Những nguy cơ sức khỏe từ thói quen ăn mặn
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, thói quen ăn mặn (ăn thừa muối) gây nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch. Ăn thừa muối còn liên quan đến béo phì, ung thư dạ dày, loãng xương, sỏi thận, làm nặng thêm bệnh hen phế quản, tăng huyết áp, suy thận, tai biến mạch máu não…
Nhân viên y tế hướng dẫn chế độ dinh dưỡng cho trẻ nhỏ tại trạm y tế.
Tại Việt Nam, lượng muối tiêu thụ trung bình 9,4g/ngày (nam 10,5g/ngày, nữ 8,3g/ngày), cao gần gấp đôi so với khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Theo kết quả điều tra gần nhất của Cục Y tế dự phòng phối hợp WHO thực hiện, 89,2% người nấu ăn luôn cho muối, mắm, gia vị mặn khác vào thực phẩm khi chuẩn bị, chế biến và nấu ăn; 70% thường xuyên trộn, chấm mắm, muối, bột ngọt, nước tương, mì chính và các gia vị có muối khác với thức ăn trong khi ăn (muối trên bàn ăn); 19,5% thường xuyên ăn thức ăn chế biến sẵn có nhiều muối, như: dưa, cà muối, mì ăn liền, bim bim, lạc rang muối, hạt điều mặn, dưa chuột muối và các loại thịt chế biến (xúc xích, dăm bông, thịt xông khói, giò, chả...). Mặc dù hầu hết người Việt Nam ăn nhiều muối, nhưng chỉ có 16% số người khi được hỏi cho rằng bản thân có ăn mặn.
Một trong hai nguyên tố chính của muối là natri, chiếm khoảng 40% trọng lượng muối. Trong nấu ăn và chế biến thực phẩm, muối để chỉ tất cả các loại gia vị và thực phẩm chứa nhiều natri chứ không chỉ riêng với muối ăn. Bởi vì natri còn có nhiều trong các loại gia vị mặn khác, như: nước mắm, nước tương, bột canh, mì chính, soda. Trong cơ thể người, natri đóng vai trò quan trọng để điều chỉnh và duy trì cân bằng dịch thể, cân bằng axít - bazơ, dẫn truyền tín hiệu thần kinh - cơ, hỗ trợ hấp thụ các chất dinh dưỡng và bảo đảm chức năng bình thường của tế bào. Mặc dù natri rất cần thiết đối với cơ thể, nhưng rất ít khi bị thiếu, trái lại thường bị tiêu thụ quá nhiều so với nhu cầu cơ thể. Ăn thừa natri là một trong những yếu tố tạo nguy cơ nghiêm trọng với sức khỏe.
Theo khuyến cáo của WHO, người lớn nên giảm mức tiêu thụ dưới 5g muối/ngày (khoảng 1 muỗng cà phê). Nếu mọi người đều giảm tiêu thụ muối như khuyến cáo của WHO thì sẽ cứu sống được khoảng 2,5 triệu người trên toàn cầu. WHO đã ban hành tài liệu hướng dẫn các biện pháp thay đổi thói quen ăn muối của người dân và khuyến nghị các quốc gia áp dụng để lập kế hoạch can thiệp giảm tiêu thụ muối. Tại Việt Nam, từ rất sớm, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2015-2025, đề ra chỉ tiêu giảm 30% lượng muối tiêu thụ/người/ngày vào năm 2025. Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Chương trình Sức khỏe Việt Nam, đề ra chỉ tiêu giảm mức tiêu thụ muối trung bình còn <7g>
Khác với đa số quốc gia Âu - Mỹ khi muối ăn vào hằng ngày chủ yếu là từ thực phẩm chế biến sẵn hoặc do ăn ở nhà hàng (chiếm 77%), thì ở Việt Nam hầu hết lượng muối ăn vào hằng ngày là từ muối, gia vị thêm vào trong khi chế biến, nấu ăn hoặc do chấm/trộn mắm, muối, gia vị trên bàn ăn. Vì vậy, theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cách giảm muối là hạn chế cho muối và gia vị chứa nhiều muối vào thực phẩm khi sơ chế, tẩm ướp và nấu nướng, giảm từ từ cho đến khi còn một nửa. Nếm thức ăn trước khi muốn cho thêm gia vị, dùng dụng cụ để kiểm soát lượng muối và gia vị cho vào thực phẩm. Không cho muối hoặc gia vị chứa nhiều muối vào nước luộc rau. Nên chọn món luộc thay cho rim, kho, rang. Sử dụng các gia vị khác (tiêu, ớt, chanh, tỏi...) để ăn ngon hơn mà không cần dùng nhiều muối.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo, nên tự nấu ăn ở nhà để kiểm soát được lượng muối vào món ăn; hạn chế để muối và nước chấm trên mâm cơm hoặc bàn ăn; không chấm trái cây vào muối; không nên cố dùng hết nước phở, bún, miến, nhất là khi ăn ở hàng, quán. Đồng thời, giảm ngay đồ mặn bằng cách tăng ăn thực phẩm tự nhiên tươi, sống; đọc hàm lượng muối trên nhãn thực phẩm trước khi mua; hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối.
Người bình thường ăn giảm muối không làm cho cơ thể bị thiếu muối. Thực phẩm tự nhiên đã có natri, nên chỉ cần ăn thực phẩm này hằng ngày cũng đã đủ lượng natri cho cơ thể. Cơ thể bị thiếu hụt muối chỉ xảy ra trong một số trường hợp đặc biệt: người bị tiêu chảy nặng kéo dài, người lao động nặng nhọc trong điều kiện nắng nóng kéo dài nhiều giờ, vận động viên luyện tập cường độ cao trong thời gian dài.
Bài, ảnh: H.HOA
