Bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số

Ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viên nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM)  báo cáo kết quả nghiên cứu của CIEM tại Hội thảo (Ảnh: PV)

Ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viên nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đã khẳng định như trên trong phát biểu tại Hội thảo “Thúc đẩy, tạo thuận lợi gia nhập thị trường: Vấn đề và giải pháp cải thiện khởi sự kinh doanh và bảo vệ cổ đông thiểu số” diễn ra ngày 28/2 tại Hà Nội.

“Việc tổ chức Hội thảo lần này để thu thập các ý kiến đóng góp gửi trực tiếp cho Ban soạn thảo để sửa đổi, bổ sung dự án Luật Doanh nghiệp” – Ông Hiếu nói.

Cũng theo ông Hiếu, chỉ khi thể chế tốt thì môi trường kinh doanh mới tốt. Thực tế, ngoài việc cạnh tranh, doanh nghiệp còn phải cõng trên vai gánh nặng thể chế. Một thể chế không tốt có nguy cơ tạo ra 5 loại chi phí cho doanh nghiệp, đồng nghĩa gia tăng chi phí cho sản phẩm và dịch vụ.

Cụ thể, theo vị Phó Viện trưởng CIEM, đó là chi phí thực hiện thủ tục hành chính. Hiện, Việt Nam mất gần 1.000 giờ để trả thuế, tức phải thuê 3 – 4 nhân viên. Nếu chỉ mất 200 giờ để làm việc này thì chỉ cần 1 người thôi. Tiếp đến là phí và lệ phí rồi đến chi phí về đầu tư; chi phí cơ hội kinh doanh; chi phí không chính thức. Bởi thế, môi trường thể chế tốt là phải có chi phí thấp và ít rủi ro cho doanh nghiệp.

Trao đổi tại hội thảo, các đại biểu kiến nghị bỏ thủ tục công khai mẫu dấu trên cổng thông tin điện tử quốc gia vì không thực sự có ý nghĩa, nhưng lại phát sinh thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Do đó, nên bãi bỏ toàn bộ sự quản lý nhà nước về dấu, nên giao cho doanh nghiệp toàn quyền tự quản lý và sử dụng. Điều này rất có lợi cho Chính phủ điện tử và làm thủ tục hành chính. Hai là thủ tục về khai trình lao động bởi hiện nay, theo Bộ Luật lao động yêu cầu 3 thủ tục: Trong vòng 30 ngày kể từ ngày thành lập, thì phải ra cơ quan lao động khai báo; định kỳ 6 tháng-1 năm hoặc có phát sinh thì phải khai báo lao động. Như vậy, nếu doanh nghiệp thành lập từ tháng 5 thì phải làm 2 thủ tục (vừa khai báo ban đầu, vừa khai báo theo định kỳ 6 tháng); mua hóa đơn hoặc tự in hóa đơn VAT trong 10 ngày.

Số liệu nghiên cứu của CIEM

Liên quan tới nội dung quản trị công ty và quản trị công ty tốt, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, đây vẫn còn là khái niệm xa lạ ở Việt Nam. Công ty được thành lập xong, ít khi người ta bàn đến làm thế nào để quản trị tốt. Hiện, quan trị công ty tốt vẫn chưa được nhận thức đầy đủ ở nước ta. Nhóm nghiên cứu của CIEM phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, lập báo cáo đánh giá quản trị công ty các công ty niêm yết năm 2019, trong đó, chia làm 3 mức: thấp nhất, trung bình và quản trị công ty cao nhất. Sau khi chấm điểm, lấy báo cáo tài chính ra so sánh thì quản trị công ty tương ứng với tỷ số lợi nhuận ròng trên tài sản/tỷ số lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu (ROA/ROE). Ở nước ta chưa có nội dung này. Theo thẻ điểm quản trị công ty ASEAN, báo cáo về đánh giá quốc gia năm 2012 – 2017, Việt Nam đạt điểm thấp nhất trong ASEAN. Năm 2017 chỉ đạt 41,3 điểm.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, hầu hết doanh nghiệp ở Việt Nam vẫn huy động vốn bằng cách ra ngân hàng, ít huy động từ cổ đông, hầu như thị trường vốn còn rất sơ khai. Bởi thế, để quản trị tốt, không thể chỉ kỳ vọng Luật Doanh nghiệp thôi là đủ mà mỗi doanh nghiệp phải tự mình thúc đẩy năng lực quản trị hoạt động của mình theo xu hướng ngày càng phát triển của thế giới.

Đồng quan điểm trên, đại diện Cục quản lý kinh doanh cho rằng, chỉ có phương pháp liên thông các thủ tục hành chính bằng việc chia sẻ dữ liệu là giải pháp hữu hiệu để bảo đảm giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí hành chính, giảm thời gian cho doanh nghiệp. Vị đại diện này cũng đồng ý với kiến nghị về con dấu cũng như nội dung về việc mua bán hay tự in hóa đơn để góp phần làm giảm thủ tục doanh nghiệp phải gửi cho cơ quan thuế, vừa tiết kiệm thời gian vừa tiết kiệm chi phí đồng nghĩa với số ngày không còn là 10 ngày mà giảm xuống còn 3 ngày. Hay về phí môn bài, đại diện của Cục quản lý kinh doanh cũng cho biết, hiện, Bộ Tài chính đang trình Chính phủ quy định về nộp thuế môn bài sau 1 năm thành lập, tiết kiệm 2 triệu cho doanh nghiệp, đang trình Chính phủ trong Nghị định về sửa đổi Nghị định 39. Còn về điều kiện lao động, đơn vị này cũng đang làm việc với ngành lao động và doanh nghiệp theo hướng không cần đến cơ quan lao động nộp tờ khai mà cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ chia sẻ điều này với cơ quan lao động và điều này sẽ giúp doanh nghiệp không cần phải khai thông tin này trong 30 ngày kể từ khi thành lập nữa.

