Gieo mùa “xanh”, thu hạt gạo lành 

Đón Xuân mới, ngành Nông nghiệp Cần Thơ khẳng định quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ sản xuất lúa gạo theo hướng chất lượng cao, xanh, sạch, giảm phát thải và nâng cao chuỗi giá trị. Sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và nông dân đang giúp các mô hình lúa chất lượng cao và phát thải thấp (CLC&PTT) được nhân rộng, đưa hạt gạo Cần Thơ mang logo “Gạo xanh, phát thải thấp” từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, mang lại niềm tin về một nền nông nghiệp bền vững, vươn xa.

Điểm sáng chuyển đổi nông nghiệp

Những ngày cuối năm, khách đến tham quan cánh đồng sản xuất lúa CLC&PTT của HTX New Green Farm ở phường Thới Long bị ấn tượng với những mặt ruộng bằng phẳng, các rãnh thoát nước thẳng tắp, máy móc hiện đại được ứng dụng đồng bộ... Ở đây, thu hút sự chú ý hơn cả là những chiếc hộp xinh xắn chứa các thiết bị đo phát thải khí nhà kính ngay từ khi hạt giống được đưa vào đồng đất.

Áp dụng máy móc cơ giới phục vụ sản xuất lúa tại một cánh đồng của HTX New Green Farm.

New Green Farm là một điểm sáng trong hành trình chuyển đổi nông nghiệp của Cần Thơ. Ông Đồng Văn Cảnh, Giám đốc HTX, chia sẻ: “Vụ đông xuân 2025-2026, HTX sạ giống lúa Đài Thơm 8. Đây là vụ lúa thứ 4 liên tiếp HTX duy trì mô hình lúa CLC&PTT. Mô hình này đã được nhân rộng trên toàn bộ 148ha đất trồng lúa của 100 hộ dân tham gia liên kết sản xuất tại HTX. Thu nhập của bà con đã được nâng cao rất nhiều nhờ ứng dụng đồng bộ cơ giới, quy trình kỹ thuật tiên tiến giúp giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao chất lượng và giá bán lúa. Đặc biệt, mô hình kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ mang lại nguồn thu nhập bổ sung đáng kể - rơm được thu gom ra khỏi đồng để trồng nấm rơm và làm phân bón hữu cơ, giúp nông dân có thêm thu nhập từ 3-4 triệu đồng/ha/vụ”. 

Ở TP Cần Thơ, diện tích cánh đồng canh tác theo mô hình CLC&PTT đang ngày càng mở rộng. Trên những cánh đồng ấy, sự hiện diện đồng bộ của cơ giới hiện đại không chỉ giúp người nông dân bớt vất vả mà còn là chìa khóa tạo ra hạt gạo chất lượng cao. Điều đáng quan tâm, rơm rạ - thứ từng bị đốt bỏ lãng phí, nay được hồi sinh, trở thành nguồn nguyên liệu nuôi dưỡng hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn. Cách mà không chỉ ở HTX New Green Farm mà nhiều HTX khác đã áp dụng.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kỹ thuật, giá trị thực tế của hạt gạo “xanh, sạch” đã mang lại niềm vui lớn qua những con số biết nói tại HTX Nông nghiệp Hưng Lợi, xã Đại Ngãi. Ông Trương Văn Hùng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Hưng Lợi, phấn khởi cho biết, nhờ trồng giống ST25 theo quy trình CLC&PTT, lúa của nông dân được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường 1.500 đồng/kg. Bài toán kinh tế được giải quyết triệt để khi nông dân mạnh dạn giảm lượng giống xuống còn 60kg/ha, kéo theo giảm phân thuốc, nước tưới, giúp cắt giảm chi phí đầu vào và thiết thực bảo vệ môi trường. Kết quả, năng suất vẫn đảm bảo trong khi lợi nhuận tăng hơn 30%, khẳng định một tư duy sản xuất mới: làm giàu từ chất lượng và trách nhiệm với hệ sinh thái.

