Không nên tự ý ăn nấm rừng

Bệnh nhân bị ngộ độc do ăn nấm rừng đang điều trị ở Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình. Ảnh: Phạm Tuấn.

Cụ thể, sáng 17/2, trong khi vào rừng kiểm tra đàn bò của gia đình, một người dân ở xã Mai Hịch, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình nhìn thấy nấm đẹp, ngon nên hái về nấu canh cho cả gia đình gồm 8 người cùng ăn. Sau ăn khoảng 12 tiếng, 6 người xuất hiện dấu hiệu nôn, đau bụng, chóng mặt, tiêu chảy nhiều lần, liên tục như nước. Gia đình đưa các nạn nhân đi cấp cứu tại Bệnh viện huyện Mai Châu, Hòa Bình sau đó được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình. Đến nay, 4 người tình trạng ngộ độc nhẹ hơn, đang được điều trị tại tuyến trước. Còn 2 trường hợp nặng hơn nên được chuyển đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai. Trong đó, bệnh nhân Hà Công Linh đã tử vong sáng sớm ngày 22/2/2023 do ngừng tuần hoàn, ngộ độc nấm, biến chứng suy đa tạng.

Trước đó, giữa năm 2020, trên địa bàn xã Na Cô Sa, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên cũng đã xảy ra vụ ngộ độc do ăn nhầm nấm độc khai thác trong rừng. Ba trường hợp ngộ độc nấm là Hạng Thị Phua (sinh năm 2006), Hạng Thị Tang (sinh năm 2008) là hai chị em ruột và Giàng Thị Sư (sinh năm 2014), cùng cư trú tại bản Na Cô Sa 3, xã Na Cô Sa, huyện Nậm Pồ. Tuy đã được đưa đi cấp cứu sau khi có triệu chứng ngộ độc nhưng do chất độc ngấm vào cơ thể nên cả 3 nạn nhân đều đã bị  tử vong.

Tiến sĩ, Bác sĩ Hoàng Công Tình, Trưởng Khoa Hồi sức tích cực 1, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình cho biết, nấm độc trong trường hợp ở xã Mai Hịch, huyện Mai Châu có tên khoa học là Amanita, chứa độc tố Amatoxin. Chất độc Amatoxin rất nguy hiểm vì gây tổn thương tế bào cơ thể, đặc biệt là tế bào gan, thận dẫn đến tình trạng suy đa tạng.

Nấm độc tán trắng (Amanita). Ảnh: Hoàng Công Minh.

Nhiều người cho rằng các loại nấm hoặc sinh vật độc thường có hình thức xấu xí hoặc có màu sắc sặc sỡ. Song trên thực tế, loại nấm độc Amanita nói trên có màu trắng đẹp, trông rất lành tính, dễ nhầm với nấm không độc. Độc tố chính của các loài nấm này là amatoxin, đây là chất cực độc, gây độc trực tiếp với vật liệu di truyền của tế bào, ngăn cản tổng hợp protein cấu trúc nên tế bào, do đó các tế bào của cơ thể không thể phân chia, nhân lên để tạo thành tế bào mới thay thế cho các tế bào già cỗi, do không có tế bào mới thay thế nên cơ quan đó sẽ bị tổn thương, giảm và ngừng hoạt động.

Các cơ quan có tốc độ thay mới tế bào nhanh hơn sẽ bị tổn thương nhiều hơn, với độc tố này đích phổ biến sẽ là niêm mạc dạ dày, ruột, gan, thận. Về nguyên tắc là tất cả các cơ quan của cơ thể đều có thể bị ảnh hưởng nếu lượng độc tố quá lớn. Độc tố thường gây chết người do gan nhiễm độc, phá hủy tế bào gan, suy gan cấp, dẫn đến hôn mê gan, trường hợp nặng có thể tổn thương tất cả các cơ quan.

Nếu sử dụng loại nấm Amanita, các dấu hiệu ngộ độc thường xuất hiện muộn sau khi ăn từ 6 đến 40 giờ, đa phần các dấu hiệu sẽ rõ ràng trong khoảng 12 đến 18 giờ. Bệnh nhân sẽ có triệu chứng buồn nôn, nôn nhiều, tiêu chảy liên tục như tả, kéo dài trong khoảng từ 1 đến 2 ngày, gây mất nước và rối loạn điện giải, trụy mạch, tiểu ít hoặc vô niệu. Những trường hợp ngộ độc nặng có thể gây viêm gan, mệt mỏi, hôn mê sâu, xuất huyết nhiều nơi (dưới da, niêm mạc, tiểu ra máu...), suy đa tạng và tử vong.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, cấp cứu và điều trị ngộ độc nấm rất tốn kém nhưng tỷ lệ tỷ vong rất cao (trên 50%), có những gia đình đã tử vong cả nhà sau khi ăn phải nấm độc. Ngay cả các chuyên gia cũng khó phân biệt nấm lành hay nấm độc nếu chỉ dựa vào hình dạng, màu sắc nên người dân tuyệt đối không nên hái nấm hoang, nấm mọc tự nhiên để ăn. "Bản thân đã từng ăn nấm mọc hoang không bị ngộ độc cũng không có nghĩa là bạn sẽ không sao nếu ăn tiếp. Động vật ăn thử không bị ngộ độc nhưng khi con người ăn vào vẫn có thể bị ngộ độc. Nếu chẳng may ăn phải nấm nghi độc cần đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời", bác sĩ Nguyên nhấn mạnh.

Mùa xuân là thời điểm nấm trong tự nhiên phát triển nhiều, người dân, nhất là đồng bào các khu vực vùng cao, miền núi thường có thói quen đi rừng hái nấm nên hay xảy ra ngộ độc nấm. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo, hiện có khoảng hơn 100 loài nấm độc mà về hình dáng bề ngoài rất khó phân biệt giữa nấm lành (ăn được) và nấm độc gây chết người. Để tránh những vụ việc đáng tiếc liên quan đến nấm độc, người dân không nên tự ý ăn nấm rừng mọc tự nhiên; chỉ nên ăn những loại nấm được nuôi trồng, biết chắc chắn chủng loại, nguồn gốc. Hoàn toàn không nên và không thể dựa vào hình thái, màu sắc cây nấm để phân biệt nấm lành hay nấm độc.

Cùng với đó, chính quyền cơ sở và cơ quan chức năng tại các địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục kiến thức an toàn thực phẩm và biện pháp phòng, chống ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên cho cộng đồng. Cụ thể, khuyến cáo người dân không sử dụng các thực vật lạ, có nguy cơ gây ngộ độc như nấm rừng, cây, củ, quả rừng lạ...; chú ý hướng dẫn biện pháp chế biến bảo đảm an toàn đối với các sản phẩm mang tính truyền thống hoặc tập quán của địa phương; tập trung vào đối tượng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuyên truyền bằng cả tiếng Kinh và tiếng dân tộc để mọi người nâng cao ý thức cảnh giác, tự bảo vệ bản thân. Khi có các biểu hiện ngộ độc sau khi ăn uống thực phẩm nghi có độc tố tự nhiên có trong nấm rừng, cây tự nhiên… cần nhanh chóng đưa người bị ngộ độc tới cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu, xử trí kịp thời./.