Kinh tế giấc ngủ - ngành công nghiệp mới của thời đại kết nối số
Trong thời đại công việc kéo dài, điện thoại luôn sáng màn hình và bộ não gần như không bao giờ ngừng hoạt động, giấc ngủ dần trở thành thứ mà nhiều người phải học cách tìm lại, thay vì là một nhu cầu tự nhiên để cơ thể tự phục hồi. Từ nệm thông minh, chăn trọng lực, gối công thái học, ứng dụng theo dõi giấc ngủ cho đến các khóa nghỉ dưỡng chuyên về thư giãn, nhu cầu sinh học cơ bản này đang được chuyển hóa thành hàng loạt sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm tiêu dùng. Theo đó, xuất phát từ một thực tế đơn giản rằng ngày càng nhiều người ngủ không ngon, một ngành kinh doanh mới dần phát triển mạnh trên toàn cầu: nền kinh tế giấc ngủ (sleep economy).
Chăn trọng lực của thương hiệu ARTER Blanket. Ảnh: Arter
Phóng viên TTXVN tại Jakarta dẫn kết quả nghiên cứu của Straits Research cho biết thị trường của ngành kinh doanh mới này đạt gần 68 tỉ USD trong năm 2024 và dự báo vượt 113 tỉ USD vào năm 2033. Trong đó, châu Á - Thái Bình Dương hiện là khu vực tăng trưởng nhanh nhất.
Sau đại dịch COVID-19, nhiều chuyên gia cho rằng tình trạng khó ngủ trở nên phổ biến hơn khi áp lực công việc, lo âu và nhịp sống số làm đảo lộn đồng hồ sinh học của hàng triệu người. Hệ quả là ngày càng nhiều người sẵn sàng chi tiền để cải thiện giấc ngủ. Những chiếc chăn trọng lực nặng từ 6-8kg, máy tạo tiếng ồn trắng, mặt nạ ngủ cao cấp, nhẫn thông minh theo dõi giấc ngủ hay các ứng dụng đo chất lượng ngủ liên tục xuất hiện trên thị trường.
Tại Indonesia, khoảng 10% dân số từng được ghi nhận gặp khó khăn trong việc đi vào giấc ngủ từ năm 2018. Theo đó, các doanh nghiệp nội địa đã nhanh chóng tham gia xu hướng của nền kinh tế giấc ngủ. Thương hiệu ARTER Blanket đã hợp tác với Đại học Indonesia để nghiên cứu tác động của chăn trọng lực đối với nhịp tim, mức độ căng thẳng và chất lượng giấc ngủ. Kết quả cho thấy đa số người dùng ghi nhận sự cải thiện sau một thời gian sử dụng.
Trong khi đó, Kwala phát triển các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ phù hợp với khí hậu nhiệt đới như gối, chăn và đồ ngủ chuyên dụng. Dù giá bán cao hơn mặt bằng chung, nhu cầu vẫn tăng đều, cho thấy người tiêu dùng ngày càng coi giấc ngủ là một khoản đầu tư cho sức khỏe.
Bên cạnh phân khúc sản phẩm vật lý, công nghệ cũng đang thay đổi cách con người nhìn nhận giấc ngủ. Thị trường thiết bị đeo theo dõi giấc ngủ hiện được định giá gần 15 tỉ USD và được dự báo sẽ tăng mạnh trong thập niên tới. Đồng hồ thông minh, nhẫn Oura hay các ứng dụng chuyên dụng liên tục cung cấp dữ liệu về thời gian ngủ sâu, giấc ngủ REM, nhịp tim, nhịp thở và nhiều chỉ số khác.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng dữ liệu cung cấp không đồng nghĩa với chất lượng giấc ngủ tốt hơn. Trên thực tế, không tồn tại một "điểm số giấc ngủ" chuẩn cho tất cả mọi người. Thậm chí, việc quá ám ảnh với các con số đôi khi còn khiến người dùng căng thẳng hơn khi thấy kết quả không đạt như kỳ vọng.
Theo nhiều nghiên cứu, phần lớn người trẻ hiện nay không hẳn bị mất ngủ mà đang gặp vấn đề về nhịp sinh học. Họ vẫn ngủ đủ thời gian, nhưng thường bắt đầu ngủ vào lúc 3-4 giờ sáng. Thay vì điều chỉnh lối sống, không ít người tìm đến các giải pháp nhanh hơn.
Đáng chú ý, một trong những sản phẩm phổ biến nhất trên thị trường hỗ trợ giấc ngủ là Melatonin - loại hoóc-môn giúp nhiều người dễ đi vào giấc ngủ hơn, đặc biệt trong giai đoạn căng thẳng hoặc thay đổi múi giờ. Song, các chuyên gia y tế lưu ý việc sử dụng thường xuyên hoặc không đúng cách có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học tự nhiên của cơ thể.
Bên cạnh đó, thị trường các sản phẩm thảo dược hỗ trợ thư giãn cũng đang tăng trưởng nhanh. Người tiêu dùng ngày càng tìm kiếm những giải pháp giúp ngủ ngon hơn nhưng không gây cảm giác mệt mỏi hay buồn ngủ kéo dài vào ngày hôm sau.
Tuy nhiên, dù thị trường giấc ngủ phát triển mạnh, chất lượng giấc ngủ của nhiều người vẫn tiếp tục suy giảm. Theo các nhà tâm lý học, nguyên nhân không chỉ nằm ở chiếc giường, chiếc gối hay căn phòng ngủ mà bắt nguồn từ cách xã hội vận hành.
Trong một môi trường mà điện thoại luôn kết nối, email có thể đến bất cứ lúc nào và việc phản hồi chậm thường bị xem là thiếu chuyên nghiệp, con người ngày càng khó thực sự nghỉ ngơi. Cảm giác phải luôn sẵn sàng đã khiến hệ thần kinh quen với trạng thái cảnh giác thay vì thư giãn. Bởi vậy, giấc ngủ không còn đơn thuần là câu chuyện sức khỏe cá nhân. Nó phản ánh cách con người làm việc, tiêu dùng và tương tác với công nghệ trong xã hội hiện đại.
Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế giấc ngủ cho thấy một nghịch lý của thời đại hiện nay: con người đang chi ngày càng nhiều tiền để tìm lại thứ vốn từng đến một cách tự nhiên. Sự bùng nổ của nền kinh tế giấc ngủ có thể không đồng nghĩa với mọi sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ đều thực sự cần thiết, mà là dấu hiệu cho thấy tình trạng thiếu ngủ đang trở thành một vấn đề xã hội trên quy mô lớn.
Trong một thế giới luôn ồn ào và kết nối liên tục, khả năng nghỉ ngơi thực sự có lẽ đang trở thành một dạng "xa xỉ phẩm" mới - không hẳn vì giá thành đắt đỏ, mà bởi nó đòi hỏi con người phải làm điều khó nhất: biết cách tắt kết nối để được nghỉ ngơi.
MINH HƯỞNG
