Phục hồi và thích ứng xã hội trong trạng thái bình thường mới

Sáng 10/11, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Tiểu ban UNESCO về Khoa học xã hội phối hợp với Uỷ ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học “Phục hồi và thích ứng xã hội trong trạng thái bình thường mới của dịch COVID-19” trong khuôn khổ Chương trình nghiên cứu Quản lý chuyển đổi xã hội (UNESCO-MOST).

Quang cảnh Hội thảo khoa học. Ảnh: VA

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS,TS. Đặng Nguyên Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chia sẻ: Dịch bệnh COVID-19 tiếp tục diễn biến phức tạp trên phạm vi toàn cầu, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế-xã hội, đời sống, sức khỏe và tính mạng người dân ở nhiều quốc gia trên thế giới và khu vực. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các nhà khoa học và các quốc gia hiện nhận định dịch bệnh COVID-19 khó có thể kiểm soát được hoàn toàn trước năm 2023.

Tuy nhiên, việc bao phủ vaccine và thuốc điều trị sẽ giúp giảm số ca nặng, tử vong và giảm tỉ lệ mắc mới. Do đó, nhiều quốc gia đã thực hiện thay đổi chiến lược ứng phó với dịch COVID-19 từ gắng sức dập dịch dứt điểm chuyển sang chung sống an toàn với dịch bệnh, Việt Nam cũng trong xu hướng đó.

Từ cách tiếp cận xã hội học, GS,TS. Đặng Nguyên Anh đề nghị hội thảo tập trung vào những vấn đề xã hội từ góc nhìn thích ứng, chống chịu và bền vững trước đại dịch. Các diễn giả tập trung phân tích thực trạng, lý giải đặc điểm và đưa ra những bằng chứng khoa học để thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19.

Nếu dịch bệnh kéo dài sẽ vượt quá khả năng chịu đựng của người lao động

Tại hội thảo, chia sẻ về tác động kinh tế xã hội của COVID-19 và khả năng phục hồi, PGS,TS. Nguyễn Đức Vinh, Viện trưởng Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho hay, theo báo cáo của Tổng cục thống kê, diễn biến phức tạp của đợt dịch COVID-19 lần 4 tại nhiều địa phương, đặc biệt tại các tỉnh, thành phố trọng điểm kinh tế đã khiến cho tình hình lao động việc làm tồi tệ hơn. Số người có việc làm giảm sâu so với quý trước và cùng kỳ năm trước, tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm tăng lên mức cao nhất chưa từng thấy. Tính riêng trong quý III năm 2021, cả nước có hơn 28,2 triệu người từ 15 tuổi trở lên hứng chịu ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch COVID-19 khiến họ bị mất việc làm, phải nghỉ giãn việc/nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập... So với quý trước, số lao động chịu tác động xấu bởi đại dịch COVID-19 trong quý III tăng thêm 15,4 triệu người. Diễn biến bất thường của đại dịch COVID-19 đã đẩy tỷ lệ thất nghiệp tăng đột biến lên đến gần 4%.

“Tình trạng này kéo theo không ít những hệ lụy về an sinh xã hội khác. Thực tế cho thấy đa số người lao động có khả năng chống chịu và thích ứng, phục hồi trước những khó khăn, khủng hoảng ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu bị ảnh hưởng COVID-19 kéo dài nhiều tháng hoặc cả năm thì sẽ vượt quá khả năng chịu đựng của họ” – GS,TS. Nguyễn Đức Vinh bày tỏ.

Đề xuất giải pháp, GS, TS. Nguyễn Đức Vinh cho rằng để gia tăng tối đa quá trình phục hồi kinh tế và đời sống xã hội, cần triển khai chính sách bảo trợ xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp với những gói kích thích kinh tế lớn và triển khai hiệu quả, minh bạch. Tranh thủ khuyến khích chuyển đổi cơ cấu kinh tế, đẩy mạnh thương mại, lưu thông hàng hóa và phát triển nền kinh tế số phù hợp với bối cảnh COVID-19. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là phải nhanh chóng triển khai hiệu quả chương trình tiêm chủng ngừa COVID-19. Tập trung nguồn lực và có kế hoạch cụ thể hướng tới phổ cập toàn dân được tiêm đủ vaccine 2 lần và tiêm định kỳ tiếp theo. Nếu không thì tất cả những nỗ lực phòng chống và phục hồi khác sẽ là vô ích.

Phục hồi thị trường lao động cần đặt trong tầm nhìn về sự phát triển dài hạn

Nhận định tình hình thị trường lao động trong tình hình mới, TS. Đào Quang Vinh, Viện Khoa học Lao động và Xã hội, Bộ LĐTB&XH cho hay, đợt dịch lần thứ 4 đã và đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng chưa từng có về lao động việc làm, sinh kế và đời sống của người lao động, đặc biệt là đối với lao động di cư. Hàng triệu người mất việc làm, mất sinh kế, mất thu nhập, hàng trăm nghìn người phải bỏ phố về quê. Tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, hàng triệu người ra khỏi lực lượng lao động. Thị trường lao động giảm cả cung và cầu lao động.

“Đại dịch COVID-19 đã làm bộc lộ và trầm trọng thêm những vấn đề của thị trường lao động như: mất cân đối cung cầu lao động cục bộ tại nhiều địa phương; các chương trình hỗ trợ việc làm chậm được kích hoạt và kém hiệu quả; chính sách phân phối và phúc lợi xã hội bộc lộ những lỗ hổng. Hiện tại, nền kinh tế đang dần ổn định theo phương châm chung sống với dịch bệnh. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đang gặp phải tình trạng thiếu hụt cung ứng lao động cả về số lượng và kỹ năng”- TS. Đào Quang Vinh nói.

Theo TS. Đào Quang Vinh, phục hồi thị trường lao động cần đặt trong tầm nhìn về sự phát triển dài hạn, lựa chọn mô hình quản trị phù hợp, hoàn thiện thể chế, phối hợp chính sách thị trường lao động với chính sách an sinh xã hội, ưu tiên đào tạo nhân lực, tăng cường đối thoại xã hội và quản lý rủi ro./.