Cân đối mục tiêu kinh tế, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia

Ảnh minh hoạ (nguồn: TTXVN)

Bộ Tài chính chịu trách nhiệm kiểm soát số lượng gạo được phép xuất khẩu

Trong thời gian rất ngắn (vài tiếng), tờ khai xuất khẩu gạo với số lượng 400.000 tấn (theo hạn ngạch) đã nhanh chóng được doanh nghiệp đăng ký hết. Theo thông tin được công khai trên website của Tổng cục Hải quan (cập nhật 60 phút/lần) cho thấy đến thời điểm 14 giờ ngày 17/4 đã có 4.110 tấn gạo được xuất khẩu.

Để kịp thời cung cấp thông tin về lượng gạo xuất khẩu đã được đăng ký mở tờ khai hải quan, Tổng cục đã bổ sung thông tin thống kê về tình hình đăng ký xuất khẩu gạo trên trang chủ của Cổng thông tin điện tử hải quan.

Theo đó, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và người dân sẽ được cập nhật định kỳ 60 phút về lượng gạo đã được mở tờ khai đăng ký xuất khẩu trong tháng, lượng gạo đã thực xuất trong tháng và số lượng hạn ngạch xuất khẩu còn lại trong tháng.

Liên quan đến hoạt động xuất khẩu 400.000 tấn gạo, ngày 16/4, Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng cũng đã yêu cầu Bộ Tài chính báo cáo về trách nhiệm quản lý, kiểm soát số lượng gạo được phép xuất khẩu tháng 4/2020 theo ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại văn bản số 2827/VPCP-KTTH ngày 10/4/2020 của Văn phòng Chính phủ, trong đó nêu cụ thể về quy trình, cách làm, danh sách các doanh nghiệp, thời gian mở tờ khai hải quan và số lượng gạo xuất khẩu của từng doanh nghiệp đã đăng ký thành công trên hệ thống; công tác phối hợp với Bộ Công Thương về việc này.

Đồng thời, Bộ Tài chính báo cáo việc mua tạm trữ lương thực theo ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 140/TB-VPCP ngày 3/4/2020 và văn bản số 2827/VPCP-KTTH ngày 10/4/2020 của Văn phòng Chính phủ. Bộ Công Thương báo cáo về việc triển khai văn bản số 2827/VPCP-KTTH ngày 10/4/2020 của Văn phòng Chính phủ và công tác phối hợp với Bộ Tài chính để thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại văn bản số 2827/VPCP-KTTH ngày 10/4/2020 của Văn phòng Chính phủ. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ các nội dung nêu trên trước ngày 18/4/2020.

Nhiều doanh nghiệp bỏ trúng thầu cung cấp gạo dự trữ

Lượng gạo 400.000 tấn trong hạn xuất khẩu nhanh chóng được đăng ký xuất khẩu, trong khi đó, Tổng cục Dự trữ Nhà nước cho biết đã mở đợt thầu thu mua 190.000 tấn gạo dự trữ quốc gia năm 2020, nhưng nhiều doanh nghiệp trúng thầu đã không đến ký hợp đồng, khiến số lượng thu mua mới chỉ đạt 7.700 tấn, không đủ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Cụ thể có 2 doanh nghiệp ký đủ số lượng gạo đã trúng thầu, 2 doanh nghiệp ký một phần số đã trúng thầu, còn lại 24 doanh nghiệp đã từ chối ký hợp đồng. Đáng chú ý có 4 đơn vị đã trúng thầu dự trữ quốc gia gạo với Tổng cục Dự trữ Nhà nước nhưng lại từ chối ký hợp đồng để giao gạo. Tuy nhiên, đến khi Thủ tướng cho nối lại xuất khẩu gạo, Hải quan cho mở tờ khai xuất khẩu theo hạn ngạch 400.000 tấn, 4 đơn vị này lại đăng ký xuất khẩu đến hàng nghìn tấn.

Được biết, từ ngày 17/4, Tổng cục Dự trữ Nhà nước sẽ lại phát hồ sơ trên hệ thống để ngày 12/5 tổ chức đấu thầu lại 182.300 tấn gạo đưa vào dự trữ quốc gia. Tổng cục Dự trữ Nhà nước dự kiến hoàn thành nhập kho hơn 180.000 tấn gạo trong tháng 6, chậm hơn kế hoạch ban đầu 15-30 ngày. Cùng với đó, Tổng cục Dự trữ Nhà nước quán triệt đến các Cục Dự trữ Nhà nước phải khẩn trương tổ chức thực hiện mua đủ 100% số lượng gạo được Thủ tướng Chính phủ giao 190.000 tấn gạo dự trữ trong năm 2020.

