Mỹ khó lập liên minh hộ tống tàu đi qua eo biển Hormuz
Mỹ đang thảo luận với 7 quốc gia về việc hỗ trợ bảo đảm an ninh cho eo biển Hormuz, đồng thời kêu gọi các nước này giúp bảo vệ tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy quan trọng mà Iran phần lớn đã cấm cửa đối với tàu chở dầu.
Các đồng minh thận trọng
Khi cuộc xung đột giữa liên minh Mỹ - Israel với Iran bước sang tuần thứ 3, Tổng thống Donald Trump ngày 15-3 nhấn mạnh rằng các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ xuất khẩu từ vịnh Persic phải có trách nhiệm bảo vệ eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới. Ông Trump cho rằng Trung Quốc nên giúp đỡ vì 90% lượng dầu họ sử dụng đến từ eo biển này.
Một tàu chở hàng treo cờ Thái Lan trúng tên lửa của Iran trên eo biển Hormuz tuần trước. Ảnh: RTN
Phát biểu trên được đưa ra một ngày sau khi chủ nhân Nhà Trắng kêu gọi Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và các nước khác điều tàu chiến hỗ trợ đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Nhật và Úc hôm 16-3 tuyên bố không có ý định gửi chiến hạm để hộ tống tàu thuyền qua eo biển này, trong khi các quốc gia khác chưa đưa ra cam kết cụ thể.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho biết Tokyo không có kế hoạch điều tàu hải quân đến hộ tống tàu thuyền ở Trung Đông do bị ràng buộc bởi hiến pháp không tham chiến của nước này.
Thủ tướng Anh Keir Starmer đã thảo luận với ông Trump về tầm quan trọng của việc mở lại eo biển để chấm dứt tình trạng gián đoạn vận tải toàn cầu. Sau đó, ông Trump cho biết ông Starmer ban đầu không muốn đưa tàu sân bay của Anh vào khu vực nguy hiểm.
Bộ Ngoại giao Hàn Quốc thông báo họ ghi nhận lời kêu gọi của ông Trump và sẽ phối hợp chặt chẽ với Mỹ để xem xét tình hình.
Pháp trước đó nói rằng họ đang phối hợp với nhiều quốc gia ở châu Âu và châu Á về một nhiệm vụ quốc tế hộ tống tàu qua eo biển Hormuz, nhưng nhấn mạnh chỉ triển khai khi “hoàn cảnh cho phép”, tức khi chiến sự hạ nhiệt.
Đức cũng hoài nghi về kế hoạch lập liên minh hộ tống của ông Trump.
Nhật báo Phố Wall ngày 15-3 dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết chính quyền ông Trump dự định trong tuần này sẽ công bố rằng nhiều quốc gia đã đồng ý lập liên minh hộ tống tàu qua eo biển Hormuz.
Tiềm ẩn rủi ro
Theo Tiến sĩ H.A. Hellyer, thành viên cấp cao tại Viện Các quân chủng thống nhất Hoàng gia Anh, việc các quốc gia mà ông Trump nêu tên đều im lặng đã nói lên nhiều điều.
Ngay cả khi liên minh được thành lập, việc đưa tài sản quân sự vào một hành lang rất hẹp như eo biển Hormuz sẽ tạo nhiều cơ hội cho Iran tấn công bằng mìn, máy bay không người lái, tàu nhỏ hoặc tên lửa chống hạm. Thay vào đó, ông Hellyer đề nghị tăng cường hơn nữa nỗ lực giảm leo thang căng thẳng.
Nhà phân tích an ninh Michael A. Horowitz cũng cảnh báo rằng bảo vệ tàu thuyền là một “canh bạc rất lớn” bởi chỉ cần một vụ tấn công cũng đủ làm gián đoạn giao thông, nên rất khó khôi phục niềm tin của thị trường.
Quân đội Iran hiện đang phong tỏa tuyến đường thủy này nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, với mục đích gây thiệt hại cho nền kinh tế thế giới và gây áp lực lên Washington khi giá năng lượng tăng mạnh.
Iran tuyên bố eo biển này vẫn mở cho tất cả các nước, ngoại trừ Mỹ và các đồng minh. Nhưng trên thực tế, tàu mang cờ các quốc gia khác cũng bị tấn công.
Ít nhất 10 tàu chở dầu đã bị không kích hoặc báo cáo sự cố kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28-2, theo dữ liệu của Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). Hiện có khoảng 1.000 tàu chở dầu đang mắc kẹt và không thể đi qua eo biển Hormuz.
Ông Trump gây sức ép Trung Quốc
Phản ứng trước đề xuất của ông Trump, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ, ông Liu Pengyu nói rằng tất cả các bên có trách nhiệm bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định và Bắc Kinh sẽ tăng cường liên lạc với các bên liên quan để giảm căng thẳng.
Ngày 15-3, một quan chức Iran nói với đài CNN rằng nước này có thể cấp quyền đi qua eo biển Hormuz an toàn cho các tàu chở dầu nếu hàng hóa được giao dịch bằng đồng nhân dân tệ (NDT) của Trung Quốc. Động thái này sẽ giúp đồng minh chiến lược của Tehran tránh được tác động kinh tế của cuộc chiến, đồng thời tăng áp lực lên các nước phương Tây. Thông thường, dầu mỏ gần như luôn được giao dịch bằng USD, ngoại trừ dầu của Nga đang bị trừng phạt (vốn được giao dịch bằng ruble hoặc NDT).
Theo dữ liệu theo dõi hàng hải, một số tàu thương mại đã thay đổi thông tin truyền qua bộ phát đáp để thể hiện mối liên hệ với Trung Quốc, nhằm tránh bị tấn công.
Trước ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Iran, Tổng thống Trump cho biết thêm ông có thể hoãn cuộc gặp cấp cao sắp tới với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, nếu Trung Quốc không giúp giải quyết tình trạng tắc nghẽn eo biển Hormuz.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times đăng tải ngày 15-3, ông chủ Nhà Trắng bày tỏ hy vọng Trung Quốc sẽ giúp tháo gỡ “nút thắt” tại eo biển Hormuz, trước khi ông dự kiến công du đến Bắc Kinh theo kế hoạch từ ngày 31/3 - 2/4 tới. Ông Trump nói thêm rằng 2 tuần trước cuộc gặp là một “khoảng thời gian dài” và chính quyền Washington muốn thấy kết quả rõ ràng trước.
HẠNH NGUYÊN (Theo AP, Al Jazeera)
