Lý do Thủ tướng Israel gấp rút đến Mỹ 

Lo ngại về một thỏa thuận không bao gồm vấn đề tên lửa đạn đạo của Iran, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đẩy chuyến thăm Mỹ lên sớm hơn một tuần, điều này dấy lên mối lo ngại tiến trình đàm phán giữa Tehran và Washington sẽ thất bại và dẫn đến nguy cơ tái diễn xung đột quân sự.

Thủ tướng Israel Netanyahu (trái) đến Mỹ gặp Tổng thống Trump hồi tháng 12 năm ngoái. Ảnh: AFP

Chuyến đi cấp bách

Theo lịch trình ban đầu, chuyến thăm dự kiến diễn ra từ ngày 18 đến 22-2. Tuy nhiên, Văn phòng Thủ tướng Israel thông báo ông Netanyahu sẽ đến Washington vào ngày 10-2 để thảo luận với Tổng thống Donald Trump về vấn đề Iran.

Sự thay đổi này phản ánh nỗ lực của Israel nhằm bảo đảm vấn đề tên lửa đạn đạo của Iran chắc chắn được đưa vào chương trình nghị sự trong các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Washington và Tehran tại Oman. Thủ tướng Netanyahu khẩn trương lên đường còn vì muốn thuyết phục ông Trump ngay từ đầu để thu hẹp phạm vi nhượng bộ mà các Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner (con rể của ông Trump) có thể chấp nhận với Iran.

Từ các tuyên bố mà hai bên đưa ra sau vòng đàm phán đầu tiên tại Oman hôm 6-2, có thể thấy rằng Tehran gần như không muốn từ bỏ lập trường của mình, trong khi Washington có ý sẵn sàng thỏa hiệp để đạt một thỏa thuận hạt nhân kèm theo việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Sau cuộc gặp đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định chương trình tên lửa đạn đạo là vấn đề không thể thương lượng. Ngoài ra, ông Araghchi tuyên bố Iran sẽ không bao giờ từ bỏ chương trình làm giàu uranium.

Một số quan chức trong Chính phủ Israel, bao gồm cả Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir, đã chỉ trích Đặc phái viên Witkoff và ông Kushner vì hai nhà đàm phán này đang thúc đẩy đường lối hòa hoãn với Iran.

Israel ngày càng lo ngại quỹ đạo hiện tại của các cuộc đàm phán Mỹ - Iran có thể không đáp ứng các yêu cầu an ninh cốt lõi của nước này, đặc biệt liên quan đến chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran và việc nước Cộng hòa Hồi giáo hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, điều mà Tel Aviv gọi là “trục ma quỷ”.

Chính Thủ tướng Netanyahu đã yêu cầu tiến hành cuộc gặp sớm với Tổng thống Trump, một phần vì tin rằng “sự hợp ý” giữa hai người sẽ giúp ông một lần nữa thuyết phục chủ nhân Nhà Trắng ủng hộ Israel. Thông điệp chính mà ông Netanyahu sẽ gửi tới ông Trump là những tên lửa đạn đạo Iran đặt ra mối đe dọa mang tính tồn vong đối với Israel, xét đến quy mô và tầm bắn mà Tehran đang lên kế hoạch và bắt buộc phải bảo đảm rằng Tel Aviv không còn đối mặt với nguy cơ bị xóa sổ.

Nỗi ám ảnh của Israel

Iran được cho đang tái thiết năng lực tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) với tốc độ đáng lo ngại. Dựa trên những bài học sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày năm ngoái, Tehran coi tên lửa đạn đạo là công cụ răn đe chủ lực, chừng nào nước này “chưa sở hữu vũ khí hạt nhân”, theo tờ Ynet News của Israel. Vì thế, Iran đang nhanh chóng khôi phục các hệ thống phát triển, sản xuất và phóng tên lửa.

Iran sở hữu một ngành luyện kim nặng cùng các trung tâm phát triển tên lửa và nhiên liệu phân bố khắp lãnh thổ rộng lớn, khiến Israel không thể phá hủy toàn bộ trong chiến dịch “Sư tử trỗi dậy”. Các tên lửa Iran cũng đã xuyên thủng hệ thống phòng không của Israel, gây thương vong và thiệt hại.

Với những cơ sở hạ tầng còn sót lại, Iran đang sản xuất hàng trăm tên lửa đạn đạo mỗi tháng. Số vũ khí này có thể gây quá tải cho cả hệ thống phòng không Israel và Mỹ.

Phía Israel coi một thỏa thuận không giới hạn tầm bắn tên lửa đạn đạo của Iran sẽ là viễn cảnh nguy hiểm. Dỡ bỏ lệnh trừng phạt sẽ cho phép Iran nối lại xuất khẩu dầu mỏ, giảm áp lực kinh tế trong nước và xoa dịu bất ổn xã hội, qua đó giúp quốc gia này củng cố vị thế.

Thực tế cho thấy một phần đáng kể nguồn thu của Iran nhờ dỡ bỏ trừng phạt sẽ được đổ vào các dự án quân sự, chủ yếu là tên lửa và UAV tấn công. Các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah, Houthi, Hamas và các nhóm dân quân ở Iraq cũng sẽ được hưởng lợi. Điều này từng xảy ra khi chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden nới lỏng trừng phạt nhằm thuyết phục Iran quay lại bàn đàm phán.

Israel muốn phá vỡ “trục ma quỷ”, loại bỏ uranium đã được làm giàu của Iran và giới hạn tầm bắn tên lửa đạn đạo ở mức 300km để chúng không thể vươn tới lãnh thổ Nhà nước Do Thái. Tuy nhiên, khả năng Tehran chấp nhận các yêu cầu này là rất thấp bởi điều đó giống như một thỏa thuận đầu hàng.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)