Nguyên nhân theo Tổng cục Dự trữ Nhà nước chỉ ra là do dịch COVID-19, nhu cầu dự trữ và mua tạm trữ của người dân, doanh nghiệp và cả xuất khẩu lên cao mới có tình trạng này. Mặt khác, những tháng đầu năm nay, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước đi các thị trường như Trung Quốc, Philippines, Malaysia... tăng mạnh, nhất là với loại gạo tẻ đủ tiêu chuẩn nhập kho dự trữ quốc gia. So với khi mở thầu hôm 12/3, giá gạo đã liên tục tăng 1.200 - 2.000 đồng một kg. Do vậy, doanh nghiệp trúng không cung cấp gạo và từ chối ký hợp đồng. Tổng cục Dự trữ Nhà nước cũng nhấn mạnh, việc các doanh nghiệp bỏ thầu lần này ảnh hưởng rất lớn đến khả năng thu mua dự trữ gạo quốc gia hiện nay. 

Cần chế tài quản lý đảm bảo hài hoà lợi ích

Ông Âu Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan (Tổng cục Hải quan) cho biết, sở dĩ có hiện tượng trên là do hiện nay chưa có chế tài buộc doanh nghiệp phải ký hợp đồng đối với lượng gạo đã trúng thầu khi đấu thầu lượng gạo dự trữ quốc gia thì mới được xuất khẩu.

Theo quy định tại Nghị định 107/2018/NĐ-CP quy định về kinh doanh xuất khẩu gạo thì các doanh nghiệp cũng phải có trách nhiệm dự trữ lưu thông tối thiểu 5% tổng lượng xuất khẩu của doanh nghiệp trong 6 tháng trước đây. Tuy nhiên các doanh nghiệp nêu trên không đảm bảo quy định này dẫn đến phát sinh lo ngại ảnh hưởng an ninh lương thực trong lưu thông cũng như dự trữ quốc gia. 

“Tổng cục Hải quan dự kiến sẽ tổng hợp lại toàn bộ tình hình thực hiện xuất khẩu gạo trong thời gian qua và báo cáo Chính phủ và các bộ, ngành; đồng thời, kiến nghị giải pháp để đảm bảo quản lý mặt hàng gạo xuất khẩu hiệu quả, chủ động hơn cho doanh nghiệp. Từ đó, tránh việc thời gian qua doanh nghiệp khá bị động trong việc đăng ký tờ khai và thực hiện thủ tục xuất khẩu theo hợp đồng của doanh nghiệp đã ký trước đây với đối tác nước ngoài”, ông Âu Anh Tuấn cho hay.

Ông Âu Anh Tuấn cũng cho rằng, Bộ Công Thương cần xem xét lại quy định quản lý xuất khẩu gạo. Thay bằng phân bổ hạn ngạch tổng lượng hằng tháng thì có thể đấu giá hạn ngạch như mặt hàng đường mà Bộ Công Thương đang thực hiện. Bên cạnh đó, việc đấu giá hạn ngạch dựa trên nguyên tắc doanh nghiệp tham gia đấu giá phải đáp ứng điều kiện xuất khẩu theo quy định tại Nghị định 107/2018/NĐ-CP quy định về kinh doanh xuất khẩu gạo. Ngoài ra, doanh nghiệp phải thực hiện hợp đồng cung ứng gạo cho dự trữ quốc gia và doanh nghiệp phải ký hợp đồng với một siêu thị liên kết để cam kết đảm bảo dự trữ lưu thông tối thiểu 5% tổng lượng hàng hóa xuất khẩu của doanh nghiệp trong 6 tháng trước. Nếu doanh nghiệp đảm bảo các yếu tố này mới được tham gia vào đấu giá hạn ngạch. Từ đó, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn, khi có hạn ngạch rồi doanh nghiệp sẽ thực hiện ký hợp đồng và thực hiện đăng ký tờ khai xuất khẩu.

Ông Âu Anh Tuấn cho rằng, hiện tượng doanh nghiệp từ chối tham gia vào hợp đồng cung cấp dự trữ gạo quốc gia nhưng lại có tên trong danh sách mở tờ khai xuất khẩu gạo làm ảnh hưởng đến việc cung ứng và an ninh lương thực quốc gia trong bối cảnh xâm nhập mặn cũng như hạn hán thời gian qua. 

Tổng cục Hải quan cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giải pháp đảm bảo quyền lợi doanh nghiệp xuất khẩu cũng như đảm bảo an ninh lương thực quốc gia./.