Đưa hợp tác khu vực tiểu vùng Mê Công bước sang giai đoạn mới

Được con sông Mê Công bồi đắp, với khí hậu nhiệt đới thuận lợi, Tiểu vùng Mê Công có thế mạnh đặc biệt về sản xuất nông nghiệp và là vựa lúa lớn nhất của thế giới. Mức tăng trưởng kinh tế khu vực này cũng rất ấn tượng. Trong năm 2015, bình quân tăng trưởng khu vực này đạt mức 6,1%, trong khi tăng trưởng bình quân của thế giới ở mức 2,5%. Tăng trưởng kinh tế trong khu vực không chỉ dựa vào sản xuất lương thực, mà còn được thúc đẩy bởi quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Với cơ cấu dân số trẻ, năng động, Tiểu vùng Mê Công có lợi thế lớn về nguồn nhân lực và là thị trường tiêu dùng tiềm năng. Bên cạnh đó, Tiểu vùng Mê Công có vị trí địa lý đặc biệt, kết nối với các thị trường lớn và các nền kinh tế năng động của Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ và các nước ASEAN.

Với các lợi thế như vậy, Tiểu vùng Mê Công có tiềm năng trở thành trung tâm sản xuất – tiêu dùng của ASEAN và là một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu; đóng vai trò cầu nối giao thông, thương mại, đầu tư giữa các nước phía Đông Châu Á. Trong giai đoạn gần đây, tiềm năng phát triển của Tiểu vùng đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư và các đối tác phát triển. Nắm bắt được xu thể hội nhập khu vực và quốc tế, đến nay, tại Tiểu vùng Mê Công đã hình thành nhiều cơ chế hợp tác trong nội khối các nước Mê Công cũng như giữa các nước Mê Công với các đối tác lớn như: Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc, EU. Với chính sách đúng và thế mạnh vốn có, các nước Mê Công đang là một khu vực kinh tế năng động, đóng vai trò động lực phát triển của Đông Nam Á.

Tại HNCC ASEAN - Nhật Bản, tháng 12/2003, tại Tokyo (Nhật Bản), Lãnh đạo cấp cao các nước Cam-pu-chia, Lào, Mi-an-ma và Việt Nam (CLMV) đã nhất trí hình thành cơ chế họp Cấp cao giữa bốn nước CLMV. Mục tiêu của Hợp tác CLMV nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội của các nước CLMV, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước CLMV và các nước ASEAN khác.

Hợp tác CLMV tập trung vào 6 lĩnh vực ưu tiên là: Thương mại và đầu tư; Phát triển nguồn nhân lực; Nông nghiệp; Công nghiệp; Giao thông; Du lịch. Trong 6 lĩnh vực trên, Việt Nam điều phối 2 lĩnh vực làThương mại và Đầu tư,Phát triển nguồn nhân lực. Về cơ chế hoạt động: hợp tác CLMV có Hội nghị Cấp cao (HNCC), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao (HNBTNG), Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế (HNBTKT), Quan chức cao cấp (SOM) và 6 Nhóm công tác chuyên ngành.

Hợp tác CLMV đến nay đã tổ chức được 7 HNCC. Việt Nam đã tổ chức thành công HNCC CLMV 4 (2008). Việt Nam là nước chủ động tham gia tích cực hợp tác CLMV, nhất là đầu tư và cung cấp các khoản hỗ trợ ba nước CLM trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Ngoài ra, Việt Nam cũng là nước chủ động đưa ra các sáng kiến hợp tác nhằm đưa hợp tác CLMV đi vào hiệu quả và thực chất hơn.

Cơ chế hợp tác của Tổ chức Chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyarwady - Chao Phraya - Mê Kông (ACMECS)  và CLMV tại Tiểu vùng Mê Công là hai cơ chế hợp tác nội khối giữa các nước trong Tiểu vùng Mê Công. Sau hơn 13 năm hoạt động, hợp tác CLMV và ACMECS đã đạt được những kết quả khả quan, giúp thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa các nước Tiểu vùng Mê Công, thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN, đồng thời tăng cường tiếng nói của các thành viên trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế.

Trong giai đoạn phát triển mới của Tiểu vùng, hai cơ chế hợp tác CLMV và ACMECS sẽ đóng vai trò quan trọng giúp các nước Tiểu vùng vượt qua các thách thức chung, nâng cao năng lực cạnh tranh, nắm bắt các cơ hội phát triển mới.

Với tầm nhìn như vậy, hợp tác CLMV và ACMECS sẽ tập trung hướng tới các chương trình, dự án cụ thể trong các lĩnh vực ưu tiên như: Xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông; hài hòa hóa các quy trình, thủ tục trao đổi hàng hóa, dịch vụ, vốn qua biên giới; phát triển công nghiệp – nông nghiệp; tăng cường phát triển văn hóa – du lịch và giao lưu nhân dân; phát triển nguồn nhân lực thông qua các chương trình học bổng và dạy nghề; bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.

