Cân nhắc việc mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế

Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Nguyễn Văn Giàu phát biểu tại Phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Tiếp tục Chương trình Phiên họp thứ 44, sáng ngày 22/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ tại Phiên họp thứ 44, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Nguyễn Văn Giàu cho biết, Pháp lệnh ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế được UBTVQH khóa XI thông qua ngày 20/4/2007, có hiệu lực từ ngày 01/7/2007 đã tạo cơ sở pháp lý cho việc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế, góp phần thúc đẩy tiến trình hội nhập của đất nước và triển khai thực hiện có hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta thời gian qua.

Tuy nhiên việc ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế nhằm đảm bảo yêu cầu thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng về hội nhập quốc tế, nhất là sau khi ban hành Hiến pháp năm 2013, Luật Điều ước quốc tế năm 2016 và đáp ứng đòi hỏi từ thực tiễn nhu cầu ký kết, thực hiện có hiệu quả tiến trình hội nhập quốc tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội trong bối cảnh nước ta tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Các ý kiến tham gia đều nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế theo Tờ trình của Chính phủ.

Cho ý kiến tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Thỏa thuận Quốc tế; đánh giá cao Chính phủ đã có sự chuẩn bị bước đầu về Hồ sơ dự thảo Luật. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch đề nghị cần làm rõ cấp độ nào là thỏa thuận, cấp độ nào là điều ước và tính pháp lý cụ thể ra sao. Đồng thời làm rõ, thỏa thuận quốc tế có mối quan hệ như thế nào trong hệ thống pháp luật hiện hành. Đặc biệt, cần cân nhắc nội dung về cơ quan có thẩm quyền, trình tự, thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế đối với các cấp quy định trong dự thảo Luật.

Về vấn đề này, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Hà Ngọc Chiến nêu quan điểm, thời gian qua, tại các tỉnh biên giới, việc kết nghĩa đồn, trạm biên phòng, kết nghĩa thôn, bản đã củng cố, nâng cao quan hệ Việt Nam với nước láng giềng. Tuy nhiên, quy định cấp nào được ký thỏa thuận quốc tế thì cần xem xét thêm. Nếu quy định đến cấp xã tác động như thế nào? Chính quyền cấp xã không có bộ máy giúp việc, đặc biệt các xã miền núi, khó khăn, năng lực cán bộ còn hạn chế. Chủ tịch Hà Ngọc Chiến đề nghị, chỉ UBND cấp huyện trở lên mới được ký thỏa thuận quốc tế.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Đỗ Bá Tỵ nhận định, nếu mở rộng chủ thể ký thỏa thuận quốc tế đến cấp xã thì quá "dễ dãi". Bởi, quan hệ quốc tế rất nhạy cảm, vì thế, văn bản, câu chữ phải chặt chẽ. Trong khi đó, cấp xã không có cơ quan chức năng có đầy đủ năng lực, kiến thức, trình độ tham mưu cho lãnh đạo trong công tác đối ngoại.

Tại Phiên họp, một số ý kiến cho rằng không nên phân cấp cho nhiều chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế vì dễ tạo nên sự thiếu thống nhất giữa các địa phương, đặc biệt giữa các địa phương có chung đường biên giới với cùng một quốc gia như ở Việt Nam.

Về phía Quốc hội, dự thảo Luật quy định chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế chỉ là cơ quan của Quốc hội. Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu cho rằng, quy định này chưa bao quát hết các chủ thể có thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế về phía Quốc hội. Cụ thể là chưa quy định các cơ quan thuộc UBTVQH, Văn phòng Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội có thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế.

Đáng lưu ý, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu cho biết, Tờ trình của Chính phủ có nêu, từ năm 2007 - 2019, chúng ta có đến 3.000 văn bản hợp tác quốc tế, thỏa thuận quốc tế được ký kết nhân danh các đơn vị trực thuộc, trong đó có đơn vị sự nghiệp công lập nhưng dự thảo luật không thể hiện đối tượng chủ thể này. Bởi thực tế, chúng ta có rất nhiều đơn vị sự nghiệp công lập và ký kết nhiều thỏa thuận quốc tế, cần xem xét bổ sung trong dự thảo Luật.

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân tán thành sự cần thiết nâng Pháp lệnh về ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế lên thành Luật Thỏa thuận quốc tế, tính thống nhất của dự thảo Luật trong hệ thống pháp luật tương đối cao; tuy nhiên vẫn cần tiếp tục rà soát từ khâu giải thích từ ngữ, phạm vi điều chỉnh để tránh những quy định trùng lắp hoặc xung đột. Về chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế trong tình hình mới, dự thảo Luật quy định chưa đầy đủ một số chủ thể đối với các cơ quan thuộc Quốc hội, các đơn vị sự nghiệp công lập…

Ngoài ra, Chủ tịch Quốc hội chỉ ra rằng các hành vi nghiêm cấm quy định tại Điều 8 của Dự án Luật còn rất chung chung, đề nghị cần rà soát để quy định cụ thể hơn, đảm bảo tính khả thi khi thực hiện. Đồng thời, cần quy định rõ ràng rằng trong văn bản thỏa thuận quốc tế phải có 1 trong 2 bản là tiếng Việt để khẳng định và đề cao ngôn ngữ quốc gia.

Kết luận một số nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Tòng Thị Phóng nêu rõ, UBTVQH nhất trí nâng Pháp lệnh về Ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế lên thành Luật Thỏa thuận quốc tế; đề nghị cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và các bộ, ngành, đơn vị có liên quan tiếp thu các ý kiến góp ý của UBTVQH, tiếp tục rà soát, nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật; Đề nghị Ủy ban Đối ngoại tiến hành thẩm tra chính thức dự thảo Luật và gửi xin ý các đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đảm bảo cho việc trình ra Quốc hội tại kỳ họp tới đây./