Nỗ lực giảm thiểu hôn nhân cận huyết thống

Sơn La là tỉnh miền núi với trên 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều năm trước, do trình độ dân trí không đồng đều, nhận thức về pháp luật của một số người dân còn hạn chế nên tình trạng tảo hôn ở vùng cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn diễn ra. Một số em gái ở độ tuổi 13 - 15 đã lấy chồng, hoặc bị bố mẹ ép gả khi các em vẫn muốn đến trường.

Nguyên nhân của tình trạng này là do những quan niệm, thành kiến, hủ tục đã ăn sâu trong nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số từ nhiều đời nay; nhiều nơi vẫn còn phong tục hứa hôn, nhiều người dân tộc thiểu số lấy vợ, lấy chồng sớm để gia đình có thêm người làm và giữ của cải trong nhà, trong khi việc thiếu trang bị kỹ năng sống, kiến thức pháp luật, thông tin về sức khỏe sinh sản đối với học sinh miền núi còn hạn chế nhất định; sự can thiệp thiếu mạnh mẽ, thiếu kiên quyết từ phía chính quyền tại số ít địa phương đối với các trường hợp tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống…

Tuyên truyền để đẩy lùi tình trạng tảo hôn tại tỉnh Sơn La. Ảnh: Lê Hạnh.

Thực tế tại tỉnh Sơn La cho thấy, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực cho xã hội, khiến chất lượng dân số suy giảm, suy thoái giống nòi, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực. Việc kết hôn, sinh con sớm trong độ tuổi vị thành niên gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe bà mẹ, sự phát triển bình thường của thai nhi và trẻ sơ sinh. Đây là nguyên nhân làm gia tăng tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em, tăng tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 1 tuổi và trẻ em dưới 5 tuổi. Hôn nhân cận huyết còn gây ra những hậu quả nặng nề do trẻ sinh ra mắc những căn bệnh như: Dị tật, tan máu bẩm sinh…

Trước thực trạng đó, năm 2015, tỉnh Sơn La đã bắt đầu triển khai thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2025”. Theo báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Đề án, trong giai đoạn 2015-2020, tỷ lệ tảo hôn tại tỉnh Sơn La giảm từ 21,2% năm 2015 xuống còn 13,1% năm 2020. Năm 2021, có hơn 1.020 trường hợp tảo hôn trên tổng số 8.127 cặp kết hôn, chiếm 13%.

Để có được những kết quả nói trên, từ năm 2016 đến nay, các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Sơn La đã tổ chức hơn 1.300 buổi tư vấn trực tiếp cho gần 66.000 lượt người và hơn 1.000 hoạt động truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng về giảm thiểu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Tổ tư vấn tiền hôn nhân tại trạm y tế các xã, thị trấn phối hợp với ban quản lý bản, tiểu khu tổ chức hàng nghìn buổi tuyên truyền trực tiếp đối với các trường hợp có ý định tảo hôn.

Ngoại khóa về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tại Trường PTDT Nội trú THCS - THPT huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La. Ảnh: NTH.

Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh với nhiều hình thức phong phú, phù hợp với đối tượng cụ thể đã giúp đồng bào các dân tộc trong tỉnh, nhất là thế hệ trẻ thấy rõ được những hệ lụy tiêu cực từ việc tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Trong đó, Ngành Y tế, Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp đã thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, nói chuyện chuyên đề về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại các xã vùng cao. Nhiều địa phương đã thành lập và duy trì hoạt động của các câu lạc bộ tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống như: “Phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”; “Tiền hôn nhân”; “Phụ nữ sinh con một bề không sinh con thứ 3 trở lên”; “Gia đình hạnh phúc”; “Phòng chống bạo lực gia đình”... Ngành Giáo dục tăng cường tuyên truyền phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống gắn với tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật tại các trường học.

Em Vì Thị Thảo My, học sinh Trường PTDT Nội trú THCS - THPT huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La cho biết: “Em và các bạn rất thích các chương trình tuyên truyền theo hình thức sân khấu hóa. Thông qua hoạt động truyền thông này đã giúp chúng em nâng cao hiểu biết, quy định của pháp luật, những hệ lụy của tảo hôn và kết hôn cận huyết thống. Khi về bản, em sẽ tích cực tham gia tuyên truyền cho gia đình và mọi người để góp phần ngăn ngừa, giảm thiểu việc tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở quê hương mình”.

Theo đồng chí Thào Xuân Nếnh, Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh Sơn La, giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là quyết tâm, nỗ lực lớn của cấp ủy, chính quyền, cơ quan, ban ngành trên địa bàn toàn tỉnh. Thời gian tới, Sơn La sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, vận động, thay đổi hành vi của đồng bào dân tộc thiểu số về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trong đó, chú trọng tăng cường các hoạt động tư vấn, can thiệp, nghiên cứu, ứng dụng, triển khai nhân rộng các mô hình, hoạt động hiệu quả giúp thay đổi hành vi, tăng cường khả năng tiếp cận thông tin của người dân. Đồng thời, thường xuyên phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người uy tín trong vùng dân tộc thiểu số để vận động bà con xóa bỏ hủ tục lạc hậu, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại các cộng đồng dân cư, góp phần nâng cao chất lượng dân số trên địa bàn./.