Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong lĩnh vực hải quan

Hiện nay, ngành Hải quan tập trung đẩy mạnh hoạt động của NSW, ASW (Ảnh: M.P)

Tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách

Trước hết, ngành Hải quan tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật mà chủ đạo là xây dựng và trình ban hành Luật Hải quan năm 2014 với nhiều chế định cải cách mạnh mẽ như: triệt để ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan; cải cách thủ tục hành chính (TTHC); áp dụng các phương pháp quản lý hải quan hiện đại…. Trên cơ sở Luật Hải quan năm 2014, ngành Hải quan đã xây dựng và trình ban hành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Các văn bản cốt lõi đã được ban hành như: Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21/01/2015 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 59/2018/NĐ-CP ngày 20/4/2018); Nghị định 85/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2019 của Chính phủ quy định thực hiện TTHC thông qua Cơ chế một cửa quốc gia (NSW), Cơ chế một cửa ASEAN (ASW) và kiểm tra chuyên ngành hàng hóa xuất nhập khẩu; Nghị định số 46/2020/NĐ-CP ngày 09/4/2020 của Chính phủ quy định thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa quá cảnh thông qua hệ thống quá cảnh Hải quan ASEAN (ACTS); Thông tư số 38/2015/TT-BTC ngày 25/3/2015 của Bộ Tài chính quy định về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 39/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018)…

Bên cạnh đó, ngành Hải quan đang trình Chính phủ các dự thảo văn bản quan trọng như: dự thảo Nghị định hướng dẫn Công ước Istanbul về tạm quản hàng hóa; dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 68/2016/NĐ-CP quy định về điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế, kho, bãi, địa điểm làm thủ tục hải quan, tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan; dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 167/2016/NĐ-CP về kinh doanh hàng miễn thuế; dự thảo Nghị định về kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan Chính phủ với các bên liên quan thông qua NSW; Đề án quản lý hoạt động thương mại điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo Quyết định số 431/QĐ-TTg ngày 27/3/2020… Có thể nói hệ thống chính sách, pháp luật về hải quan được ban hành đầy đủ, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động quản lý nhà nước về hải quan và việc giải quyết thủ tục hải quan cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh quy mô hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng, biên chế không tăng thêm, ngành Hải quan tăng cường áp dụng các phương pháp quản lý hải quan hiện đại như: kiểm tra sau thông quan; công nhận doanh nghiệp ưu tiên về hải quan; xác định trước mã số, trị giá, xuất xứ; quản lý rủi ro trong các lĩnh vực nghiệp vụ hải quan; đánh giá tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp xuất nhập khẩu… Qua đó khuyến khích và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật Hải quan, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng giữa các doanh nghiệp quản lý rủi ro. Trong thời gian tới, ngành Hải quan sẽ triển khai áp dụng bảo lãnh thông quan sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Gia tăng tiện ích, thúc đẩy tạo thuận lợi thương mại

Hiện nay, ngành Hải quan tập trung đẩy mạnh hoạt động của NSW, ASW. Các hoạt động lớn gồm xây dựng Đề án tổng thể về xây dựng và phát triển hệ thống công nghệ thông tin phục vụ triển khai NSW, ASW theo định hướng xử lý tập trung; tích cực điều phối các Bộ, ngành thực hiện Quyết định 1254/QĐ-TTg ngày 26/9/2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt kế hoạch hành động thúc đẩy NSW, ASW, cải cách công tác kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và tạo thuận lợi thương mại giai đoạn 2018 - 2020. Đến nay đã có 13 Bộ, ngành triển khai 198 TTHC trên NSW với trên 3 triệu hồ sơ của trên 38.000 doanh nghiệp, đảm bảo 100% số doanh nghiệp truy cập và được xác thực qua Cổng thông tin NSW. Việt Nam đã thực hiện trao đổi giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D bản điện tử với 9 nước ASEAN.

Để thúc đẩy NSW, ASW và tạo thuận lợi thật sự cho thương mại, tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, tại hội nghị quốc gia về “Thúc đẩy NSW, ASW và tạo thuận lợi thương mại”, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng từng cho biết, Việt Nam đã tham gia và triển khai đầy đủ ASW theo đúng cam kết và lộ trình thực hiện của các nước ASEAN; sẵn sàng về mặt kỹ thuật để kết nối và trao đổi thông tin với đối tác thương mại khác ngoài ASEAN theo các hiệp định và thỏa thuận mà Việt Nam tham gia. Việc triển khai NSW, ASW đã được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao. Điều này cho thấy lòng tin cũng như kỳ vọng rất cao của cộng đồng doanh nghiệp đối với sự cải cách về chính sách từ phía các cơ quan Chính phủ. Các tổ chức quốc tế và đối tác phát triển của Việt Nam như: WB, Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc... đã có những ghi nhận đáng kể đối với những cải cách của Chính phủ Việt Nam trong lĩnh vực này. Những nỗ lực cải cách của Chính phủ Việt Nam và ngành Hải quan nói riêng, trong đó có việc thúc đẩy NSW, ASW đã và sẽ phục vụ tốt hơn cho doanh nghiệp, góp phần cải thiện MTKD, nâng cao NLCT quốc gia và đưa Việt Nam nhanh chóng hội nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Góp phần cải thiện MTKD của đất nước

