Người dân tùy tiện đổ rác ra đường phố. (Ảnh: minh họa)

Những con số cho thấy điều gì?

Cứ đến cuối năm, các cơ quan chức năng có nhiệm vụ thực hiện chương trình báo cáo tổng kết cuối năm. Năm 2015, cũng không ngoại lệ với báo cáo cả nước có gần 19 triệu gia đình đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa" trong tổng số hơn 22 triệu gia đình, đạt 85,03%, tăng 2% so với năm 2014.

Con số "khó tin" trên về danh hiệu “Gia đình văn hóa” làm cho nhiều người băn khoăn và khiến không ít người ngạc nhiên... trong khi báo chí truyền thông hàng ngày phản ánh tình trạng bạo lực gia đình và các tệ nạn xã hội, sự xuống cấp về đạo đức gia đình và các giá trị văn hóa gia đình truyền thống có nguy cơ mai một.

Bạn đọc Nguyễn Ngọc Hải ở Quận Đống Đa (Hà Nội) cho biết: “Một gia đình ở gần nhà tôi đạt chuẩn gia đình văn hóa, nhưng vợ chồng gia đình này không chấp hành các quy định khu phố, lại còn có hành vi lấn chiếm đất đai...”.

“Nhiều tổ trưởng chỉ làm qua loa để đủ chỉ tiêu, để khu phố mình được danh hiệu Khu phố văn hóa” - chị Nguyễn Thị Nhạ (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) chia sẻ.

“Khi trao tặng danh hiệu này, chúng tôi cũng nghĩ nhiều hơn tới việc được lòng dân thôi, chứ cũng không quan trọng gia đình đó có đạt các tiêu chuẩn gia đình văn hóa thật sự hay không” - vị Tổ trưởng khu phố HM ở Hà Nội cho biết.

Theo bạn đọc Trần Thanh Hà (Quận 5, TP. Hồ Chí Minh) cho biết: “Danh hiệu chỉ là hình thức. Hầu như nhà nào trong tổ mình cũng được công nhận “Gia đình văn hóa”, trong đó có cả một số gia đình còn tình trạng cãi vã, đánh bạc, ghi đề gây mất trật tự khu phố”.

Chia sẻ cùng nỗi bức xúc trên, ông Hoàng Xuân Tạo (Quận Thanh Xuân, Hà Nội) nói: “Cuối năm tổng kết là tổ trưởng phát cho mỗi gia đình giấy chứng nhận Gia đình văn hóa. Những người vắng được gửi đến tận nhà. Tôi cũng không hiểu là cấp danh hiệu này dựa vào các tiêu chí gì, tại sao nhà tôi lại được nhận. Nhận thì nhận chứ thực ra tôi thấy  danh hiệu “Gia đình văn hoá” cũng chẳng quan trọng(?!)”.

Bạn đọc Trần Quang Tân (Hậu Giang) nêu:“Ấp văn hóa làm gì khi mà thanh niên đánh bài, đá gà, chửi tục om sòm, rồi nhậu nhẹt bê tha, trộm cắp…”.  Còn ông Hà Trọng Đại - cựu chiến binh thì cho biết: “Chúng tôi phải đóng tiền để gắn biển, giấy gia đình văn hóa, thật hài!”.

Theo bạn đọc Hưng Nguyên (Bình Phước) cho biết: Được mệnh danh là “Thành phố đáng sống nhất Việt Nam”, nhưng tỷ lệ gia đình văn hóa năm 2015 của Đà Nẵng lại thấp nhất so với các tỉnh, thành khác trong cả nước, chỉ có 78,9%. Trong khi đó, hầu hết các tỉnh, thành luôn có chỉ số “năm sau cao hơn năm trước” theo chiều hướng “đẹp hơn”, thì Đà Nẵng lại không như vậy, thậm chí đi... “ngược đường phát triển”.  Đó là giai đoạn 2005-2010, tỷ lệ gia đình văn hóa ở Đà Nẵng 86%, từ 2011-2014 đạt 75,1%. Đà Nẵng đã “quen” với việc có tỷ lệ gia đình văn hóa thấp hơn các tỉnh, thành khác. Vì sao Đà Nẵng lại có tỷ lệ thấp như vậy? Rất đơn giản và có lẽ ai cũng có thể lý giải được, đó là Đà Nẵng đang “đi tìm con số thật”.

Vừa qua, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã biên soạn “sách trắng” về tội phạm hằng năm. Theo đó, năm 2015, tổng số vụ án đã khởi tố trên toàn quốc là 72.450 với 109.096 bị can. Từ 2010-2013, cả số vụ bị khởi tố và số bị can đều năm sau cao hơn năm trước, nhưng đến 2014 và 2015 thì đã giảm cả số vụ và số bị can.

Đại tá Lê Văn Tiền - Phó Giám đốc Công an tỉnh An Giang cho biết, tình trạng tội phạm hình sự ở độ tuổi thanh, thiếu niên, nhất là ở vùng nông thôn trên địa bàn tỉnh có chiều hướng gia tăng. 6 tháng đầu năm 2015, đã xảy ra 56 vụ tội phạm hình sự trong thanh, thiếu niên (liên quan 75 đối tượng), chiếm 19,51% tổng số tội phạm xảy ra trên địa bàn tỉnh. Riêng ở vùng nông thôn, xảy ra 25 vụ (38 nam, 5 nữ), chiếm 44,64% tội phạm trong thanh, thiếu niên toàn tỉnh.

Theo Vụ Gia đình, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, năm 2014, bạo lực gia đình là trên 21 ngàn vụ. Trong 6 tháng đầu năm 2015, cả nước xảy ra 13.204 vụ bạo lực gia đình…Đó là còn chưa kể những vụ không được thống kê, là phần chìm của tảng băng bạo lực gia đình ở nước ta.

Khắc phục bệnh thành tích, để danh hiệu Gia đình văn hoá thực sự là văn hóa

 Nói về số liệu trên, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đặt vấn đề: Trong khi có đến 85% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hoá”, “Khu dân cư văn hoá” mà những vấn đề vi phạm văn hoá, đạo đức vẫn đầy rẫy, phổ biến. Vệ sinh an toàn thực phẩm, sản xuất, buôn bán các loại thực phẩm nguy hại cho sức khỏe con người vẫn diễn ra đến mức bất chấp đạo lý. Ở đây có  mâu thuẫn không?

Phó Thủ tướng nhấn mạnh: Nếu tỷ lệ thống kê là đúng, chắc những khu dân cư, những thôn, bản văn hoá như thế đã rất thanh bình, đáng sống, không còn ngập rác, mất vệ sinh, không còn bạo lực, tệ nạn. Phải chăng, các tiêu chí chúng ta đưa ra chưa chuẩn hay việc thực hiện vẫn còn chạy theo hình thức, vì thành tích?

Phó Thủ tướng cho rằng: Nghe qua, cứ tưởng văn hoá vĩ mô, to tát và trừu tượng nhưng thực chất văn hoá rất gần gũi, cụ thể. Bên cạnh “nhiều bông hoa” tươi đẹp xuất hiện trong cộng đồng, có biết bao nhiêu câu chuyện, việc làm nhân ái, nghĩa tình cảm động, thể hiện đậm nét đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, song cũng thật đáng buồn, đáng phê phán những hành vi đi ngược lại các chuẩn mực đạo đức, văn hóa cần thiết.

Trả lời được câu hỏi của Phó Thủ tướng, ông Lê Như Tiến - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho biết, cần phải trả lời được hai vấn đề: Thứ nhất, tiêu chí đã chuẩn chưa, có sự dễ dãi, xuê xoa ở đây không?; thứ hai là, bình chọn có vấn đề gì không. Có sự cào bằng, hình thức, chạy theo thành tích hay không? Danh hiệu văn hóa là văn hóa thật chứ không phải là sự cào bằng.

Bên cạnh các hành vi nguy hiểm cho xã hội được điều chỉnh bằng pháp luật ở mức cao thì những hành động vô văn hoá ở mức thấp hơn, tuy có bị ràng buộc về hành chính, đạo đức truyền thồng đang còn tiềm tàng ở mọi lúc, mọi nơi. Không ít người vì lợi ích của chính bản thân, gia đình mình mà coi thường hàng xóm, láng giềng, những người sống trong cộng đồng xung quanh mình.

Ngoài các nhóm vấn đề phi văn hoá ở trên, còn có rất nhiều điều cần phải lên án mạnh mẽ như: Ra đường không chấp hành các quy định về an toàn giao thông, đậu đỗ xe bừa bãi, phát ngôn thô lỗ. Sau khi gây lỗi lại cố tình biện bạch, không chịu nhận sai, gây mất trật tự. Đến cái nhỏ nhất ở phạm trù văn hoá như nhà hàng xóm ở sát tường với mình có người già ốm đau, bệnh tật, cần sự nghỉ ngơi yên tĩnh thì lại mở nhạc chát chúa bất kể trưa, đêm khuya... Rồi tình trạng đem quần áo, tã lót, gối chăn ra phơi trên các tòa nhà cao tầng trước mặt đường và các con ngõ chật chội. Nước thải, rác cứ thoải mái vứt ra ngoài đường phố hoặc quét gom về phía nhà người khác, miễn sao nhà mình sạch là được...

Văn hoá là vấn đề bao trùm rộng lớn, song ai cũng có thể hiểu được những lời nói, việc làm đẹp, biết thượng tôn pháp luật, tôn trọng mọi người, có nhận thức về hành vi đúng, sai... - đó là người có văn hoá. "Gia đình văn hoá" như số liệu đã đưa thì làm sao không khỏi hoài nghi?

Chắc chắn một điều rằng, đây là thể hiện của căn bệnh trầm kha chạy theo thành tích, bởi chủ tịch xã, phường, thị trấn là người cấp bằng công nhận danh hiệu này và chẳng ai muốn địa phương của mình phụ trách lại thua người khác!

Nhiều bạn đọc đề nghị: Danh hiệu "Gia đình văn hóa" bây giờ thực chất chỉ là biểu hiện của căn bệnh thành tích. Cho nên không lạ gì khi số liệu “Gia đình văn hóa" ngày càng nhiều mà văn hóa vẫn xuống cấp. Nhà nước nên xem lại các tiêu chí đánh giá, chứ đừng để thành… phong trào "hoan hô thành tích”.

Chúng ta mong muốn danh hiệu Gia đình văn hoá trở nên thực chất hơn, làm cho những chủ nhân của danh hiệu này có niềm tin và cảm thấy vinh dự, tự hào khi được nhận./.

 Văn Minh