Động lực mới cho nền mỹ thuật Việt Nam

Ngày 22/12, Hội Mỹ thuật Việt Nam đã tổ chức trao giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam. Để hiểu rõ hơn về đời sống mỹ thuật trong một năm qua, phóng viên Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam.

Phóng viên: Xin ông cho biết những khó khăn của Hội Mỹ thuật Việt Nam trong năm 2020?

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn: Cũng như các hội chuyên ngành nghệ thuật khác, thách thức lớn nhất của Hội Mỹ thuật Việt Nam trong năm 2020 là vượt qua đại dịch COVID-19. Trong khoảng trống vắng ấy của đời sống xã hội, các họa sĩ đã nỗ lực để thực hiện các tác phẩm tham dự giải thưởng Mỹ thuật khu vực trong cả nước.

Năm 2020, Hội Mỹ thuật Việt Nam đã phối hợp với các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Quảng Ninh, Điện Biên, Quảng Bình, Gia Lai, Thành phố Hồ Chí Minh, Đắk Nông và Đồng Tháp tổ chức triển lãm Mỹ thuật khu vực lần thứ 25 vào tháng 8/2020.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn trao giải Nhì - Giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 2020. (Ảnh: HT)

Do ảnh hưởng của dịch COVID-19 nên triển lãm Mỹ thuật 8 khu vực lần thứ 25 đã không tổ chức khai mạc. Tuy nhiên, các Hội đồng nghệ thuật vẫn tiến hành chấm giải thưởng. Riêng Khu vực 4 – Bắc Miền Trung, Hội đồng tiến hành chấm giải thưởng qua ảnh do UBND tỉnh Quảng Bình không nhận tác phẩm.

Trên cơ sở kết quả chấm giải, Hội đồng giải thưởng đã quyết định tặng 4 giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam; 91 giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam, trong đó có 4 giải A, 14 giải B, 24 giải C, 49 giải Khuyến khích; tặng 1 giải A – Giải thưởng ngành Phê bình Mỹ thuật.

Phóng viên: Ông đánh giá thế nào về chất lượng các tác phẩm tham dự giải thưởng Mỹ thuật khu vực và giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 2020?

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn: Có thể nói chất lượng giải thưởng Mỹ thuật khu vực năm nay tương đối đồng đều. Giải A, giải B, giải C hay giải Khuyến khích đều hết sức xứng đáng với những nỗ lực thay đổi khuynh hướng sáng tác, cảm nhận vẻ đẹp thực sự của cuộc sống đương đại.

Nhờ có sự chu đáo, tận tình của các tỉnh đăng cai cho nên hội đồng nghệ thuật đã đến được các khu vực chấm chọn giải thưởng, mặc dù do dịch bệnh COVID-19, các khu vực không tổ chức triển lãm. Rõ ràng dấu ấn để lại ở các khu vực rất tốt đẹp, chúng ta có thể thấy được các tác giả được giải thưởng ở các khu vực cũng tiếp tục được giải thưởng của Hội Mỹ thuật Việt Nam. Điều đó cũng khẳng định “con mắt xanh” của hội đồng mỹ thuật các khu vực đã lựa chọn chính xác các tác giả để trao giải. Bởi vậy, tôi cho đây là một tiền đề tốt đẹp để triển lãm khu vực lần thứ 26 vào năm 2021 sẽ có những kết quả ấn tượng hơn. Đặc biệt, trong tương quan chung, chúng tôi thấy các tác giả trẻ đã chiếm nhiều giải thưởng hơn so với những năm trước. Nhờ đó, chúng ta thấy được sự chuyển giao thế hệ và sự chuyển giao này cũng tạo ra một động lực mới cho sự thay đổi của nền mỹ thuật Việt Nam.

Phóng viên: Có phải do tiêu chí của Hội Mỹ thuật Việt Nam quá khắt khe, hay chất lượng của các tác phẩm chưa đạt yêu cầu mà năm nay Hội không tìm được giải A?

