Để công nhân “an cư, lạc nghiệp”!

Lương thấp, công nhân khó mua được nhà

Đánh giá nhu cầu về nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, ông Tạ Việt Anh, Chủ tịch Quỹ hỗ trợ chương trình, Dự án An sinh xã hội Việt Nam cho rằng nhu cầu đang rất lớn và cấp bách. Tuy nhiên, việc phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân đạt kết quả rất thấp so với mục tiêu đề ra. Hiện mới đạt 5,2/12,5 triệu m2, tương đương khoảng 41,6% của Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030" đã được Thủ tướng Chính phủ ký phê duyệt ngày 30/11/2011.

Đồng quan điểm, ông Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn (Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam) chỉ ra, hiện nay nhu cầu nhà ở của công nhân rất cao, đặc biệt là công nhân di cư tại các tỉnh, thành phố có công nghiệp phát triển như: TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Long An… Tuy nhiên, với thu nhập của công nhân di cư, để mua được nhà ở là rất khó khăn, chỉ có số ít mua được nhà ở xã hội, còn khoảng 80 - 90% công nhân phải thuê trọ tại khu dân cư.

Kết quả điều tra tại 16 tỉnh, TP trên cả nước cho thấy, có tới 41% công nhân trong các doanh nghiệp mong muốn có nhà ở phù hợp, giá rẻ, gần nơi làm việc, đảm bảo sinh sống.

“Nhu cầu nhà ở xã hội của công nhân là rất lớn, nhưng vấn đề là sở hữu, thuê hay ở ghép, ở chung. Nhà ở gắn với chỗ ở, nơi sinh sống, chứ không phải là câu chuyện trong 10 - 12m2, mà cần gắn với tất cả các thiết chế, môi trường, các mối quan hệ cộng đồng dân cư, để người lao động sống và làm việc”, ông Tiến chia sẻ.

Ảnh minh họa (Nguồn: PT)

Ông Lê Văn Nghĩa, Trưởng Ban quản lý dự án thiết chế công đoàn (Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam) cũng thông tin, từ thực tế khảo sát của Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam về điều kiện ăn ở, sinh hoạt của công nhân cho thấy, nhiều công nhân phải ở trọ trong khu dân cư với những căn phòng được xây dựng tạm bợ, diện tích nhỏ chỉ 10 - 20m2, không có công trình phụ khép kín, nơi ngủ nóng bức, ẩm thấp. Điều kiện chỗ ở chật chội khiến chất lượng sống của người lao động bị ảnh hưởng rất lớn.

Tại một trong những địa phương tập trung nhiều khu công nghiệp và có đông công nhân ngoại tỉnh đến làm việc, ông Trần Anh Tuấn, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu công nghiệp và khu chế xuất Hà Nội cho biết, Hà Nội có 10 khu công nghiệp, gần 170.000 công nhân. Hầu hết các khu công nghiệp chưa quy hoạch, bố trí chỗ ở cho công nhân. Đến nay, mới có 4 khu công nghiệp có khu nhà ở cho công nhân, tổng công suất thiết kế khoảng 22.450 chỗ ở. Số nhà ở này mới đáp ứng được khoảng 13% nhu cầu.

Hầu như các gia đình công nhân không có nhiều khả năng tích lũy kinh tế để mua nhà ở xã hội. Do vậy, họ phải trông chờ vào việc trợ cấp của nhà nước, doanh nghiệp, nhằm thuê những căn hộ phù hợp khả năng kinh tế, bảo đảm nhu cầu cuộc sống.

Giải “cơn khát” nhà ở cho công nhân

Trước nhu cầu cấp bách về nhà ở xã hội, nhà ở công nhân để “an cư, lạc nghiệp”, ngày 1/8/2022, Thủ tướng Chính phủ đã chủ trì Hội nghị thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội cho công nhân, người thu nhập thấp. Tại hội nghị, Thủ tướng đã giao Bộ Xây dựng chủ trì, xây dựng đề án đầu tư, xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội cho công nhân, người thu nhập thấp trong giai đoạn từ nay tới năm 2030.