Hai cơ chế này sẽ tiếp tục là nền tảng để các nước Mê Công phối hợp nỗ lực, củng cố lòng tin, đối thoại tìm kiếm giải pháp cho các thách thức chung như: Vấn đề nguồn nước, biến đổi khí hậu, dịch bệnh v.v... trên cơ sở hài hòa lợi ích của tất cả các bên. Việc tăng cường hợp tác và kết nối cũng giúp nâng cao vai trò và tiếng nói của các nước Mê Công trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, do hạn chế về nguồn lực tài chính và con người, để hai cơ chế này phát huy được hết hiệu quả, yêu cầu trước mắt đặt ra là cần cải tiến phương thức và lựa chọn lĩnh vực hợp tác ưu tiên phù hợp với bối cảnh mới và nhu cầu phát triển của các nước thành viên, đồng thời tăng cường sự phối hợp với các cơ chế khu vực và tiểu vùng khác.

HNCC ACMECS lần thứ bảy và HNCC CLMV lần thứ tám sẽ được tổ chức tại Hà Nội từ ngày 24-26/10/2016. Với chủ đề “Hướng đến một tiểu vùng Mê Công năng động và thịnh vượng: Nắm bắt cơ hội, Định hình tương lai", Hội nghị là dịp để các nhà lãnh đạo xem xét tình hình thực hiện các kế hoạch hành động đã được thông qua, thống nhất các biện pháp hợp tác nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế, thúc đẩy hội nhập khu vực và ứng phó với các thách thức chung, vì sự phát triển bền vững và thịnh vượng của Tiểu vùng.

Là nước chủ nhà của hai HNCC ACMECS lần thứ bảy và CLMV lần thứ tám, Việt Nam đã tích cực phối hợp cùng các nước xây dựng các văn kiện của Hội nghị, thể hiện rõ quyết tâm thúc đẩy các nội dung hợp tác thiết thực, cụ thể và tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động của hai cơ chế hợp tác.

Để hợp tác đạt được những tiến bộ mới, Việt Nam đã đóng góp một số sáng kiến hợp tác cụ thể như: Ý tưởng xây dựng tuyến đường cao tốc kết nối Hà Nội – Viêng Chăn, triển khai nghiên cứu khả thi mở tuyến đường kết nối Răng-gun - Mây-thi-la -  Ta-lay - Ceng-láp (Mi-an-ma) - Xiêng-cooc – Luông-nậm-thà – Ô-đôm-xay – Mường Khoa (Lào) – Tây Trang – Hà Nội (Việt Nam) để tạo thuận lợi cho việc di chuyển hàng hóa và con người, tiến tới kết nối thông suốt giữa các nước trong khu vực Mê Công; tiếp tục triển khai Quỹ học bổng CLMV do Chính phủ Việt Nam tài trợ giai đoạn 2016 – 2020 hay sáng kiến thúc đẩy công nhận về bằng cấp giữa các nước trong hợp tác CLMV.

Bên cạnh đó, nhận thức rõ tầm quan trọng của việc thực hiện Chương trình Nghị sự về phát triển bền vững đến 2030 của Liên hợp quốc trong sự phát triển của Tiểu vùng Mê Công, Việt Nam cũng tích cực thúc đẩy các nội dung hợp tác hướng đến sự phát triển xanh và bền vững như: Phát triển nông nghiệp thông minh, bảo vệ môi trường hiệu quả, quản lý và sử dụng bền vững nguồn nước, sử dụng năng lượng hiệu quả trong hợp tác ACMECS.

Một sáng kiến nổi bật của Việt Nam tại Hội nghị lần này là việc tăng cường sự tham gia của các đối tác phát triển và khu vực tư nhân trong các hoạt động của hai cơ chế hợp tác.

Để tăng cường hơn nữa tiếng nói của các nước trong Tiểu vùng, thu hút sự quan tâm của các đối tác phát triển nhằm huy động nguồn lực phát triển cho Tiểu vùng, Hội nghị lần này không chỉ có sự tham dự của Lãnh đạo Cấp cao các nước Mê Công mà còn có đại diện của các đối tác phát triển lớn và các tổ chức quốc tế như: Liên Hợp quốc (LHQ), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB). 

Lần đầu tiên, Hội nghị Diễn đàn Kinh tế Thế giới về khu vực Mê Công (WEF Mê Công) được tổ chức cùng dịp với các HNCC ACMECS và CLMV nhằm quảng bá tiềm năng của khu vực Mê Công tới cộng đồng doanh nghiệp quốc tế. Hội nghị WEF - Mê Công sẽ mang đến những những ý tưởng sáng tạo và cơ hội hợp tác mới giữa các tập đoàn hàng đầu thế giới và các doanh nghiệp uy tín của khu vực, góp phần thu hút luồng vốn đầu tư cho phát triển cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và tăng cường kết nối tại khu vực Mê Công.

Với những nỗ lực chuẩn bị và những sáng kiến của Việt Nam trong vai trò nước chủ nhà Hội nghị, cùng sự tham gia tích cực của các nước thành viên, HNCC ACMECS7, HNCC CLMV 8 và Hội nghị WEF-Mê Công sẽ đưa hợp tác khu vực tiểu vùng Mê Công bước sang giai đoạn mới, đóng góp ngày càng nhiều hơn cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng chung ở khu vực./.