Nhớ về một nhà giáo, nhà khoa học mẫu mực và đáng kính

Hơn nửa thế kỷ cống hiến cho sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy

Cố Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến sinh ngày 02/01/1932, quê gốc tại làng Khuê Bắc (nay là phường Bắc Mỹ An, quận Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng). Ông thuộc thế hệ những nhà khoa học “vàng” đầu tiên được đào tạo bài bản về Ngôn ngữ học ở Việt Nam. Ngay từ nhỏ, cố Giáo sư Hoàng Trọng Phiến được các bậc cha chú ưu ái cho tham gia viết văn tế trong những dịp hội làng. Từ đó, tình yêu ngôn ngữ dân tộc cứ dần lớn lên trong ông.

Năm 1964, ông làm nghiên cứu sinh tại Đại học Tổng hợp Matxcơva. Với mong muốn được tiếp thu, học hỏi những trường phái nghiên cứu ngôn ngữ mới của thế giới, ông đã dành 4 năm miệt mài nghiên cứu, học tập trên nước bạn.

Tròn 90 năm tuổi đời, hơn 70 năm tuổi Đảng, hơn nửa thế kỷ miệt mài nghiên cứu và giảng dạy, cố Giáo sư Hoàng Trọng Phiến đã có những đóng góp không nhỏ trong xây dựng và phát triển Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt (tiền thân là Tổ Việt ngữ trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân văn) với tư cách là cán bộ nghiên cứu, nhà quản lý.

Các thế hệ học trò cảm phục cố Giáo sư với phong cách giảng dạy độc đáo, hấp dẫn. Trước sự ra đi của cố Giáo sư, đồng nghiệp, học trò bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn, tri ân gửi đến người thầy hết lòng vì sự nghiệp giáo dục.

Lòng kính yêu, cảm phục của đồng nghiệp, học trò

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nam, Giảng viên Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn cho biết, ông đã không kìm nén được cảm xúc khi nghe tin thầy giáo đáng kính từ giã cõi trần.

“Khi tôi là sinh viên, thầy Phiến là Chủ nhiệm Khoa Tiếng Việt về dạy ở Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn). Ra trường, tôi xin về một đơn vị để học và làm lý luận phê bình phim (hay đạo diễn điện ảnh). Mọi giấy tờ, thủ tục gần xong thì thầy Phiến ngỏ lời mời tôi về Khoa Tiếng Việt của Trường. Đây là bước ngoặt lớn trong sự nghiệp và cuộc đời tôi. Tôi rất kính nể ở thầy ở tầm nhìn của người lãnh đạo. Bức ảnh tôi chụp với thầy vài tuần trước đây là nụ cười cuối cùng của thầy mà tôi được thấy. Thầy đã sống cuộc đời hào sảng, thương tất cả học trò”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nam xúc động chia sẻ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nam, Giảng viên Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (bên phải) cùng Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Một trong số học trò ưu tú được cố Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến “cưu mang” nay đã thành đạt, Tiến sĩ Thái Duy Bảo, Đại học Quốc gia Australia đã không giấu được niềm tiếc thương vô ngần trước sự ra đi của người thầy đáng kính. Là một trong những nghiên cứu sinh đầu tiên mà trước đó không học chuyên ngành Ngôn ngữ học được thầy Phiến hướng dẫn luận án, Tiến sĩ Thái Duy Bảo luôn cho rằng mình đã rất may mắn vì “qua thầy” Phiến mới được học hỏi các vị giáo sư đầu ngành Ngôn ngữ học vào những năm 80 của thế kỷ trước.

Tiến sĩ Thái Duy Bảo cùng Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

“Thầy Phiến không chỉ là người “se duyên” cho tôi - một người “ngoại đạo” (lúc đầu, Tiến sĩ Thái Duy Bảo học chuyên ngành ngoại ngữ) được tiếp cận với bộ môn Ngôn ngữ học, mà còn là người thầy, người cha thứ hai chỉ dạy cho tôi nhiều điều về lòng khoan dung, nhân từ. Thầy Phiến là tấm gương sáng ngời về tinh thần cầu tiến, sẵn sàng mở rộng góc nhìn và sẵn lòng chấp nhận chính kiến khác mình; đồng thời, luôn đặt yêu cầu cao cho bản thân trên đường tìm kiếm sự thật, giải pháp cho vấn đề với tính trung thực, liêm chính trong học thuật. Thầy vừa là cha, vừa là bạn mà những khoảng cách về tuổi tác, vị thế đều dễ dàng bị loại bỏ”, Tiến sĩ Thái Duy Bảo xúc động chia sẻ.

Sự nghiệp của cố Giáo sư Hoàng Trọng Phiến không chỉ giới hạn trong giới Ngôn ngữ học nước nhà mà còn vươn xa, lan tỏa và khẳng định tại nhiều cơ sở đào tạo đại học trên thế giới.

“Thầy Phiến không chỉ là giảng viên, mà còn là một người cha với trái tim nhân hậu. Khi sang Việt Nam học tập, tôi may mắn được làm học trò của thầy. Khi đến Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn để tham gia học tập, thầy Phiến đã đến tận phòng ở ký túc xá chào đón tôi. Thầy không chỉ là người đã dạy tôi những chữ tiếng Việt đầu tiên, một Chủ nhiệm khoa đáng kính, mà còn như một người cha luôn dành sự quan tâm, yêu thương, chỉ bảo. Khi tôi lập gia đình ở Việt Nam, thầy Phiến đồng ý làm chủ hôn cho tôi. Tôi trân trọng thầy như một thành viên có vị trí cao trong gia đình nhỏ của tôi. Trở về Palestine, tôi luôn nhớ và giữ liên lạc với Giáo sư. Sau này, tôi đến Việt Nam trên cương vị là Đại sứ Nhà nước Palestine, thầy Phiến là vị khách đầu tiên tôi mời đến nhà của mình để bày tỏ lòng tri ân, thương nhớ. Với tôi, thầy Phiến là cầu nối hữu nghị khi đã đào tạo nhiều đại sứ, nhà ngoại giao và chuyên gia nước ngoài am hiểu tiếng Việt. Cố Giáo sư đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp tăng cường mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam và các nước”, Đại sứ Nhà nước Palestine tại Việt Nam, Saadi Salama chia sẻ.

Đại sứ Nhà nước Palestine tại Việt Nam Saadi Salama luôn tri ân và nhớ về cố Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Chia sẻ với chúng tôi, Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Đinh Văn Đức bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn: “Ngày cha tôi nghỉ hưu và bị bệnh Parkinson, thời đó là bệnh thần kinh khó chữa. Khi đó, thầy Phiến đang công tác ở Liên Xô. Tôi đã viết thư cho thầy nhờ giúp đỡ. Thế rồi, một hôm giữa trưa nắng có người đến nhà báo tin cho tôi đến gặp anh Diên (về sau là Giáo sư Lê Doãn Diên) để nhận thuốc do thầy Phiến dặn đưa tận tay tôi. Thầy Phiến là người mở cánh cửa đầu tiên cho tôi vào “làng” Ngôn ngữ học. Từ đó, tôi vinh dự được học tập và đồng hành cùng thầy trong 61 năm. Với tôi, cũng như bao thế hệ học trò, đồng nghiệp, sự ra đi của thầy thực sự là một nỗi đau lớn”.

Cố Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến ra đi nhưng sự nghiệp và lòng kính yêu, cảm phục của đồng nghiệp, học trò dành cho Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Trọng Phiến sẽ còn mãi./.