Củng cố và làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam với Bru-nây Đa-rút-xa-lam

Tham gia Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Bru-nây Đa-rút-xa-lam có: Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Đào Việt Trung, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nguyễn Chí Vịnh, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Thành, Đại sứ Việt Nam tại Brunei Darussalam Nguyễn Trường Giang, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Vũ Hồng Nam, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vương Duy Biên, Trợ lý Chủ tịch nước Trần Quang Tiệp, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Vũ Tiến Lộc.

Bru-nây Đa-rút-xa-lam có diện tích 5.769 km2, trong đó 70% là rừng, bờ biển dài 161 km, trong đó diện tích vùng nước là 500 km2, diện tích đất liền là 5.269 km2, dân số 460.786 người (2015).

Bru-nây Đa-rút-xa-lam gồm hai phần tách rời nhau nằm lọt trong bang Xa-ra-oát (Sarawak) của Ma-lai-xi-a. Trừ phía Bắc giáp biển Đông (161 km bờ biển), ba mặt còn lại có chung biên giới với Đông Ma-lai-xi-a (381 km). Bru-nây Đa-rút-xa-lam gồm 4 quận: Bru-nây Mua-ra (Bru-nây Đa-rút-xa-lam Muara), Tu-tông (Tutong), Cu-a-la Be-lai (Kuala Belait) và Tem-bu-rông (Temburong).

Bru-nây Đa-rút-xa-lam theo chế độ quân chủ chuyên chế thế truyền do Quốc vương đứng đầu. Mọi quyền hành đều nằm trong tay Quốc vương và gia đình Hoàng tộc. Quốc vương có quyền tuyên bố tình trạng khẩn cấp và sửa đổi luật pháp, kể cả Hiến pháp. Giúp việc cho Quốc vương có 5 Hội đồng do Quốc vương chỉ định gồm Hội đồng Bộ trưởng Nội các; Hội đồng Tôn giáo; Hội đồng Cơ mật; Hội đồng Lập pháp (Quốc hội) và Hội đồng Truyền ngôi. Hệ thống pháp luật: dựa trên Luật pháp của Anh; đối với người Hồi giáo Luật Hồi giáo Xa-ri-a (Sharia) được áp dụng thay cho Luật dân sự.

Nguyên thủ quốc gia: Quốc vương Ha-gi Hát-xa-nan Bôn-ki-a (Sultan Haji Hassanal Bolkiah), Quốc Vương thứ 29 lên ngôi từ 05/10/1967; kiêm Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Ngoại giao – Thương mại và Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, đồng thời là thủ lĩnh Hồi giáo; kiêm Bộ trưởng Tài chính.

Thái tử là Hoàng tử Ha-gi An-Mu-ta-đi Bi-la (Haji Al-Muhtadee Billah) con trai đầu của Quốc Vương Ha-gi Hát-xa-nan Bôn-ki-a, được tấn phong ngày 10/8/1998; ngày 25/3/2004, được phong hàm Đại tướng 4 sao và tham gia lãnh đạo quân đội. Ngày 23/5/2005, Thái tử được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Cao cấp Văn phòng Thủ tướng và tái đắc cử vị trí này vào 22/10/2015.

Hội đồng Lập pháp (Quốc hội) bị giải thể từ 13/02/1984 khi Bru-nây Đa-rút-xa-lam giành độc lập hoàn toàn từ tay Anh và Quốc vương Ha-gi Hát-xa-nan Bôn-ki-a lên nắm quyền tuyệt đối. Tuy nhiên, tháng 7/2004, với mong muốn thực hiện cải cách chính trị từng bước, Quốc vương Ha-gi Hát-xa-nan Bôn-ki-a đã tuyên bố triệu tập lại Hội đồng Lập pháp, chỉ định 21 thành viên Hội đồng. Ngày 25/9/2004, sau 20 năm gián đoạn, Hội đồng Lập pháp được triệu tập trở lại và họp phiên đầu tiên. Ngày 01/9/2005, Quốc vương Ha-gi Hát-xa-nan Bôn-ki-a giải thể Hội đồng Lập pháp cũ và chỉ định 29 thành viên cho Hội đồng Lập pháp mới. Theo Công bố sửa đổi Hiến pháp Bru-nây Đa-rút-xa-lam năm 2004, số thành viên Hội đồng được phép tăng lên 45 người, để tăng sự trao đổi giữa các nhóm và thành phần xã hội khác nhau. Công bố cũng quy định, 15 thành viên được lựa chọn qua bầu cử sẽ được phân chia trong 4 quận của Bru-nây Đa-rút-xa-lam.

