩm cho vay ưu đãi dành cho nông dân áp dụng mô hình sản xuất bền vững như canh tác hữu cơ, sử dụng năng lượng mặt trời, chăn nuôi có xử lý chất thải. Đến nay đã có 882 hộ nông dân (toàn bộ là phụ nữ) tiếp cận được nguồn tín dụng xanh với tổng số vốn giải ngân hơn 32 tỉ đồng. Công cụ chấm điểm tín dụng số tích hợp trên ứng dụng TYM cũng giải quyết hơn 100.000 hồ sơ vay vốn và mở rộng triển khai tại 13 tỉnh, thành phố.
Tại TP Cần Thơ, AgriCRF-VN đã tổ chức 18 cuộc tuyên truyền và có 72 hộ đăng ký tham gia với diện tích 116ha trong thời gian triển khai thí điểm bảo hiểm nông nghiệp năm 2025. AgriCRF-VN từng bước giới thiệu tới HTX nông nghiệp, các đại lý vật tư về các chính sách hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp, các sản phẩm bảo hiểm thương mại về lĩnh vực nông nghiệp đang triển khai. Ngoài ra, ngành Nông nghiệp thành phố phối hợp hỗ trợ đơn vị tư vấn đánh giá nhu cầu tín dụng - bảo hiểm trong khuôn khổ của AgriCRF tại 3 HTX nông nghiệp. Qua khảo sát nhận thức về tác động đến khả năng phục hồi trước rủi ro do BĐKH của các thành viên HTX được đánh giá cao, sản phẩm phù hợp với địa phương. Tham gia bảo hiểm nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích cốt lõi cho các HTX và thành viên, đặc biệt trong bối cảnh BĐKH diễn biến ngày càng phức tạp.
Ông Lê Đức Thịnh cho biết: “Kết quả của AgriCRF-VN là nền tảng quan trọng để ngành Nông nghiệp ĐBSCL và cả nước tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và mở rộng các giải pháp quản trị rủi ro khí hậu trong nông nghiệp. Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn sẽ tiếp tục nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm nâng cao khả năng ứng dụng các kết quả của dự án vào hoàn thiện chính sách bảo hiểm nông nghiệp, tín dụng xanh, quản trị rủi ro chuỗi giá trị, phát triển vùng nguyên liệu và nâng cao khả năng chống chịu của nông dân, HTX trước BĐKH…”.
Bài, ảnh: HÀ VĂN
