Chuyển hướng phát triển ngành quế Yên Bái

Ngành sản xuất quế đang đối diện với nhiều thách thức

Mới đây, tại Diễn đàn về phát triển khu vực tư nhân vùng đồng bào dân tộc thiểu số 3 tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Yên Bái do Uỷ ban Dân tộc phối hợp với một số tổ chức quốc tế thực hiện, ông Nguyễn Thái Bình - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái thông tin, trên thế giới có khoảng 190 nghìn ha quế thì riêng tỉnh Yên Bái đang sở hữu trên 81 nghìn ha. Diện tích quế của tỉnh hiện cũng đứng đầu, chiếm 60% diện tích quế của cả nước.

Ông Viên Kim Cương, chuyên gia tư vấn độc lập giàu kinh nghiệm làm việc với các tổ chức quốc tế tại Việt Nam nhận xét, ngành quế ở nước ta nói chung, ở Yên Bái nói riêng đã phát triển nhanh chóng trong thập niên qua. Có nơi, diện tích trồng quế tăng với tốc độ “phi mã” và điều này có thể tạo ra rủi ro cho tăng trưởng bền vững của toàn ngành.

Tỉnh Yên Bái hiện đang có 81.000 ha quế

Tính riêng giai đoạn 2015 - 2020, tỉnh Yên Bái phát triển diện tích quế đến 30.000 ha. Mục tiêu của tỉnh đến tỉnh Yên Bái đến năm 2025, ổn định diện tích sản xuất quế khoảng 80.000ha. Vấn đề là nếu vùng trồng mới được hình thành ở nhiều nơi không phù hợp có thể ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng vỏ quế và nồng độ tinh dầu sau này. Không những vậy, cây quế có chu kỳ sinh trưởng dài từ 15 - 20 năm nên nếu trồng ở những vùng không phù hợp thì hệ luỵ sẽ rất lớn. Ngoài ra, ít nhất 40% tổng diện tích quế đang trong thời kỳ kiến thiết. Khi các khu vực này cho thu hoạch vào những năm tới, có thể tiềm ẩn nguy cơ phá giá thị trường do cung vượt cầu.

Tiếp đó là thách thức về chế biến. Chuỗi giá trị quế Yên Bái khá dài và phức tạp nên doanh nghiệp khó hợp tác với các tác nhân khác. Sự phức tạp của chuỗi giá trị quế cũng dẫn đến chi phí sản xuất và hậu cần cao hơn do việc sản xuất phân tán tại hộ gia đình khiến các nhà chế biến gần như không thể tìm nguồn cung cấp số lượng lớn, tạo ra nhu cầu về việc phải thu mua lại từ các nhà thu gom.

Ngoài ra là sự không tương thích giữa công nghệ chế biến hiện tại với yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Sản phẩm quế tuy đa dạng nhưng chủ yếu được sản xuất dưới dạng nguyên liệu thô. Phát triển sản phẩm mới, giá trị cao là thách thức đối với mọi doanh nghiệp do thiếu công nghệ và đầu tư cũng như sự thấu hiểu khách hàng tiềm năng trên thị trường quốc tế.

Mặt khác, các doanh nghiệp cũng gặp nhiều thách thức về tiếp thị. Chuỗi giá trị quế gần như mang tính quốc tế khi người tiêu dùng cuối cùng ở các quốc gia khác, nội tiêu không nhiều. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhỏ thường không có thông tin về nhu cầu của thị trường. Thông tin chỉ lưu chuyển tuyến tính giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị.

Việc tìm nguồn cung vỏ quế của doanh nghiệp chế biến lớn được thực hiện thông qua các nhà thu gom và thương nhân địa phương - những người bị thúc đẩy bởi giá hơn là chất lượng. Do đó, mối quan hệ giữa nhà thu gom địa phương và doanh nghiệp xuất khẩu rất mong manh, gây khó khăn cho việc quản lý chất lượng.