Bru-nây Đa-rút-xa-lam là những quốc gia sáng lập ra ASEAN, và có vị trí quan trọng trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Là thành viên tích cực của Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN (ARF), là thành viên sáng lập của Hiệp hội Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Việt Nam và Bru-nây Đa-rút-xa-lam thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 29/2/1992 và sẽ kỷ niệm 25 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2017. Quan hệ Việt Nam - Bru-nây Đa-rút-xa-lam đang trên đà phát triển, hai nước thường xuyên trao đổi chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao.

Về Hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và Bru-nây Đa-rút-xa-lam: Bru-nây Đa-rút-xa-lam là thị trường nhỏ đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam. Kim ngạch thương mại song phương chỉ đạt vài triệu USD mỗi năm, chủ yếu ta xuất siêu: năm 2010 đạt 24,2 triệu USD, năm 2011, đạt trên 204 triệu USD (do Việt Nam nhập khẩu dầu thô từ Bru-nây Đa-rút-xa-lam). Năm 2012 đạt hơn 600 triệu USD. Năm 2013, kim ngạch thương mại giữa hai nước là 624 triệu USD, chủ yếu do ta nhập khẩu một số lô dầu thô từ Bru-nây, trong đó Việt Nam xuất khẩu sang Bru-nây 17,5 triệu USD và nhập khẩu 606,5 triệu USD. Kim ngạch thương mại song phương năm 2014 đạt 168 triệu USD trong đó Việt Nam xuất khẩu sang Bru-nây đạt 50 triệu USD và Việt Nam nhập khẩu từ Bru-nây đạt 118 triệu USD. Năm 2015, kim ngạch thương mại song phương đạt 80 triệu USD. Tính đến tháng 6/2016, kim ngạch thương mại song phương là 17 triệu USD (Việt Nam xuất 8,4 triệu, Việt Nam nhập 8,7 triệu USD). Việt Nam xuất sang Brunei chủ yếu là hàng thủy sản và gạo, Việt Nam nhập khẩu từ Brunei chủ yếu là hóa chất.

Kim ngạch thương mại hai nước còn thấp là do quy mô thị trường Bru-nây Đa-rút-xa-lam nhỏ (dân số chỉ hơn 400.000 người); bộ phận kinh tế tư nhân Bru-nây Đa-rút-xa-lam so với các nước ASEAN khác còn nhỏ bé và thụ động; 95% là doanh nghiệp vừa và nhỏ; từ trước đến này chủ yếu nhập khẩu từ Ma-lai-xi-a do điều kiện địa lý gần gũi, tập quán tiêu dùng giống nhau và các mối liên kết lịch sử để lại.

Về đầu tư, giữa hai nước chưa có Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ Đầu tư (Việt Nam đã ký Hiệp định này với các nước ASEAN khác). Năm 2014 Bru-nây đứng thứ 14/101 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam với 145 dự án và tổng vốn đạt gần 4,9 tỷ USD. Tính đến tháng 6/2016, Bru-nây đứng thứ 18/114 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam với 205 dự án và tổng vốn đăng ký đạt 2,18 tỷ USD; đứng thứ 4 trong khu vực ASEAN sau Singapore, Malaysia và Thái Lan. Trong đó, dự án lớn nhất (cấp phép năm 2008) của Công ty TNHH New City với tổng số vốn 1 tỷ USD đầu tư vào lĩnh vực kinh doanh bất động sản, dịch vụ du lịch, resort, nhà hàng khách sạn tại Phú Yên. Việt Nam có 01 dự án đầu tư tại Bru-nây của Công ty TNHH Kim Thịnh trị giá 650.000 USD trong lĩnh vực kinh doanh kim loại, kim loại mầu, kim loại quý, hóa chất.