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn: Hội Mỹ thuật Việt Nam ngày càng đặt tiêu chí cao về mặt chất lượng nghệ thuật, bởi vậy Hội không cố gắng để có giải Nhất. Năm 2020, Hội Mỹ thuật Việt Nam chỉ chọn được 2 giải Nhì và 2 giải Ba. Điều này đã đánh giá đúng chất lượng tác phẩm và cũng đặt ra một động lực mới để các tác giả nỗ lực hơn trong việc cho ra đời những tác phẩm xứng đáng nhận được giải cao nhất năm của Hội Mỹ thuật Việt Nam.

Phóng viên: Từ những sáng tác của các tác giả gửi về tham dự triển lãm Mỹ thuật khu vực, ông đánh giá thế nào về khuynh hướng sáng tác của các họa sĩ trong thời gian gần đây?

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn: Có thể nói, không khí sáng tạo nghệ thuật đang sôi động trở lại thông qua việc mở dồn dập các triển lãm khắp cả nước, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một tín hiệu rất mừng cho xu thế mới của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam.

Năm nay, những đề tài về xã hội, về tình yêu, cuộc sống được các họa sĩ lựa chọn nhiều. Nó thể hiện cách nhìn, chính kiến của tác giả đối với câu chuyện của xã hội đương đại. Hội Mỹ thuật Việt Nam không định hướng chủ đề, đề tài, cũng không gây áp lực cho họa sĩ mà tự họ lựa chọn chủ đề, đề tài, ý tưởng để sáng tạo ra tác phẩm.

Phóng viên: Những tác phẩm tham dự triển lãm Mỹ thuật khu vực và dự giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam năm nay có gì đặc sắc, thưa ông?

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn: Năm nay, các tác phẩm đoạt giải là thành quả của các họa sĩ áp sát cuộc sống đương đại, cảm xúc đấy là chân thành. Xuất hiện trong tác phẩm vẫn là những nét đẹp mới của người Việt đương đại. Tôi cho đây là một trong những hành trình gian nan để phát hiện ra những cái mới của người họa sĩ.

Năm 2020 là năm mà Việt Nam và thế giới phải đối mặt với đại dịch COVID-19, nhưng chúng tôi thường nói với nhau, mùa dịch chính là mùa vui của sáng tạo nghệ thuật, vì đấy là khoảng lặng tĩnh tâm nhất để họa sĩ có thể đạt được cảm xúc thăng hoa và hoàn thành tác phẩm nghệ thuật.

Cũng vì đại dịch COVID-19, mà nhiều họa sĩ đã lấy cảm hứng từ sự tích lũy trước đó để sáng tạo nên tác phẩm. Những trải nghiệm cũng đủ để họ có những xúc cảm mới mẻ trong sáng tạo nghệ thuật . Vấn đề không phải đi thực tế họ mới có tác phẩm, mà họ đã từng trải, tích lũy những vốn sống, nuôi dưỡng những hình tượng tốt đẹp, chỉ đợi cơn cớ, để hình thành nên tác phẩm.

Phóng viên: Năm tới, Hội Mỹ thuật Việt Nam có những hoạt động gì để khuyến khích các nghệ sĩ sáng tác để cho ra đời những tác phẩm chất lượng không?

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn: Trong thời gian tới, tôi nghĩ rằng việc phản ánh chân thực những nét đẹp mới của xã hội đương đại luôn là tiêu chí hàng đầu để phát triển của mỹ thuật Việt Nam. Trong năm 2021, Hội Mỹ thuật Việt Nam sẽ lên kế hoạch giúp đỡ các chi hội tại địa phương. Hội Mỹ thuật Việt Nam cũng sẽ tạo điều kiện để mời các họa sĩ có kinh nghiệm sáng tác, đến trực tiếp các địa phương, làm việc với họa sĩ trẻ để nâng cao khả năng nghề nghiệp. “Các họa sĩ tự tin, tự trưởng thành tại chỗ” -  Đó là tiêu chí trong thời gian tới của Hội Mỹ thuật Việt Nam.