Chọn lọc thông tin y tế - Kỹ năng quan trọng trong thời đại sức khỏe số
Ảnh minh họa (AI)
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các trang web, fanpage giả mạo các tổ chức y tế, giả mạo bác sĩ để quảng cáo các sản phẩm giả không rõ nguồn gốc gây thiệt hại về sức khỏe, tinh thần và vật chất cho người dân. Vì vậy việc đánh giá và chọn lọc thông tin trở thành một kỹ năng quan trọng trong thời đại số.
Kiểm tra nguồn phát hành - Bước đầu tiên để nhận diện thông tin thật
Một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả để phân biệt tin thật, tin giả trong lĩnh vực y tế là xem kỹ địa chỉ website đăng tải thông tin. Các trang web chính thống trong ngành y tế là các trang web có đuôi tên miền .gov.vn, .edu.vn, .org, .int và trang web chính thống của các bệnh viện. Các trang này có trách nhiệm pháp lý rõ ràng, được kiểm duyệt trước khi đăng tải nên nội dung sẽ có độ tin cậy cao.
Báo chí chính thống của nhà nước ở các trang Dinh dưỡng – Thuốc quý, Bác sĩ của bạn, Thông tin y tế, nội dung đăng tải đã được Ban Biên tập phê duyệt và tác giả là những người có chuyên môn y tế bảo đảm độ tin cậy.
Kiểm tra người cung cấp thông tin
Nhiều tài khoản cá nhân sử dụng các danh xưng như “Bác sĩ gia đình”, “Dược sĩ trị bệnh không dùng thuốc”, “Chuyên gia trị ung thư tự nhiên”, “Thầy thuốc online”,... nhưng họ không công khai bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn hoặc không thuộc bất kỳ tổ chức y khoa hợp pháp nào. Đặc biệt, một số trường hợp còn mạo danh bác sĩ thật, sử dụng hình ảnh bệnh viện, khoác áo blouse để tạo lòng tin và dẫn dụ người bệnh mua sản phẩm.
Việc làm theo lời khuyên từ nguồn thiếu kiểm chứng có thể khiến bạn và người thân bị chậm trễ điều trị vì tin vào các “phương pháp tự chữa bệnh”, tự ý bỏ thuốc được bác sĩ kê đơn để chuyển sang dùng sản phẩm quảng cáo hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc gây biến chứng nguy hiểm do dùng sai thuốc, sai liều. Vì vậy, hãy phân biệt rõ “người chia sẻ trải nghiệm” khác hoàn toàn với “người chịu trách nhiệm chuyên môn”.
Cần xác thực danh tính và trình độ chuyên môn của người cung cấp thông tin. Trong lĩnh vực y tế, người cung cấp thông tin phải có cơ sở hành nghề hợp pháp hoặc nền tảng khoa học rõ ràng. Ví dụ họ có bằng cấp y, dược hoặc sức khỏe cộng đồng, đang công tác tại cơ sở y tế, trường đại học, hoặc tổ chức nghiên cứu. Đối với các nhà thuốc GPP truyền thống, các dược sĩ trực tiếp tư vấn luôn là người có bằng cấp dược sĩ đại học, có kinh nghiệm vững vàng trong chăm sóc sức khỏe và họ không ngừng cập nhật kiến thức chuyên môn để phục vụ cộng đồng.
Đối chiếu và kiểm chứng thông tin
Một kỹ năng sống quan trọng giúp chúng ta không bị cuốn vào vòng xoáy tin giả là đối chiếu thông tin để kiểm tra xem điều mình đọc có trùng khớp với các nguồn chính thống hay không.
Việc đối chiếu thông tin y tế giúp bạn biết thông tin đó có thật không, có đáng tin cậy không, từ đó giúp bạn bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và hạn chế lan truyền các thông tin sai lệch ra cộng đồng. Để đối chiếu nhanh và hiệu quả, người dùng có thể tìm lại nguồn trên các trang chính thống như Cổng thông tin Bộ Y Tế, Cục Quản lý dược, Cục An toàn thực phẩm, Tổ chức y tế thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC),… hay các trang báo chính thống về sức khoẻ với nội dung nhất quán.
Nếu thông tin bạn đọc không xuất hiện trên các nguồn trên hoặc xuất hiện với nội dung khác biệt rõ rệt thì khả năng cao đó không phải tin thật.
Một kỹ thuật đơn giản để kiểm tra là sao chép tiêu đề hoặc đoạn chính của bài viết, dán vào Google rồi so sánh nếu có kết quả từ Bộ Y tế, WHO hay các trang báo lớn thì khả năng cao nội dung là chính xác. Tuy nhiên, nếu kết quả chủ yếu từ các trang bán hàng, blog cá nhân, TikTok, fanpage lạ thì cần cảnh giác và tìm thêm các nguồn thông tin hỗ trợ khác.
Nhà nước đã có những biện pháp kiểm tra nguồn gốc sản phẩm, kiểm tra việc thực hiện quy định chăm sóc y tế để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhưng người dân vẫn có quyền yêu cầu người tư vấn cung cấp các thông tin xác thực về nguồn gốc sản phẩm. Bài viết y tế nghiêm túc thường có minh chứng khoa học thể hiện qua việc ghi rõ chức danh, đơn vị công tác của tác giả hay có nguồn tài liệu trích dẫn (nghiên cứu, tạp chí khoa học, hoặc báo cáo từ cơ quan y tế),..
Trong thời đại số, chăm sóc sức khỏe không chỉ là uống thuốc đúng, ăn uống khoa học, mà còn là lựa chọn đúng thông tin.
Chọn lọc thông tin đúng là một kỹ năng sống cần được rèn luyện để mỗi người dân đều trở thành “lá chắn thông tin” bảo vệ chính mình và cộng đồng./.
Nghiên cứu sinh. Dược Sĩ. Trần Thị Thảo Phước
Dược Sĩ CK2. Lý Thị Nhất Định