Đối với việc đăng ký bảo hiểm, Cục quản lý kinh doanh cũng kiến nghị Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tích hợp nội dung doanh nghiệp khai thông tin về BHXH cùng với giấy đăng ký kinh doanh về ngày thời điểm đầu tiên đăng ký và thông tin này sẽ được gửi đồng thời cho cơ quan BHXH để BHXH sử dụng mã số doanh nghiệp để thực hiện giao dịch.

Hội thảo đã thống nhất cao một số kiến nghị cụ thể: thứ nhất, về con dấu, tiếp tục trao quyền tự quyết về con dấu (số lượng, hình thức, nội dung) cho doanh nghiệp; Bãi bỏ thủ tục thông báo mẫu dấu: do không cần thiết, có thể gây hiểu nhầm, tranh chấp pháp lý không đáng có cho doanh nghiệp; thủ tục khai trình sử dụng lao động; Kiến nghị sửa đổi bãi bỏ thủ tục này khi mới đăng ký thành lập doanh nghiệp do: Trong 30 ngày kể từ khi bắt đầu hoạt động, tình trạng sử dụng lao động không ổn định - thông tin báo cáo không phản ánh đúng được thực trạng; doanh nghiệp đã phải báo cáo định kỳ 6 tháng về tình hình sử dụng lao động; xây dựng cơ chế trao đổi thông tin điện tử giữa Cơ quan đăng ký đăng ký kinh doanh và Cơ quan quản lý và lao động…

Thứ hai, về phí môn bài, đối với doanh nghiệp thành lập mới: thời hạn khai, nộp lệ phí môn bài vào ngày 30 tháng 01 của năm kế tiếp; mua hoặc in hóa đơn VAT; giám sát việc thực thi quy định đối với thủ tục đặt in/ tự in hóa đơn và thông báo phát hành đảm bảo đúng thời hạn 04 ngày theo quy định; thủ tục mua hóa đơn đảm bảo giải quyết ngay trong ngày…

Thứ ba, về quyền của cổ đông, liên quan tới việc mở rộng quyền, phạm vi của cổ đông, nhóm cổ đông trong việc tiếp cận thông tin về tình hình hoạt động của công ty, tập trung bổ sung quyền đại hội đồng cổ đông: quyết định thù lao và chi phí hoạt động hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị; quyết định kiểm toán độc lập bên ngoài và minh bạch hóa thông tin. Ngoài ra, thời hạn tối thiểu phải gửi giấy mời cho các cổ đông dự họp đại hội đại cổ đông (ĐHĐCĐ) được quy định 21 ngày – để các cổ đông có thời gian chuẩn bị, thực hiện tốt nhất quyền của mình (hiện tại 7 ngày). Bên cạnh đó, mở rộng quyền của cổ đông trong việc kiến nghị, đưa thêm các nội dung vào chương trình họp ĐHĐCĐ (đã giảm từ 10% - 5%), công khai hóa giao dịch có liên quan. Hơn nữa, trường hợp có cổ đông sở hữu trên 51% tổng số cổ phần – thì mọi giao dịch có giá trị lớn hơn 10% tổng giá trị tài sản giữa công ty với cổ đông đó và người có liên quan của cổ đông đó phải được ĐHĐCĐ thông qua + cổ đông đó không có quyền biểu quyết; trách nhiệm của người quản lý. Thêm vào đó, tất cả thành viên hội đồng quản trị (HĐQT) đều phải chịu trách nhiệm liên đới nếu vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng (hoặc các trách nhiệm tại Điều 160) khi thực hiện giao dịch có liên quan gây thiệt hại cho công ty, cổ đông (luật hiện nay mới chỉ giới hạn trường hợp vi phạm trình tự, thủ tục theo Luật Doanh nghiệp). Đồng thời bổ sung quy định giao dịch vô hiệu nếu thành viên HĐQT được xác định là vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng. Song song, quy định thường vụ HĐQT vi phạm về giao dịch có liên quan sẽ không được nắm giữ các chức vụ quản lý doanh nghiệp có thời hạn hoặc vô thời hạn theo quyết định Tòa án.

Có thể thấy rằng, vấn đề sống còn trong thúc đẩy, tạo thuận lợi gia nhập thị trường chính là nâng cao khung khổ pháp luật; nâng cao nhận thức về quản trị tốt vì lợi ích chính mình; vượt trên sự tuân thủ là nhân tố chính để các cơ quan quản lý và bản thân doanh nghiệp phải tập trung xử lý, giải quyết./.