Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh
Đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) đang trở thành vấn đề đáng quan tâm trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Tại TP Cần Thơ, tỷ lệ thai phụ mắc bệnh có xu hướng gia tăng, trong khi bệnh diễn biến âm thầm. Tầm soát đúng thời điểm, kiểm soát đường huyết và điều chỉnh lối sống là những giải pháp quan trọng giúp hạn chế biến chứng cho cả mẹ và bé
Thai phụ cần tầm soát đái tháo đường thai kỳ
Theo Khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) TP Cần Thơ, số thai phụ mắc ĐTĐTK trên địa bàn những năm gần đây có xu hướng gia tăng. Nghiên cứu thực hiện tại Bệnh viện Phụ sản Quốc tế Phương Châu từ tháng 7-2022 đến tháng 5-2023 trên thai phụ từ 25 tuổi trở lên, ở tuổi thai 24-28 tuần, ghi nhận tỷ lệ mắc ĐTĐTK là 25,8%. Đáng lưu ý, năm 2025, TP Cần Thơ ghi nhận 2 trường hợp phụ nữ mang thai mắc đái tháo đường tử vong. Điều này tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của việc tầm soát và phát hiện ĐTĐTK sớm.
Theo tài liệu chuyên môn, ĐTĐTK được chẩn đoán trong quý II hoặc quý III thai kỳ, khi chưa có bằng chứng về bệnh trước khi mang thai. Bệnh có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra các kết cục sản khoa bất lợi đối với cả thai phụ và thai nhi.
Cán bộ CDC TP Cần Thơ truyền thông người dân về làm mẹ an toàn.
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc ĐTĐTK được ghi nhận, gồm: thừa cân, béo phì, tuổi từ 35 trở lên, tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường, từng sinh con có cân nặng từ 4kg trở lên, tiền sử rối loạn dung nạp glucose; glucose niệu dương tính, tiền sử sản khoa bất thường; hội chứng buồng trứng đa nang; tăng huyết áp và rối loạn lipid máu. Nghiên cứu tại các bệnh viện lớn ở Cần Thơ cho thấy, người có BMI ≥ 23 trở lên có nguy cơ mắc ĐTĐTK cao hơn 3,49 lần; người sống ở khu vực thành thị và nhóm từ 35 tuổi trở lên có nguy cơ cao hơn.
ĐTĐTK không được kiểm soát có thể gây nhiều biến chứng trong thai kỳ. Thai phụ mắc bệnh có nguy cơ tăng huyết áp, tiền sản giật, sản giật, sinh non, đa ối, sẩy thai, thai lưu và nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Đáng chú ý, tài liệu ghi nhận tỷ lệ sinh non ở phụ nữ mắc ĐTĐTK khoảng 26%, trong khi ở nhóm thai phụ bình thường là 9,7%; tình trạng đa ối cũng cao gấp 4 lần so với thai phụ không mắc bệnh.
Hệ quả của ĐTĐTK không dừng lại ở thai kỳ. Phụ nữ từng mắc bệnh có nguy cơ cao tiến triển thành đái tháo đường týp 2 trong những năm sau sinh. Theo tài liệu, khoảng 17-63% phụ nữ mắc ĐTĐTK có thể diễn tiến thành đái tháo đường týp 2 trong vòng 5-16 năm sau sinh.
Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh, đường huyết của mẹ không được kiểm soát có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai. Trẻ có nguy cơ tăng trưởng quá mức, hạ glucose huyết sau sinh, bệnh lý đường hô hấp, vàng da, tăng hồng cầu và các rối loạn chuyển hóa. Về lâu dài, trẻ sinh ra từ mẹ mắc ĐTĐTK có nguy cơ béo phì và mắc đái tháo đường týp 2 cao hơn.
Tầm soát đúng thời điểm
Thạc sĩ Trần Thị Thu Hồng, Trưởng Khoa Sức khỏe sinh sản, CDC Cần Thơ, cho biết thai phụ nên thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75g ở thời điểm thai 24-28 tuần để phát hiện sớm ĐTĐTK. Với những người có nguy cơ cao, việc tầm soát có thể được thực hiện sớm hơn theo chỉ định của cơ sở y tế. Nghiệm pháp này được thực hiện tại các bệnh viện. Vì thế, các thai phụ khám thai ở các phòng mạch tư cần lưu ý xem đã làm xét nghiệm này chưa.
Đây được xem là “giai đoạn vàng” để phát hiện bệnh và can thiệp. Khi được chẩn đoán, thai phụ cần bình tĩnh, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và theo dõi đường huyết theo chỉ định. Thai phụ được hướng dẫn tự theo dõi đường huyết tại nhà, thường từ 4-6 lần/ngày, vào lúc đói và sau ăn 1-2 giờ. Mục tiêu đường huyết cụ thể cần được bác sĩ xác định phù hợp với từng trường hợp.
Điều chỉnh chế độ ăn là một trong những biện pháp quan trọng để kiểm soát bệnh. Thai phụ nên chia nhỏ bữa ăn, gồm 3 bữa chính và 3-4 bữa phụ, không bỏ bữa; ưu tiên các loại tinh bột có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình như gạo lứt, bánh mì đen, yến mạch; tăng cường rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ và các nguồn đạm lành mạnh như cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ. Hạn chế bánh kẹo, nước ngọt có gas, trà sữa và các thực phẩm chứa nhiều đường.
Ngoài ra, thai phụ cũng cần duy trì hoạt động thể lực phù hợp, như: đi bộ, tập bài thể dục dành cho phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, những trường hợp có chỉ định dọa sảy thai, dọa sinh non hoặc biến chứng sản khoa khác cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trước khi vận động.
Thạc sĩ Trần Thị Thu Hồng cho biết thêm: Trong trường hợp chế độ ăn và vận động không giúp đạt mục tiêu đường huyết, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc. Thai phụ tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt các loại thuốc Đông y hoặc bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. ĐTĐTK thường được cải thiện sau khi sinh, nhưng nguy cơ mắc đái tháo đường týp 2 vẫn còn. Vì vậy, thai phụ từng mắc ĐTĐTK cần kiểm tra đường huyết sau sinh từ 4-12 tuần và tiếp tục tầm soát định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 diễn ra từ 1-10 đến 7-10, với chủ đề “Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh”, nhấn mạnh thông điệp chăm sóc sức khỏe thai kỳ không chỉ dừng ở thời điểm sinh con. Chủ động tầm soát, dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và theo dõi đường huyết đúng hướng dẫn sẽ giúp thai phụ kiểm soát tốt ĐTĐTK, bảo vệ sức khỏe của mẹ và tạo nền tảng tốt cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ.
Bài, ảnh: H.HOA
