Đề xuất nhiều giải pháp phát huy tiềm năng, nguồn lực phát triển kinh tế nhanh, bền vững

Vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước cần được nhấn mạnh vào mục tiêu vì lợi ích quốc gia 

Với tham luận "Khu vực kinh tế Nhà nước trong xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ ở Việt Nam", TS. Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội Hà Nội đã nhận diện nền kinh tế độc lập tự chủ từ tinh thần văn kiện Đại hội XIII. 

TS. Nguyễn Minh Phong

Trong đó, lần đầu tiên, Đảng nêu rõ yêu cầu: Nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các tác động tiêu cực từ các biến động kinh tế thế giới; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn bó mật thiết với giữ vững các cân đối lớn đi đôi với bảo đảm an ninh kinh tế; Đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác; chủ động hoàn thiện hệ thống phòng vệ để bảo vệ doanh nghiệp và thị trường trong nước. Hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với những điều ước và cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết; Giữ vững độc lập, tự chủ trong việc xác định chủ trương, đường lối, chiến lược phát triển kinh tế đất nước. Phát triển doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh trở thành nòng cốt của kinh tế đất nước; giữ vững các cân đối lớn, chú trọng bảo đảm an ninh kinh tế; không ngừng tăng cường tiềm lực kinh tế quốc gia; Tăng cường đào tạo cán bộ… có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế…; tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển đô thị; phát triển kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới; đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia; phát triển kinh tế số trên nền tảng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Nhắc lại điểm mới trong định hướng, nhiệm vụ, giải pháp xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế theo tinh thần Đại hội XIII, TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển phù hợp với nền kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại, hội nhập; phát triển đồng bộ và tạo ra sự liên kết giữa các khu vực, các vùng, các thành phần kinh tế, các loại hình sản xuất kinh doanh và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thực hiện chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế; huy động, phân bổ, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tạo động lực để phát triển kinh tế nhanh và bền vững; nâng cao chất lượng, hiệu quả quản trị cả ở cấp quốc gia và doanh nghiệp; tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và hoạt động của những lĩnh vực, mô hình kinh doanh mới; phát huy vai trò của các tổ chức xã hội-nghề nghiệp trong tham gia hình thành và điều tiết các quan hệ kinh tế thị trường; phát triển doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, nòng cốt của kinh tế đất nước; giữ vững các cân đối lớn, bảo đảm an ninh kinh tế; đẩy mạnh đa phương hóa và đa dạng hóa các quan hệ kinh tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác.

Các đồng chí điều hành Hội thảo

Khẳng định khu vực doanh nghiệp nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, an sinh xã hội, thực hiện các nhiệm vụ chính trị do Đảng và Nhà nước giao, thể hiện vai trò nòng cốt trong một số ngành, lĩnh vực và tạo nguồn thu đáng kể cho ngân sách nhà nước; góp phần dẫn dắt, tạo động lực cho khu vực ngoài nhà nước phát triển, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước trong thời gian tới cần được nhấn mạnh vào mục tiêu vì lợi ích quốc gia và hỗ trợ tối đa kinh tế tư nhân phát triển; nắm giữ các tài sản, tổ chức các hoạt động độc quyền thuộc lĩnh vực đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội; chủ động giữ vững các cân đối cơ cấu lớn, liên ngành, cấp quốc gia và ở địa phương, địa bàn cần thiết để định hướng, mở rộng đầu tư phát triển từ các nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; Doanh nghiệp nhà nước hoạt động trên cơ sở tách bạch nhiệm vụ công ích với nhiệm vụ kinh doanh theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chí đánh giá chủ yếu, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, cạnh tranh bình đẳng với doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác theo quy định của pháp luật và phù hợp với chuẩn mực quốc tế...

Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chế độ sở hữu 

Với tham luận "Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chế độ sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam", GS,TSKH. Võ Đại Lược, Chủ nhiệm đề tài quốc gia về quan hệ kinh tế Mỹ - Trung Quốc – Nga đặt vấn đề, chế độ sở hữu ở Việt Nam hiện nay đã có những đổi mới rất cơ bản, nhưng vẫn còn những khác biệt rất lớn so với chế độ sở hữu ở các nền kinh tế thị trường hiện đại: Trước hết là trong cơ cấu của chế độ sở hữu Việt Nam, tỷ trọng của sở hữu nhà nước còn quá lớn, các doanh nghiệp nhà nước đã chiếm tới 28% GDP, nếu kể cả các ngân hàng thương mại nhà nước thì tỷ trọng này tới 34% GDP, trong khi ở các nền kinh tế thị trường phát triển, tỷ trọng này chỉ dưới 10%. Thứ hai, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, trong khi ở các nền kinh tế thị trường phát triển, kinh tế nhà nước không có vai trò này. Thứ ba, sở hữu tư nhân là nền tảng của các nền kinh tế thị trường hiện đại, thì ở Việt Nam sở hữu tư nhân chưa có vai trò đó.

GS,TSKH. Võ Đại Lược

Phải chăng những khác biệt trên đã làm cho nền kinh tế thị trường Việt Nam bị méo mó và giảm lợi thế cạnh tranh quốc gia? Do vậy, công cuộc đổi mới và hoàn thiện chế độ sở hữu ở Việt Nam phải hướng tới việc khắc phục những hạn chế trên và đạt tới sức cạnh tranh ngang hàng với các nền kinh tế thị trường hiện đại khác. Quá trình cải cách này cần có những bước đi phù hợp.

GS,TSKH. Võ Đại Lược gợi ý: Trước hết, phải phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân để khu vực này dần dần có thể thay thế các doanh nghiệp nhà nước ở những lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ.

Đồng thời, phải tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, Nhà nước rút vốn ra khỏi những lĩnh vực không cần nắm giữ, giảm tỷ trọng của doanh nghiệp nhà nước xuống mức thích hợp, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển.

Thực hiện việc phân bổ các nguồn lực theo cơ chế thị trường cạnh tranh, theo các tín hiệu giá cả thị trường như giá cả hàng hóa dịch vụ, lãi suất, tỷ giá, tiền lương.

Xây dựng các thị trường yếu tố, đặc biệt là thị trường bất động sản và thị trường tài chính là hai thị trường có ý nghĩa chi phối, khuyến khích cạnh trạnh, kiểm soát độc quyền". 

Đề cập tới giải pháp đổi mới hoàn thiện, chế độ sở hữu, GS,TSKH. Võ Đại Lược cho rằng, phải đổi mới quan điểm về chế độ sở hữu. Sở hữu Nhà nước và vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước phải được đổi mới. Đổi mới chế độ sở hữu đất đai theo hướng đảm bảo sử dụng đất có hiệu quả. Đổi mới chế độ sở hữu trí tuệ theo hướng khuyến khích sáng tạo hữu hiệu, bảo vệ quyền sở hữu trên các lĩnh vực...

Theo GS,TSKH. Võ Đại Lược, những đổi mới quan điểm về chế độ sở hữu cần phải được xã hội am hiểu và thực thi khi đã được luật hóa. Do vậy, công tác tuyên truyền, giáo dục, phổ biến những kiến thức về các vấn đề liên quan đến những đổi mới chế độ sở hữu trở nên quan trọng và cần thiết.

Phải sử dụng các phương tiện truyền thông công cộng bao gồm phát thanh, truyền hình, báo chí các thể loại để phổ biến những đổi mới trên. Các cán bộ lãnh đạo các cấp của Đảng, Chính phủ, Quốc hội cần được quan triệt sâu sắc, để họ có thể thể chế hóa và thực thi. Đây là cấp quan trọng nhất cần được quán triệt và họ sẽ đưa vào các quy chế pháp luật. Cần phải đưa các nội dung đổi mới về chế độ sở hữu khi được chấp thuận vào các sách giáo khoa dạy cho học sinh và sinh viên./.