Những địa điểm ghi dấu Cách mạng Tháng Tám tại Cần Thơ
Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 -19/8/2026) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), chuyên mục “Dấu xưa Cần Thơ” tuần này xin giới thiệu những địa điểm ghi dấu Cách mạng Tháng Tám tại Cần Thơ (gồm cả tỉnh Cần Thơ và tỉnh Sóc Trăng thời điểm 1945).
Tranh của họa sĩ Tô Dự trưng bày tại Di tích Trường Taberd, vẽ cảnh các chiến sĩ cách mạng từ Côn Đảo trở về được đón tiếp và học tập chính trị tại đình Tân An, trước khi tỏa đi khắp mọi miền đất nước.
Dấu xưa đầu tiên là “Sân banh Cần Thơ”, địa điểm hiện nay là khu vực Hội trường Thành ủy Cần Thơ. Sử liệu ghi nhận: Sáng ngày 26-8-1945, trên 20.000 đồng bào trong thị xã Cần Thơ và các quận giương cao băng cờ, khẩu hiệu tập trung tại Sân banh Cần Thơ, hô vang các khẩu hiệu “Chính quyền về tay nhân dân”, “Nước Việt Nam độc lập muôn năm!”. Ủy ban Giải phóng Dân tộc tỉnh Cần Thơ lên lễ đài ra mắt nhân dân. Ðồng chí Huỳnh Phan Hộ thay mặt Ủy ban Dân tộc Giải phóng tỉnh Cần Thơ đọc lời hiệu triệu.
Sân banh Cần Thơ hay còn được gọi là Vận động trường, Sân vận động… Xưa, Sân banh Cần Thơ cũng trên đường Quang Trung. Con đường này giao với lộ Lý Thái Tổ (nay là đường 30 tháng 4) làm thành ngã ba, ngày trước gọi là Ngã ba Sân banh.
Dấu xưa kế đến là Nhà việc làng Tân An, hay Dinh xã Tây mà chuyên mục “Dấu xưa Cần Thơ” những kỳ trước có nhắc tới. Sau khi tập trung ở Sân banh Cần Thơ, đoàn biểu tình vũ trang tuần hành khắp đường phố trong thị xã và tập trung tại Dinh xã Tây đòi Tỉnh trưởng Lưu Văn Tào giao chính quyền cho Ủy ban Dân tộc Giải phóng tỉnh Cần Thơ. Tỉnh trưởng Lưu Văn Tào buộc ra lệnh giải tán chính quyền bù nhìn trong tỉnh.
Một dấu xưa ở Sóc Trăng phải kể đến là quảng trường “Hai hình”. “Địa chí tỉnh Sóc Trăng” ghi nhận: Sáng sớm 25-8-1945, quần chúng ở ven tỉnh lỵ Sóc Trăng gồm các giới, các dân tộc và tôn giáo hàng ngũ chỉnh tề, giương cao cờ đỏ sao vàng và biểu ngữ tiến vào tỉnh lỵ. Ðoàn người vừa đi vừa hô vang các khẩu hiệu “Việt Nam độc lập muôn năm!”, “Chính quyền về tay nhân dân!” và tiến về quảng trường “Hai hình” cùng với lực lượng quần chúng tỉnh lỵ lên đến hàng chục nghìn người tiến hành cuộc mít-tinh. Trên khán đài, Tỉnh trưởng Võ Văn Ðảnh tuyên bố giao chính quyền cho Việt Minh và xin được tha tội. Ðồng chí Dương Kỳ Hiệp thay mặt Ủy ban Giải phóng Dân tộc tỉnh Sóc Trăng thông báo cuộc tổng khởi nghĩa đã thành công trong cả nước. Địa điểm quảng trường “Hai hình” bây giờ là khu vực vòng xoay phía trước Bưu điện Sóc Trăng.
Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Xứ ủy Nam Kỳ tổ chức đón các chiến sĩ cách mạng bị địch giam cầm ở nhà tù Côn Đảo trở về đất liền. Trường Taberd ở Sóc Trăng là nơi đón các chiến sĩ cách mạng vào tháng 9-1945, trong đó có các đồng chí: Tôn Ðức Thắng, Lê Duẩn, Nguyễn Văn Linh, Lê Văn Lương… Di tích Trường Taberd hiện tọa lạc tại đường Tôn Đức Thắng, phường Sóc Trăng.
Tại Cần Thơ, bến bung-ga-lô (nay ở khu vực bến Ninh Kiều) là địa điểm đón đoàn chiến sĩ cách mạng bị địch giam cầm ở nhà tù Côn Đảo trở về. Sau đó, các đồng chí được đón tiếp và học tập chính trị tại đình Tân An, trước khi tỏa đi khắp mọi miền đất nước. Lịch sử Đình Tân An được dời qua nhiều địa điểm, nay tọa lạc ở cồn Cái Khế, phường Cái Khế.
ĐĂNG HUỲNH