Thu hoạch lúa thơm ST 25 tại mô hình sản xuất lúa CLC&PTT ở xã Đại Ngãi.

Kiến tạo vị thế gạo Cần Thơ

Không dừng lại ở mô hình điểm, TP Cần Thơ đang vẽ lại bản đồ nông nghiệp bằng tầm nhìn chiến lược và dài hạn. Với lợi thế 319.000ha đất sản xuất lúa và sản lượng trên 4,4 triệu tấn/năm, thành phố chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Trong bức tranh đó, Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa CLC&PTT gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án 1 triệu héc-ta lúa) được triển khai thực hiện tại thành phố đóng vai trò cốt lõi cho mục tiêu nâng tầm thương hiệu hạt gạo Cần Thơ.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, cho biết, với sự tham gia tích cực của nông dân, doanh nghiệp, HTX và các bên có liên quan, diện tích triển khai của Đề án 1 triệu héc-ta lúa năm 2025 đã đạt 104.500ha. Hiệu quả từ sự đồng hành này được minh chứng: Mô hình lúa CLC&PTT trong Đề án 1 triệu héc-ta lúa giúp lợi nhuận nông dân tăng ít nhất 20%, năng suất tăng từ 0,3-0,7 tấn/ha. Đáng chú ý, lượng giống sử dụng giảm 40-50%, phân đạm giảm trên 30% và việc phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần. Đặc biệt, lượng khí phát thải giảm từ 2-12 tấn CO2 tương đương/ha. Song song với Đề án 1 triệu héc-ta lúa, mô hình cánh đồng lớn cũng được duy trì hiệu quả trên diện tích hơn 84.800ha, nơi nông dân tập trung sản xuất các dòng lúa thơm, đặc sản như ST, Đài Thơm 8, RVT, các giống lúa nhóm OM… để đón đầu các đơn hàng giá trị cao.

Ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội Nông dân TP Cần Thơ, nhận định, nông dân đã chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn phát thải thấp, kết hợp sử dụng phân hữu cơ vi sinh, thuốc sinh học, quản lý nước tiết kiệm. Đặc biệt, nông dân mạnh dạn ghi chép nhật ký điện tử và chú trọng sản xuất theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa mục tiêu phủ xanh hơn 170.800ha lúa CLC&PTT theo Đề án 1 triệu héc-ta lúa vào năm 2030 với sự tham gia của hơn 170 HTX và tổ hợp tác, Cần Thơ đang tập trung toàn lực cho chặng đường mới. Bà Nguyễn Thị Giang khẳng định, ngành NN&MT thành phố tiếp tục “bắt tay” chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương và địa phương để tiếp sức cho nông dân nhân rộng mô hình sản xuất lúa CLC&PTT. Mũi đột phá nằm ở việc hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, chuẩn hóa quy trình đào tạo kỹ thuật và đặc biệt là thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị, tích cực mời gọi doanh nghiệp cùng kiến tạo nền nông nghiệp bền vững.

Các sản phẩm gạo được gắn logo nhãn hiệu “Gạo xanh, phát thải thấp” của Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An.

Từ bệ phóng chính sách ấy, hạt gạo Cần Thơ tự tin bước ra biển lớn với “tấm hộ chiếu” uy tín: “Gạo xanh, phát thải thấp”. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, tự hào chia sẻ: “Thông qua liên kết bền chặt với nông dân, doanh nghiệp đã tạo ra những sản phẩm gạo thơm ngon, chuẩn sạch. Những lô hàng gắn nhãn xanh đã đường hoàng chinh phục các thị trường khó tính bậc nhất như Úc, Nhật Bản và EU, xác lập vị thế mới với giá xuất khẩu kỷ lục từ 820-1.180 USD/tấn”. Đây chính là minh chứng sống động nhất cho thấy, khi tư duy sản xuất thay đổi, hạt gạo Cần Thơ và cả hạt gạo Việt không chỉ gia tăng về lượng mà còn thăng hoa về chất.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG