Còn nhiều cản trở khi thúc đẩy xuất khẩu nông sản qua vận tải đường biển

Đó là ý kiến được các đại biểu nhấn mạnh tại Diễn đàn trực tuyến về thúc đẩy xuất khẩu nông sản qua vận tải đường biển do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tổ chức chiều 12/1.

Diễn đàn trực tuyến về thúc đẩy xuất khẩu nông sản qua vận tải đường biển (Ảnh: B.T)

Còn nhiều cản trở khi chuyển sang xuất khẩu bằng đường biển

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Lê Thanh Tùng – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) cho biết, mặt hàng thanh long hiện nay đang được quan tâm đẩy mạnh tiêu thụ do gặp khó khăn trong xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc tại các cửa khẩu đường bộ biên giới. Trước tình hình này, Bộ NN&PTNT đã tổ chức diễn đàn để kết nối tiêu thụ thanh long trong và ngoài nước. Bước đầu một số doanh nghiệp đã thu mua thanh long không xuất khẩu được sang Trung Quốc phải quay đầu trở lại để chế biến, tiêu thụ trong nước. Một số hệ thống phân phối trong nước đã có kế hoạch thu mua để bán trong dịp Tết thông qua hệ thống siêu thị, cửa hàng bán lẻ,…trong nước. Tuy nhiên, hiện nay, lượng thu mua, chế biến và tiêu thụ trong nước còn nhỏ so với sản lượng hiện có.

Về nhu cầu xuất khẩu thanh long của các địa phương, trong quý I/2022, riêng 3 tỉnh Bình Thuận, Long An, Tiền Giang có nhu cầu xuất khẩu 147.500 tấn thanh long, trong đó, nhu cầu xuất khẩu bằng đường biển 101.216 tấn và cần khoảng 5.087 container đông lạnh.

Tuy nhiên, cũng theo ông Tùng, xuất khẩu đường biển sang Trung Quốc hiện đang gặp nhiều khó khăn do chi phí vận chuyển qua đường biển tăng gấp 3 lần so với trước đây, làm tăng chi phí của doanh nghiệp xuất khẩu.  Hiện đang thiếu công lạnh và tàu để xuất khẩu; thời gian vận chuyển dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Đồng thời, việc kiểm soát COVID-19 chặt chẽ từ Trung Quốc có thể làm chậm quá trình bốc dỡ hàng tại cảng biển, rủi ro thanh long bị loại bỏ khi phát hiện COVID-19.

Do đó, ông Tùng cho rằng, các tỉnh Bình Thuận, Long An, Tiền Giang cần chủ động kết nối tiêu thụ thanh long trong nước, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu. Đẩy mạnh đánh giá, giám sát, kiểm tra mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Tùy theo tình hình xuất khẩu có chỉ đạo linh hoạt về giảm diện tích và sản lượng thanh long rải vụ phù hợp những tháng tiếp theo. Bên cạnh đó, cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn trong xuất khẩu qua đường biển, để đủ công, đủ tàu xuất khẩu,…cần sự vào cuộc của cơ quan Trung ương địa phương, hiệp hội vận tải, các cảng vụ xuất khẩu và các doanh nghiệp.

Theo đại diện của Cục Hàng hải Việt Nam (Bộ Giao thông Vận tải), thống kê từ cảng vụ cho thấy, số lượng container đi bằng đường biển đã có sự tăng lên đáng kể trong thời gian gần đây. Riêng tại Hải Phòng, trong 3 tuần vừa qua tăng cao, hiện đã xuất 1.000 công lạnh đi Trung Quốc và đang còn số lượng lớn công chờ. Tuy nhiên, đại diện của Cục Hàng hải cũng cho biết, để hàng hóa được xuất khẩu theo đường biển sang Trung Quốc cần phải đáp ứng nhiều yêu cầu. Cụ thể, đó là phải hàng xuất theo chính ngạch, đồng thời theo quy định của phía Trung Quốc, cần có yêu cầu về mã số vùng trồng rất khắt khe. Nếu hàng chuyển được sang phía bạn nhưng không đảm bảo về chất lượng hoặc về mặt giấy tờ thì sẽ bị trả lại, khi đó chủ hàng sẽ phải chịu toàn bộ chi phí.

Đáng chú ý, hiện nay với vỏ công lạnh còn thiếu, nguyên nhân do hàng xuất đi dùng công lạnh nhưng hàng nhập về không có công lạnh, do đó để có được công lạnh, tàu phải có hai lần đi, về.

Đồng thời, với thông quan bằng đường biển cũng còn một số khó khăn do phía Trung Quốc kiểm soát kỹ do thực hiện chính sách “Zero COVID”, do đó, một số bãi chứa hàng cũng bị ùn tắc và giá lên cao tại các cảng biển Trung Quốc.

Để tháo gỡ khó khăn cho tiêu thụ nông sản hiện nay, đại diện Cục Hàng hải cho hay, khi nhận được thông tin, Bộ Giao thông Vận tải đã làm việc với các hãng tàu, một số cảng để ưu tiên cho việc xuất khẩu các mặt hàng này. Thời gian tới, nếu kế hoạch xuất khẩu nông sản rõ ràng hơn, các doanh nghiệp, hiệp hội có các cam kết về khối lượng, thời gian hàng hóa đi thì sẽ tăng cường được hơn việc chuyển từ đường bộ sang đường biển.

Cần có quyết tâm chuyển đổi sang xuất khẩu chính ngạch

Đề xuất các giải pháp để tháo gỡ khó khăn cho xuất khẩu nông sản bằng đường biển, ông Lê Quang Trung – Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty hàng hải Việt Nam cho rằng, cần có các giải pháp căn cốt hơn cho vấn đề mở tuyến đường biển, bởi đây là vấn đề liên quan đến việc xây dựng hệ thống, đầu tư tàu,…Do đó, trong trường hợp có thể tạo tra tuyến ổn định, mong muốn Bộ NN&PTNT sẽ là đầu mối để làm sao gom được, tập trung được các nhu cầu để phía vận tải, các công ty trong hiệp hội logistics có thể đưa ra các giải pháp trọng tâm.

Bên cạnh đó, nếu xây dựng tổ công tác để chuyển đổi trong dài hạn từ xuất khẩu nông sản đường bộ sang đường biển, Hiệp hội doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, các hội viên sẽ là đầu mối để gặp gỡ các chủ hàng, các nhà xuất khẩu lớn,….Từ đó, sẽ đưa ra các giải pháp về chi phí làm sao cho các nhà xuất khẩu Việt Nam có được bài toán kinh tế và ổn định hơn trong dài hạn.

Tại Diễn đàn, ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho rằng, đây thời điểm khâu vận chuyển đang bị ùn tắc và nói nhiều đến câu chuyện chuyển sang xuất khẩu chính ngạch. Đối với Bộ Công Thương, từ 5-6 năm nay đã khuyến cáo các địa phương thay đổi phương thức từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch. Theo ông Hải, ở đây không chỉ là vấn đề để xuất khẩu qua cửa khẩu mà còn là vấn đề thay đổi tư duy của các thành phần liên quan, từ các cơ quan Trung ương đến các hiệp hội, các hộ sản xuất,…Nếu không thay đổi đồng bộ thì rất khó chuyển sang chính ngạch.

“Đây là thời điểm mà chúng ta cần có quyết tâm để chuyển đổi. Vừa thay đổi tư duy doanh nghiệp, hộ sản xuất, còn là thay đổi bạn hàng. Ví dụ, thanh long chủ yếu bán cho thương nhân trong khu vực biên giới, như vậy, với các thương nhân đó, chuyển sang bằng đường biển thì họ không tiếp nhận được. Do đó, ở đây còn là việc thay đổi khách hàng lớn, mua hàng trong nội địa, thay vì dựa vào thương lái dọc vùng biên, điều này cần có quá trình. Nếu các thương lái, chủ hàng ngại việc này, thì chúng ta lại quay trở lại câu chuyện như hiện nay” – ông Trần Thanh Hải phân tích.

Ngoài ra, ông Hải cũng nhấn mạnh, với việc gỡ khó cho xuất khẩu nông sản hiện nay, nếu hãng tàu có thiện chí thì số lượng cũng không đáng kể. Vì vậy, về lâu dài, muốn tàu tăng công ổn định cần phải có cam kết lượng hàng đi mỗi tháng.

Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Xuân Sang nhấn mạnh, khi vận chuyển bằng đường biển sẽ có thủ tục chỉn chu hơn, đồng thời, cần có thời gian hình thành các tuyến. Vừa qua, các hãng tàu đã có những nỗ lực nhưng không thể gánh được hết do năng lực về phía hàng hải nếu tăng ngay cũng không thể tăng quá lớn, cần có thời gian để xây dựng thêm.

“Trong trường hợp muốn tăng lượng nông sản xuất khẩu bằng đường biển thì cần có thời gian, cần có sự làm việc giữa chủ hàng với hãng tàu mới có thể xuất khẩu sang Trung Quốc. Về phía Bộ Giao thông sẵn sàng cùng với Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT làm cầu nối giữa chủ hàng, nhà xuất khẩu và người mua của phía bạn” - Thứ trưởng Nguyễn Xuân Sang cho biết.

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Trần Thanh Nam đề nghị các địa phương phối hợp chuẩn bị cho tiêu thụ hàng hóa ở nội địa là vấn đề cần ưu tiên số 1, triển khai theo các hệ thống siêu thị bán lẻ để giải quyết vấn đề ùn tắc.

Về vấn đề xuất khẩu bằng đường biển, Bộ NN&PTNT sẽ giao nhiệm vụ cho Tổ công tác 970 sẽ phối hợp với Hiệp hội rau quả, các doanh nghiệp để cùng tính toán kỹ lưỡng và có các đề xuất, gợi ý đi đường biển số lượng bao nhiêu, thời gian nào để Cục Hàng hải liên hệ đến các hãng tàu…nhằm giảm chi phí cho đường biển. Đồng thời, mong muốn Bộ Giao thông Vận tai chỉ đạo Cục Hàng hải Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Bộ NN&PTNT.  

Ngoài ra, Thứ trưởng đề nghị các doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với các địa phương ở biên giới như: Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh để nắm thông tin kịp thời, liên hệ thường xuyên để đảm bảo lượng hàng không bị ùn tắc. Đây là vấn đề các doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý./.