Các đô thị lưu vực Mekong hợp tác phát triển xanh và thích ứng biến đổi khí hậu
Khu vực hạ lưu sông Mekong đang vào giai đoạn đô thị hóa nhanh với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội nhưng cũng đối mặt với hàng loạt thách thức nghiêm trọng. Trong bối cảnh này, Đối thoại Sáng kiến Hành lang Đô thị sông Mê Công (UMCI) lần thứ 4 tổ chức tại TP Cần Thơ trở thành diễn đàn để các đô thị trong khu vực cùng chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác và tìm giải pháp phát triển bền vững cho toàn lưu vực.
Các đại biểu chia sẻ tại Đối thoại Sáng kiến Hành lang Đô thị sông Mê Công (UMCI) lần thứ 4.
Tăng sức chống chịu
Theo lãnh đạo TP Cần Thơ, biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên nước, ô nhiễm môi trường, áp lực hạ tầng hay dịch chuyển dân cư đều là những vấn đề mang tính liên vùng và xuyên biên giới. Đối với lưu vực sông Mekong - nơi các quốc gia cùng chia sẻ nguồn nước, hệ sinh thái và các dòng chảy kinh tế - yêu cầu hợp tác càng trở nên cấp thiết.
Từ thực tiễn đó, liên kết đô thị xuyên biên giới có ý nghĩa quan trọng trên nhiều phương diện. Trước hết, hợp tác giúp các địa phương giải quyết hiệu quả hơn những thách thức môi trường và khí hậu mang tính lan tỏa như xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, suy giảm nguồn nước hay ô nhiễm môi trường. Khi các đô thị cùng chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm quy hoạch, công nghệ và mô hình quản trị, năng lực chống chịu của toàn khu vực sẽ được nâng cao.
Bên cạnh đó, hợp tác xuyên biên giới còn tạo động lực cho phát triển kinh tế xanh. Các đô thị dọc hành lang Mekong có nhiều tiềm năng bổ trợ nhau về logistics, thương mại, du lịch, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực. Việc kết nối hạ tầng giao thông, vận tải thủy nội địa và chuỗi cung ứng xanh sẽ góp phần giảm chi phí phát triển, giảm phát thải carbon và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
PGS.TS Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong - Đại học Cần Thơ, cho biết, thời gian qua, Viện Mekong triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu và hợp tác trong các lĩnh vực quản lý tài nguyên nước, biến đổi khí hậu, phát triển đô thị bền vững, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Các thách thức của lưu vực Mekong ngày càng cho thấy không một địa phương hay quốc gia nào có thể giải quyết riêng lẻ mà cần có cách tiếp cận liên ngành, liên vùng và đặc biệt là hợp tác xuyên biên giới dựa trên chia sẻ tri thức, dữ liệu và trách nhiệm chung.
Phát triển xanh toàn diện
Không chỉ tập trung vào phát triển đô thị, các địa phương trong khu vực Mekong còn chú trọng chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ông La Trọng Kỳ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho rằng ĐBSCL đang chuyển mạnh từ tư duy tăng trưởng dựa trên sản lượng sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và giảm phát thải khí nhà kính. Trọng tâm là triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”. Trong bối cảnh hành lang sông Mekong đô thị hóa mạnh mẽ, TP Cần Thơ xác định “thuận thiên” không chỉ là định hướng cho nông nghiệp mà cần trở thành sáng kiến phát triển xanh toàn diện cho cả vùng.
Ông Heng Sopheark, Phó Thống đốc tỉnh Pursat (Campuchia), cho biết địa phương thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập lụt nên đã xây dựng hồ với sức chứa khoảng 80 triệu m³ để điều tiết nước và giảm thiểu lũ quét. Pursat đồng thời triển khai các chương trình thu gom rác thải nhựa, giáo dục môi trường, phát triển không gian xanh và nông nghiệp hữu cơ để nâng cao chất lượng môi trường sống.
Đại diện TP Pakse (Lào) nhấn mạnh tác động của biến đổi khí hậu không bị giới hạn bởi biên giới quốc gia. Do đó, các địa phương cần tăng cường hợp tác để giảm thiểu ô nhiễm từ công nghiệp và sinh hoạt. Pakse hiện tập trung bảo vệ tài nguyên nước, xử lý nước thải trước khi xả ra sông và xây dựng thêm các hồ chứa nhằm bảo đảm nguồn nước sạch cho người dân. Với sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), địa phương đã có thể xử lý từ 80% đến gần 100% lượng rác thải. Thành phố này cũng định hướng phát triển du lịch xanh, năng lượng sạch và thúc đẩy sử dụng xe điện trong tương lai.
Bà Bernadia Irawati Tjandrandewi, Tổng Thư ký United Cities and Local Governments Asia-Pacific, cho rằng, sông Mekong là mạch sống của hơn 60 triệu người dân tại 6 quốc gia. Tuy nhiên, các đô thị trong khu vực đang chịu áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh. Đối thoại UMCI là một trong số ít nền tảng hợp tác cấp địa phương được duy trì bền vững, nơi các thống đốc và thị trưởng cùng chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn và tìm kiếm giải pháp chung cho khu vực.
Bà Bernadia nhấn mạnh, các sáng kiến về giải pháp dựa vào thiên nhiên, kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải hay hợp tác xuyên biên giới của các đô thị Mekong hôm nay sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho mục tiêu xây dựng một cộng đồng ASEAN kiên cường, đổi mới và phát triển bền vững vào năm 2045.
Bài, ảnh: NAM HƯƠNG
