Phép thử chính sách ngoại giao đa liên kết của Ấn Độ
Ấn Độ từ lâu tự hào về chính sách đối ngoại cân bằng thận trọng với các quốc gia đối địch ở Trung Đông. Tuy nhiên, chiến lược ngoại giao này có nguy cơ đổ vỡ do xung đột tại Iran.
Duy trì quyền tự chủ chiến lược
Ấn Độ đã làm được điều mà ít cường quốc nào xoay xở nổi. New Delhi mua dầu từ Iran, xây dựng quan hệ quốc phòng với Israel, tăng cường quan hệ với Mỹ và mở rộng liên kết kinh tế với các quốc gia quân chủ ở vùng Vịnh, đồng thời khẳng định nước này sẽ không bị cuốn vào các phe phái khu vực hay các liên minh chính thức.
Thủ tướng Modi đang công du UAE và châu Âu. Ảnh: PTI
Tuy nhiên, cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động chống Iran đang đẩy chính sách đó tới giới hạn. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi dường như đang cảm nhận được sức ép, thể hiện qua việc ông hôm 15-5 lên đường tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và 4 quốc gia châu Âu trong chuyến công du kéo dài một tuần.
Đối với Ấn Độ, xung đột Iran không đơn giản chỉ là cuộc khủng hoảng năng lượng diễn ra ở một khu vực xa xôi. Đây là thách thức trực tiếp đối với giả định cốt lõi trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ tại Trung Đông rằng đất nước Nam Á có thể duy trì quyền tự chủ chiến lược của mình trong khi vẫn vun đắp quan hệ với mọi cường quốc trong khu vực, bất chấp cuộc cạnh tranh giữa họ.
Ông Amitabh Mattoo, Trưởng khoa Nghiên cứu Quốc tế tại Ðại học Jawaharlal Nehru (Ấn Ðộ), cho biết chiến sự ở Iran đã khiến cấu trúc địa chính trị trở nên khắc nghiệt hơn nhiều. Quyền tự chủ chiến lược hoạt động hiệu quả nhất trong một trật tự đa cực linh hoạt. Điều này càng khó khăn hơn khi các phe đối địch cùng lúc đòi hỏi sự trung thành về chính trị, tuân thủ các lệnh trừng phạt và liên kết an ninh.
Theo Mattoo, nếu tình hình căng thẳng đến mức buộc phải lựa chọn, phản ứng đầu tiên của Ấn Độ sẽ là bảo vệ sự ổn định kinh tế và an ninh năng lượng.
Tuy nhiên, ông T. S. Tirumurti, nhà ngoại giao đã về hưu của Ấn Độ, không tin rằng học thuyết này đang chịu sức ép đến mức không thể duy trì. Thậm chí, cuộc chiến thực chất lại là lý do để New Delhi kiên định với chiến lược đa liên kết.
“Cho đến nay, chính sách đa liên kết của chúng tôi, bao gồm cả ở Tây Á, đã phục vụ lợi ích của Ấn Độ rất tốt, đồng thời mở rộng không gian cho việc ra quyết định độc lập và khả năng điều hướng những rạn nứt khu vực”, ông Tirumurti nhấn mạnh.
Nhà ngoại giao kỳ cựu cũng bác bỏ quan điểm cho rằng Ấn Độ đang đối mặt với sự lựa chọn nhị phân giữa an ninh năng lượng và các quan hệ đối tác chiến lược. Trên thực tế, thời gian gần đây, Ấn Độ đã điều hướng thành công giữa những vấn đề này và vẫn đảm bảo nguồn cung năng lượng, trong khi duy trì quan hệ tốt đẹp với cả Israel lẫn Mỹ.
Áp lực gia tăng
Khả năng duy trì chiến lược cân bằng của New Delhi không chỉ phụ thuộc vào kỹ năng ngoại giao. Đó còn là vấn đề về sức chống chịu kinh tế, trong khi tổn phí của cuộc xung đột dai dẳng khu vực đang ngày càng khó hấp thụ đối với Ấn Độ - quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn thứ 3 thế giới và phụ thuộc hơn 85% nhu cầu năng lượng vào nguồn cung nước ngoài.
Các nước vùng Vịnh cung cấp phần lớn lượng dầu thô và khí đốt tự nhiên cho Ấn Độ. Hơn 9 triệu người Ấn đang sinh sống và làm việc tại vùng Vịnh và lượng kiều hối họ gửi về gắn chặt với nền kinh tế trong nước.
Eo biển Hormuz vẫn là điểm gây áp lực rõ nhất. Chỉ riêng khả năng tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược này bị gián đoạn cũng đủ tạo ra làn sóng chấn động đối với các tính toán nhập khẩu của Ấn Độ, chi phí bảo hiểm, lạm phát và sự ổn định tài chính.
Để đối phó, New Delhi đã đa dạng hóa nguồn cung và triển khai lực lượng hải quân để bảo vệ hoạt động vận tải thương mại, song cả hai biện pháp này đều đắt đỏ. Tuy nhiên, dù kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của Ấn Độ có thể giúp “gồng nổi” những cú sốc tạm thời, chúng không được thiết kế để đương đầu với tình trạng bom đạn kéo dài ở vùng Vịnh.
New Delhi vẫn sẽ đặt cược vào khả năng cuộc chiến sớm kết thúc thông qua hòa giải bởi đây là kịch bản tốt nhất. Chuyến thăm UAE và châu Âu của ông Modi phản ánh những nỗ lực ngoại giao đó.
HẠNH NGUYÊN (Theo DW, Nikkei Asia)