Hợp tác trên các lĩnh vực khác: Hợp tác giáo dục giữa hai nước chủ yếu thông qua các khuôn khổ hợp tác đa phương. Vài năm trở lại đây, Bru-nây Đa-rút-xa-lam đều đặn cấp cho ta một số học bổng học tại các trường đại học của Bru-nây Đa-rút-xa-lam. Hàng năm, Bru-nây Đa-rút-xa-lam cấp cho ta một số học bổng đào tạo về dầu khí và tiếng Anh. Hai nước đã ký kết Bản Ghi nhớ về hợp tác giáo dục (09/4/2014).

Hợp tác văn hóa giữa hai nước chủ yếu trong khuôn khổ các dự án về hợp tác văn hóa của Ủy ban Văn hóa Thông tin ASEAN (ASEAN COCI). Việt Nam và Bru-nây Đa-rút-xa-lam đều tích cực ủng hộ, tham gia các hoạt động, dự án phía bên kia đề xuất. Nhân dịp kỷ niệm 20 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1992 - 2012), hai bên sẽ tổ chức nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật tại mỗi nước. Hai nước đang trong quá trình tiến tới ký kết Bản Ghi nhớ về hợp tác văn hóa.

Về thể thao và du lịch: Việt Nam và Bru-nây Đa-rút-xa-lam cùng là thành viên của Liên đoàn Thể thao Đông Nam Á, thường xuyên có quan hệ hợp tác chặt chẽ trên tất cả các lĩnh vực thể dục thể thao như trao đổi đoàn, thi đấu, tập huấn, trao đổi chuyên gia, huấn luyện viên, vận động viên, tham gia các khóa đào tạo, tham dự Hội nghị về thể dục thể thao được tổ chức ở mỗi nước.

Chính phủ hai nước đã ký Bản Ghi nhớ về hợp tác du lịch (12/11/2001). Tuy nhiên, trao đổi khách giữa hai nước cũng chưa nhiều, chủ yếu là khách công vụ, kết hợp du lịch. Hai bên đang nghiên cứu việc ký Chương trình Hợp tác về Du lịch giai đoạn 2013-2015, làm cơ sở cho các chương trình, dự án hợp tác cụ thể nhằm triển khai Bản Ghi nhớ này. Từ 01/8/2007, Bru-nây Đa-rút-xa-lam miễn thị thực cho công dân Việt Nam mang hộ chiếu phổ thông (14 ngày) và từ ngày 08/8/2007, Việt Nam cũng miễn thị thực cho công dân Bru-nây mang hộ chiếu phổ thông (14 ngày).

Về Dầu  khí: Năm 2007, PetroVietnam và Công ty Dầu khí Quốc gia Bru-nây đã ký MOU thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài. Tháng 11/2012, hai bên đã ký Thỏa thuận về Hợp tác Dầu khí giữa Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Công ty Dầu khí Quốc gia Bru-nây nhân chuyến thăm của Chủ tịch nước.

Về Lao động: Hiện đang có khoảng 1.000 lao động Việt Nam làm việc tại Bru-nây, chủ yếu là lao động phổ thông trong lĩnh vực xây dựng, công nghiệp hóa dầu và lọc dầu.

Về Giao thông vận tải: Hai bên đã ký Hiệp định vận chuyển hàng không từ năm 1991 và mở đường bay trực tiếp Bandar Seri Begawan - Tp Hồ Chí Minh từ 5/2006, tuy nhiên do tình hình thị trường và nguồn lực, đến tháng 10/2011, phía Bru-nây đã dừng khai thác đường bay này. Tháng 10/2014, Hãng hàng không quốc gia Bru-nây đã mở lại đường bay trên tạo cơ sở thúc đẩy du lịch, đầu tư và giao lưu nhân dân giữa hai nước.

Về Nông nghiệp: Hai bên đã ký Bản ghi nhớ về hợp tác Nông nghiệp, Thủy sản (5/2013). Hai bên đã triển khai thành công dự án thí điểm trồng lúa nước tại Bru-nây trong năm 2013 nhằm hỗ trợ Bru-nây đảm bảo an ninh lương thực.

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Bru-nây Đa-rút-xa-lam của Chủ tịch nước Trần Đại Quang nhằm tiếp tục triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng lần thứ XII, đưa các mối quan hệ quốc tế phát triển chiều sâu qua việc củng cố và làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị, hợp tác nhiều mặt với Bru-nây Đa-rút-xa-lam. Đây cũng là chuyến thăm chào xã giao theo thông lệ của ASEAN với các lãnh đạo mới của các nước thành viên.