Nước - tài sản chiến lược toàn cầu 

Trong bài phân tích công bố ngày 23-5, chiến lược gia tài chính quốc tế Amro Zakaria, đồng sáng lập Kyoto Network và Madarik Ventures, cho rằng nếu dầu mỏ từng là nguồn tài nguyên quyết định cục diện địa chính trị toàn cầu trong thế kỷ XX thì nước đang nổi lên như nguồn tài nguyên chiến lược có khả năng định hình trật tự kinh tế, công nghệ và an ninh của thế kỷ XXI.

Nước sạch ngày càng khan hiếm ở Afghanistan. Ảnh: EPA

Phân tích cho thấy các ngành công nghệ cao đang làm gia tăng mạnh nhu cầu nước trên toàn cầu. Một nhà máy sản xuất chip bán dẫn có thể sử dụng khoảng 37,8 triệu lít nước siêu tinh khiết mỗi ngày, tương đương nhu cầu của khoảng 33.000 hộ gia đình Mỹ. Tập đoàn TSMC được cho là đã sử dụng khoảng 101 triệu m³ nước trong năm 2023 và nhu cầu nước phục vụ ngành chip toàn cầu có thể tăng gấp đôi vào năm 2035.

Ngoài ra, các trung tâm dữ liệu AI và điện toán đám mây cũng tiêu thụ lượng nước ngày càng lớn. Theo ước tính, các trung tâm dữ liệu toàn cầu đã sử dụng khoảng 560 tỉ lít nước trong năm 2024 và có thể tăng lên 1.200 tỉ lít vào năm 2030.

Theo Liên Hiệp Quốc, nhu cầu nước ngọt toàn cầu có thể vượt nguồn cung khoảng 40% vào năm 2030. Riêng Trung Đông và Bắc Phi sẽ đối mặt tình trạng “căng thẳng nước cực cao” vào giữa thế kỷ này. Ngân hàng Thế giới ước tính tình trạng khan hiếm nước có thể khiến GDP khu vực Trung Đông và Bắc Phi giảm từ 6-14% vào năm 2050.

Báo động tình trạng suy giảm nguồn nước ngầm toàn cầu

Một nghiên cứu quốc tế dựa trên dữ liệu theo dõi gần 43.000 điểm quan trắc tại 47 quốc gia vừa được công bố cho thấy các nguồn nước ngầm trên thế giới đang bị suy giảm và mất cân bằng nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động khai thác quá mức của con người.

Theo nghiên cứu trên, tại ít nhất 1/2 số điểm quan trắc, quy luật tự nhiên của nước ngầm đã bị xáo trộn. Trong đó, 29% số điểm ghi nhận mực nước ngầm sụt giảm, đặc biệt nghiêm trọng tại một số quốc gia như Jordan và Ấn Độ. Các nhà khoa học cảnh báo tình trạng này có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy về môi trường, kinh tế và xã hội, từ thiếu nước sinh hoạt, suy giảm sản xuất nông nghiệp cho tới hư hại cơ sở hạ tầng.

Nghiên cứu cho thấy nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tình trạng khai thác nước ngầm quá mức để phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và nhu cầu sinh hoạt tại các đô thị, trong khi biến đổi khí hậu làm lượng mưa thay đổi thất thường và hạn hán kéo dài hơn.

Afghanistan khốn khổ vì thiếu nước

Báo cáo do Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) vừa công bố cho biết cuộc khủng hoảng nước ở Afghanistan vào năm 2025 đã trở nên tồi tệ hơn, hạn hán gần như tăng gấp đôi so với năm 2024. Theo UNDP, giai đoạn 2024-2025, số lượng báo cáo về các điểm cấp nước không hoạt động hoặc bị khô cạn đã tăng gấp 3 lần, và tỷ lệ đủ nước uống trên toàn quốc giảm từ 59% xuống còn 44%.

Báo cáo nêu rõ hạn hán đã trở thành tác nhân gây căng thẳng môi trường chủ yếu trên hầu hết các vùng của Afghanistan, ảnh hưởng đến cuộc sống của 92% hộ gia đình.

Hầu hết trong  số 44 triệu người dân Afghanistan phụ thuộc vào nông nghiệp nên tình trạng khan hiếm nước có thể gây ra những hậu quả tàn khốc ở một quốc gia vốn đã phải đối mặt với tình trạng nghèo đói lan rộng, mất an ninh lương thực và xung đột.

Cuộc khủng hoảng quốc gia ở Nam Phi

Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa mới đây nói rằng các thách thức về nguồn cung nước là một "cuộc khủng hoảng quốc gia”. Ông Ramaphosa nhấn mạnh mục tiêu cấp bách của chính quyền các cấp là tìm ra giải pháp cho tình trạng thiếu nước.

Tương tự biện pháp cắt điện luân phiên nhằm giảm tải cho hệ thống điện, Nam Phi hiện cũng áp dụng hình thức phân bổ nước theo khung giờ tại một số khu vực. Nhiều đô thị lớn như Johannesburg, Pretoria và Nelson Mandela Bay thường xuyên ghi nhận tình trạng gián đoạn cấp nước kéo dài.

BOX:

Mạnh tay đầu tư hạ tầng nước

Các nước Vùng Vịnh dự kiến đầu tư khoảng 76 tỉ USD vào lĩnh vực nước, trong khi công suất khử mặn tại khu vực này có thể tăng thêm 37% trong vòng 5 năm tới. Tổng chi tiêu công - tư liên quan lĩnh vực nước tại Vùng Vịnh có thể đạt khoảng 100 tỉ USD, trong đó riêng khử mặn chiếm khoảng 32 tỉ USD vào năm 2027. 

Trong khi đó, Israel nổi lên như một trung tâm công nghệ nước với ngành xuất khẩu công nghệ nước trị giá khoảng 2 tỉ USD mỗi năm.     

QUỐC KHÁNH (Tổng hợp)