Cuộc đua AI và thách thức nguồn điện
Cuối năm ngoái, hàng ngàn du khách châu Âu đã phải hủy bỏ kế hoạch nghỉ dưỡng sau sự cố mất điện kéo dài tại Eurotunnel, tuyến đường sắt dưới nước nối liền Anh và Pháp, do lỗi ở tuyến dây điện trên cao. Trước đó, hồi tháng 4, tình trạng mất điện luân phiên xảy ra ở phần lớn Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Về phần mình, Mỹ cũng phải chịu nhiều sự cố mất điện trong năm 2025, gần đây nhất là ở thành phố San Francisco (bang California), nơi xảy ra vụ cháy trạm biến áp, khiến khoảng 130.000 hộ gia đình bị mất điện.
Một trang trại năng lượng mặt trời ở Trung Quốc. Ảnh: Bloomberg
Những sự cố kể trên là tín hiệu cho thấy các nước phương Tây đang đối diện với nguy cơ thiếu điện nghiêm trọng trong bối cảnh thế giới đang chạy đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Đáng nói là tình thế của phương Tây lại đối lập với Trung Quốc, một cường quốc công nghệ đang cạnh tranh AI quyết liệt với Mỹ.
Trung Quốc nắm lợi thế về nguồn điện
Sau một loạt sự cố mất điện cục bộ trong giai đoạn 2020-2022, Trung Quốc vẫn duy trì sản lượng điện ổn định. Ngay cả sau những đợt xây dựng ồ ạt trước đó, Trung Quốc vẫn tiếp tục mở rộng mạng lưới năng lượng, mang lại cho nước này lợi thế so với các đối thủ. Chưa kể, nhiều nhà máy điện, lưới điện và các dự án khác đang được tiến hành hoặc trong giai đoạn lên kế hoạch, gồm dự án thủy điện trị giá 137 tỉ USD trên sông Nhã Lỗ Tạng Bố ở khu tự trị Tây Tạng.
“Xét về công suất điện, sự khác biệt giữa Trung Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) là rất đáng kể. Trung Quốc rõ ràng đang dẫn đầu về quy mô, cơ cấu và động lực tăng trưởng” - Alberto Vettoretti, quản lý tại công ty tư vấn Dezan Shira & Associates, cho biết.
Dù than đá chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu năng lượng, việc Trung Quốc nhanh chóng ứng dụng các nguồn năng lượng sạch và vạch ra chiến lược tự chủ điện năng đang biến quốc gia Đông Á này trở thành động lực chính của quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu.
Theo dữ liệu từ Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia Trung Quốc, nước này đã bổ sung khoảng 445 gigawatt (GW) công suất điện trong 11 tháng đầu năm 2025. Trong khi đó, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ tiết lộ nước này chỉ bổ sung 64 GW công suất điện trong năm 2025.
Chưa kể, giá điện ở Trung Quốc rẻ hơn nhiều so với Mỹ và châu Âu. Theo báo cáo do công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, giá điện trung bình đến tay người tiêu dùng cuối cùng ở Trung Quốc hồi năm 2024 là khoảng 100USD/MWh. Con số này ở Mỹ và châu Âu lần lượt là khoảng 150USD và 250USD.
Vị thế AI của Mỹ bị lung lay
Giới phân tích Mỹ cảnh báo, với nguồn năng lượng giá rẻ đang mở rộng nhanh chóng, Trung Quốc có thể vượt qua Mỹ trong cuộc đua giành vị thế dẫn đầu về AI khi mà mức tiêu thụ năng lượng của các trung tâm dữ liệu và cơ sở đào tạo AI dự kiến sẽ tăng đáng kể trong thập niên tới. Leopold Aschenbrenner, cựu nhân viên của OpenAI, cho rằng Trung Quốc dường như có nhiều khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng cho AI vào năm 2030 hơn, bởi công suất điện mà Bắc Kinh lắp đặt trong thập niên qua tương đương với toàn bộ lưới điện của Mỹ.
Trong bối cảnh đó, “gã khổng lồ” chip Nvidia của Mỹ hồi cuối năm ngoái đã tổ chức một hội nghị thượng đỉnh kín để giải quyết vấn đề thiếu điện năng mà các trung tâm dữ liệu đang phải đối mặt. Về phần mình, Tổng thống Donald Trump hồi tháng 4-2025 ký một loạt sắc lệnh hành pháp nhằm thúc đẩy sản xuất than nội địa, trong nỗ lực hồi sinh ngành công nghiệp từng là “xương sống” của năng lượng Mỹ nhưng đã suy giảm mạnh mẽ trong 2 thập niên qua. Động thái này được đưa ra giữa lúc nhu cầu điện tại xứ cờ hoa lần đầu tăng trở lại sau gần 20 năm, chủ yếu do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu, AI, xe điện và tiền điện tử.
Song, việc nhanh chóng bổ sung các nhà máy mới vào lưới điện Mỹ hiện đang gặp nhiều thách thức, một phần là do việc Nhà Trắng “quay lưng” với năng lượng tái tạo, đặc biệt là năng lượng mặt trời và gió. Đáng chú ý, chính quyền Tổng thống Trump mới đây còn đình chỉ 5 dự án điện gió quy mô lớn ngoài khơi Bờ Đông nước này do lo ngại về an ninh quốc gia.
TRÍ VĂN (Tổng hợp)