Chuyển hướng sang những mục tiêu mới

Theo các chuyên gia, ngành quế Yên Bái đã ở thời kỳ cuối của giai đoạn tăng trưởng, đã đến lúc tỉnh cần quan tâm thực hiện quy hoạch diện tích để tránh tình trạng “cung vượt cầu”; đồng thời tập trung sang đẩy mạnh thực hiện các mục tiêu: tăng xuất khẩu sang các thị trường có giá trị cao trên thế giới; áp dụng chứng nhận chất lượng và tiêu chuẩn hóa ở cấp độ sản xuất và chế biến; xúc tiến tiêu dùng quế cho thị trường nội địa và cải thiện cơ sở sản xuất.

Ở cấp độ lãnh đạo, định hướng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Yên Bái nhiệm kỳ 2020 - 2025 xác định: “Phát triển lâm nghiệp bền vững theo hướng đa mục tiêu: kinh tế, xã hội và môi trường, là khâu đột phá trong cơ cấu lại nông nghiệp và kinh tế nông thôn”; “Hình thành các vùng trồng tập trung giá trị kinh tế cao để người dân có thể sống được nhờ rừng”; “Liên kết doanh nghiệp với các hộ dân và hợp tác xã sản xuất, chế biến lâm sản theo chuỗi giá trị” đối với các cây trồng chủ lực, trong đó có cây quế”; “Hình thành các khu, cụm công nghiệp gắn với vùng nguyên liệu chế biến lâm sản, thu hút đầu tư chế biến công nghệ cao, phát triển sản phẩm có thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế”.

Bên cạnh định hướng và các giải pháp lãnh đạo, quản lý của cấp uỷ, chính quyền địa phương thì sự chủ động, năng động của các doanh nghiệp có vai trò quan trọng.  

Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế Hồi Việt Nam (VINASAMEX) đóng chân tại Yên Bái là một thương hiệu gia vị hữu cơ cao cấp khá có tiếng tại nước ta. Bà Nguyễn Thị Huyền, Tổng Giám đốc cho biết, Công ty đang cung cấp nguyên liệu quế, hồi và một số gia vị khác cho các nhà sản xuất dược phẩm, đồ uống, trang trí hàng đầu thế giới như EU, Mỹ, Hàn Quốc...

Sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế là giấy thông hành để đưa sản phẩm quế của doanh nghiệp đến với các thị trường có giá trị cao

Theo bà Huyền chia sẻ, muốn bước chân vào những thị trường cao cấp ở nước ngoài, đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược đúng đắn và nỗ lực để đạt được những chứng nhận uy tín - giấy thông hành để đưa sản phẩm của doanh nghiệp đến với các thị trường có giá trị cao.

Đối với VINASAMEX, đó là chứng nhận vùng nguyên liệu hữu cơ theo tiêu chuẩn của EU, Mỹ, Nhật, Hàn Quốc; Chứng nhận quản lý chất lượng nhà máy: HACCP, IFS; Chứng nhận hoạt động kinh doanh có đạo đức, công bằng, tạo tác động xã hội: For Life, Fair For Life, UEBT member. Những chứng nhận này cũng là cơ sở để VINASAMEX đặt mục tiêu trở thành công ty đầu chuỗi về sản xuất quế, hồi và các loại gia vị ở Việt Nam, đồng thời được niêm yết trên thị trường chứng khoán vào năm 2026.

Bà Đỗ Thị Loan Phượng - Giám đốc Công ty cổ phần Nam dược Đại Phú An cho rằng, tại thị trường trong nước, nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ quế trong mỹ phẩm, dược phẩm và các sản phẩm từ thiên nhiên đang ngày càng tăng. Đây là một cơ hội đầy hứa hẹn để doanh nghiệp tham gia phục vụ các phân khúc giá trị cao của thị trường nội địa. Doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng HACCP/ISO; cải tiến sản phẩm thông qua chứng nhận vùng trồng và cơ sở chế biến cũng như đầu tư công nghệ, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất trong nước hoặc tiêu chuẩn của quốc gia mà doanh nghiệp đặt mục tiêu thâm nhập vào thị trường đó.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp và nông hộ cần bắt tay nhau tích cực chuyển sang trồng, chăm sóc quế hữu cơ. Hiện nay, Yên Bái mới có khoảng 12.000 ha quế được chứng nhận thực hành canh tác hữu cơ là con số còn nhỏ bé so với tổng diện tích. Trong khi, theo tính toán của các doanh nghiệp, trồng quế hữu cơ giúp thu nhập của nông hộ cao gấp 20 lần so với trồng thông thường./.