Hướng tới nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”
Theo các chuyên gia, ứng dụng quản lý dinh dưỡng thông minh, số hóa và cơ giới hóa sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, phát triển nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”, thúc đẩy liên kết chuỗi sản xuất, tiêu thụ giữa doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX)... là những cấu phần quan trọng để hình thành hệ sinh thái sản xuất lúa gạo hiện đại, minh bạch và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. TP Cần Thơ cùng các địa phương vùng ĐBSCL đã và đang nỗ lực thực hiện các cấu phần quan trọng trên.
3 HTX trên địa bàn TP Cần Thơ được trao chứng nhận tuân thủ quy trình canh tác theo Đề án một triệu héc-ta lúa.
Tiên phong xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”
Theo Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), từ năm 2024 đến nay, các địa phương vùng ĐBSCL đã triển khai quy trình kỹ thuật canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp theo Quyết định số 4043/QĐ-BNN-TT của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NN&MT). Với vai trò là trung tâm động lực của vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ không chỉ là địa phương triển khai Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án một triệu héc-ta lúa), mà còn là địa bàn tiên phong thử nghiệm mô hình quản trị sản xuất lúa hiện đại, chuyển đổi số ngành hàng lúa gạo và xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp cho toàn vùng.
TP Cần Thơ triển khai Đề án một triệu héc-ta lúa tại 64 xã, phường với diện tích 170.877ha, có 171 HTX và tổ hợp tác tham gia. Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết: “Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, cùng với xu hướng tiêu dùng xanh, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc của thị trường quốc tế, ngành hàng lúa gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy sản xuất nông nghiệp truyền thống sang tư duy kinh tế nông nghiệp xanh, phát thải thấp và minh bạch dữ liệu. TP Cần Thơ sản xuất lúa gạo đáp ứng yêu cầu trên và từng bước đạt hiệu quả tích cực”.
Đáng chú ý, TP Cần Thơ là địa phương đầu tiên ở ĐBSCL ứng dụng công cụ số ViRiCert để đánh giá mức độ áp dụng quy trình, phục vụ xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Hoạt động đánh giá được Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố triển khai thí điểm tại 11 HTX với sự phối hợp giữa VIETRISA và hỗ trợ kỹ thuật từ Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI). Đây là những HTX có quy mô và trình độ sản xuất tốt, cam kết thực hiện Đề án một triệu héc-ta lúa gắn với xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.
Thông qua công cụ ViRiCert, dữ liệu canh tác của nông dân và HTX được cập nhật, quản lý và xác thực theo các tiêu chí kỹ thuật của Đề án một triệu héc-ta lúa. Việc đánh giá dựa trên thang điểm và mức độ tuân thủ ở nhiều khâu, như quản lý nước trước vụ; cơ giới hóa làm đất; sử dụng giống; lượng giống gieo sạ; cơ giới hóa gieo sạ; bón phân; quản lý nước giữa vụ; quản lý dịch hại; thu hoạch và quản lý rơm rạ. Kết quả sơ kết, TP Cần Thơ ghi nhận 3 HTX có tinh thần chủ động đổi mới, tích cực áp dụng quy trình canh tác bền vững là HTX nông nghiệp Thành Công (xã Trường Khánh), HTX sản xuất lúa Nghĩa Thắng (phường Mỹ Xuyên) và HTX nông nghiệp Khiết Tâm (xã Thạnh An). Theo bà Nguyễn Thị Giang, việc số hóa dữ liệu trên công cụ ViRiCert không chỉ hỗ trợ công tác giám sát, đánh giá mà còn tạo nền tảng truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và phát triển cơ chế chứng nhận “Gạo Việt xanh phát thải thấp” trong thời gian tới.
Phát huy hiệu quả
Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, để gạo phát thải thấp tiếp cận được các thị trường cao cấp, có giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh, đòi hỏi phải chứng minh được quá trình “sản xuất xanh”. Quá trình sản xuất thí điểm cho thấy, các HTX và nông dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng việc ghi chép dữ liệu, tuân thủ quy trình kỹ thuật và nâng cao trách nhiệm với môi trường.
Trên cơ sở dữ liệu từ ViRiCert, ngành chuyên môn TP Cần Thơ hướng tới xây dựng mã số vùng trồng cho cây lúa, nhằm chuẩn hóa quy trình sản xuất, tăng cường truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm. Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIETRISA, cho biết: Hiện nay, các địa phương tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa đều có nhu cầu cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Công cụ ViRiCert được xây dựng đồng bộ với quy trình kỹ thuật của Đề án để phục vụ công tác tiếp nhận và đánh giá. Các HTX và doanh nghiệp tham gia cấp nhãn hiệu phải là thành viên của VIETRISA. VIETRISA đang cấp miễn phí nhãn hiệu cho các đơn vị đáp ứng yêu cầu về quy trình sản xuất và đạt điểm đánh giá theo quy định, thông qua công cụ ViRiCert. Đến nay, VIETRISA đã cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” cho khoảng 70.000 tấn gạo xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, châu Âu và Úc.
Bà Nguyễn Thị Giang cho biết, thời gian tới, ngành Nông nghiệp thành phố tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất lúa chất lượng cao tập trung, gắn với xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở dữ liệu số và hệ thống MRV nhằm phục vụ đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và cơ giới hóa đồng bộ trong toàn chuỗi giá trị lúa gạo; khuyến khích phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng hiệu quả phụ phẩm rơm rạ để gia tăng giá trị và giảm ô nhiễm môi trường; củng cố và nâng cao năng lực cho các HTX, tổ hợp tác; tăng cường thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất - tiêu thụ, xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo ổn định, bền vững và có khả năng cạnh tranh cao; tiếp tục huy động các nguồn lực đầu tư nâng cấp hạ tầng nông nghiệp, nhằm phục vụ hiệu quả sản xuất lúa thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải…
Bài, ảnh: HÀ VĂN