Đây là tin vui với rất nhiều người lao động, công nhân làm công ăn lương, đang phải đi thuê nhà trọ có cơ hội được thuê, thuê mua nhà ở xã hội với giá ưu đãi. Tuy nhiên theo nhiều chuyên gia, hiện nay việc xây nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân đang gặp những vướng mắc và trở ngại về cơ chế, nhà ở cho công nhân còn một số nội dung chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn; ngân sách Nhà nước còn khó khăn, chưa bố trí được nguồn vốn vay ưu đãi cho vay phát triển nhà ở xã hội; lãi suất vay xây nhà ở xã hội còn cao; tiếp cận quỹ đất khó; các chính sách đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân chưa đủ hấp dẫn, chưa sát thực tế nên không khuyến khích được chủ đầu tư… Trong khi đó, nhiều địa phương, nhất là người đứng đầu chưa quan tâm phát triển nhà ở xã hội, nhất là nhà ở cho công nhân, người lao động khu công nghiệp…

Trước nhu cầu nhà ở cho công nhân, đặc biệt là nhu cầu có nơi học tập, vui chơi, giải trí, khám chữa bệnh, ông Lê Văn Nghĩa cho biết, từ năm 2015 - 2017, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã có tờ trình Thủ tướng Chính phủ về đề án thiết chế công đoàn (gồm nhà ở, nhà văn hóa, thể thao, trạm y tế, nhà trẻ, dịch vụ, thương mại...) phục vụ công nhân khu công nghiệp.

Chính phủ đã có quyết định giao Tổng Liên đoàn Lao động thực hiện 50 thiết chế công đoàn. Hiện đã có 35 tỉnh, thành giới thiệu địa điểm (quy mô 3-7ha) cho Tổng Liên đoàn Lao động để bố trí xây dựng. Tuy nhiên, còn một số vấn đề về pháp lý cần phải điều chỉnh.

"Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam rất quyết tâm, đưa ra các giải pháp, chính sách tháo gỡ để có thể đứng ra làm nhà ở cho công nhân...", ông Lê Văn Nghĩa nói.

Còn theo ông Vũ Minh Tiến, việc xây dựng nhà ở xã hội không phải ngày một, ngày hai là xong mà còn phải tìm quỹ đất, thực hiện giải phóng mặt bằng, có vốn, có quỹ.... nhanh cũng phải vài năm. Trước những rào cản trong xây dựng nhà ở xã hội cho công nhân, ông cho rằng, để tháo gỡ được khó khăn, vướng mắc nêu trên cần thay đổi nhận thức, thái độ, chuyển thành thay đổi hành vi của các cấp chính quyền, các cán bộ; công nhân lao động. Đồng thời, hoàn thiện chính sách quản lý, chính sách với nhà đầu tư, với người lao động thu nhập thấp (cho vay, trả góp…). Chính sách gắn với pháp chế - công khai - minh bạch - sự tham gia (tham gia xây dựng và kiểm tra giám sát của chủ đầu tư, người mua nhà, Nhà nước, khuyến khích sự tham gia của tổ chức xã hội).

Trong lúc chờ đợi các mô hình hay, nhà cao, đẹp, thiết kế cho công nhân, ông đề xuất hãy đầu tư cải tạo môi trường hạ tầng sinh sống của người lao động đang thuê tại các khu trọ; hạ tầng điện, đường; vệ sinh môi trường. Hai là, tính toán hỗ trợ cho công nhân; hỗ trợ các chủ đầu tư có nhà cho thuê, nhà ở xã hội phải gần khu công nghiệp; cơ cấu xây dựng nhà phải phù hợp với lối sống, thu nhập, gắn với đặc điểm của công nhân.

Về phía Hà Nội, ông Trần Anh Tuấn cho hay, Ban Quản lý các khu công nghiệp và chế xuất đã tham mưu UBND thành phố ban hành quy định, bắt buộc các khu công nghiệp bố trí 2% quỹ đất để xây dựng nhà ở cho công nhân. Thành phố ưu tiên nguồn vốn ngân sách cho xây dựng hạ tầng xã hội bao gồm các công trình phúc lợi công cộng; huy động nguồn vốn đầu tư các dự án nhà ở cho công nhân từ ngân sách thành phố, vốn vay ưu đãi, vốn của doanh nghiệp kinh doanh bất động sản, vốn của doanh nghiệp sử dụng lao động...

Để giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động, ông Trần Anh Tuấn cho rằng, cần đa hạng hóa các hình thức đầu tư xây dựng nhà ở công nhân theo cơ chế thị trường; tăng cường tiếp cận các nguồn vốn vay, cũng như có cơ chế linh động các nguồn vốn để xây dựng nhà ở công nhân./.