Với vai trò đầu mối triển khai Đề án cải cách hoạt động kiểm tra chuyên ngành, ngành Hải quan tập trung xây dựng Đề án “Cải cách mô hình kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu” theo hướng cơ quan Hải quan làm đầu mối về kiểm tra chuyên ngành; rà soát văn bản pháp luật về kiểm tra chuyên ngành để kiến nghị các Bộ, ngành sửa đổi, bổ sung; rà soát áp mã số HS đối với các danh mục chuyên ngành; tham gia xử lý tình trạng chồng chéo trong kiểm tra chuyên ngành.... Các văn bản pháp luật về kiểm tra chuyên ngành được sửa đổi, bổ sung theo hướng áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro trong kiểm tra chuyên ngành, ban hành danh mục hàng hóa phải kiểm tra kèm mã số HS; chuyển nhiều hàng hóa có nguy cơ rủi ro thấp sang kiểm tra sau thông quan; cắt giảm danh mục hàng hóa thuộc diện phải kiểm tra… Nếu như tính đến cuối năm 2015 số lượng tờ khai nhập khẩu thuộc diện kiểm tra chuyên ngành so tổng số lô hàng nhập khẩu làm thủ tục hải quan tại các cửa khẩu chiếm từ 30 - 35% thì đến hết năm 2019 tỷ lệ này đã giảm mạnh xuống còn 19,1%.

Ngành Hải quan đã tham mưu cho Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 876/QĐ-BTC ngày 27/5/2019 ban hành Kế hoạch nâng cao xếp hạng Chỉ số giao dịch thương mại qua biên giới của Việt Nam và đang tập trung triển khai quyết liệt. Bên cạnh đó, ngành Hải quan nghiêm túc thực hiện công tác kiểm soát TTHC; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành, áp dụng pháp luật trong lĩnh vực hải quan, thuế xuất khẩu, nhập khẩu; thường xuyên rà soát, sắp xếp kiện toàn tổ chức bộ máy, thực hiện đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng cán bộ, công chức, viên chức, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật và đạo đức công vụ; đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ giải quyết thủ tục hải quan…

Tại Hội nghị giám sát các giải pháp cải cách thủ tục kiểm tra chuyên ngành, giảm thời gian thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu, do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp Bộ Tài chính, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cùng một số cơ quan tổ chức ở Hà Nội, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Trần Thanh Mẫn cho biết, trong số 12 chương trình mà Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện chức năng giám sát, có hai chương trình liên quan đến doanh nghiệp là cải cách TTHC và cải thiện MTKD, đầu tư, nâng cao NLCT quốc gia trong lĩnh vực hải quan. Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế và thực tế kết quả giám sát cho thấy, hiện Việt Nam là một trong ba quốc gia trong khu vực triển khai mạnh mẽ cơ chế NSW, một cửa ASEAN. Năm 2020, khi Việt Nam trở thành Chủ tịch luân phiên của ASEAN, Chính phủ sẽ đẩy mạnh việc triển khai cơ chế này thành nhiệm vụ trung tâm trong kết nối, phát triển giao thương trong khu vực.

Theo báo cáo MTKD của Ngân hàng Thế giới, trong 3 năm 2017 - 2019, các chỉ số thành phần về chi phí và thời gian trong Chỉ số giao dịch thương mại qua biên giới của Việt Nam tiếp tục được duy trì. Theo kết quả xếp hạng APCI 2018 của Hội đồng Tư vấn cải cách TTHC của Chính phủ, nhóm thủ tục hải quan nằm trong nhóm có chi phí tuân thủ thấp, xếp hạng ba trên 8 nhóm TTHC được đánh giá, xếp hạng. Điều này là minh chứng cho thấy những nỗ lực của ngành Hải quan trong việc nghiêm túc triển khai Nghị quyết của Chính phủ về cải thiện MTKD, nâng cao NLCT quốc gia. Đồng thời, với nỗ lực điều phối có hiệu quả đề án cải cách công tác kiểm tra chuyên ngành, hy vọng trong thời gian tới doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ bớt khó khăn trong thực hiện thủ tục kiểm tra chuyên ngành, góp phần quan trọng nâng cao NLCT quốc gia trong lĩnh vực hải quan, cải thiện MTKD của đất nước.