Quyết liệt lập lại trật tự thị trường
Gần một tháng triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), lực lượng chức năng trên cả nước đồng loạt ra quân, phát hiện và xử lý hàng ngàn vụ vi phạm. Qua đó, phát đi thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm bảo vệ quyền SHTT, bảo vệ thương hiệu và uy tín của nền kinh tế.
Đại diện Công ty Honda Việt Nam tại buổi tập huấn phân biệt hàng thật - hàng giả của hãng với các lực lượng thực thi, doanh nghiệp, các đơn vị liên quan trên địa bàn TP Cần Thơ.
Đồng bộ ra quân
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, đến ngày 30-5-2026, lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT. Trong đó, 1.616 vụ đã bị xử lý hành chính với tổng số tiền xử phạt gần 17,9 tỉ đồng. Trị giá hàng hóa vi phạm bị xử lý hơn 115,5 tỉ đồng; trên 1.600 tổ chức, cá nhân bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Trên môi trường số, các cơ quan chức năng đã ngăn chặn truy cập đối với 1.073 trang web vi phạm, gồm 263 website phim lậu, 177 website truyện lậu, 612 trang truyền hình trái phép và 21 website bán hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Bộ Công Thương cũng ban hành kế hoạch cao điểm kiểm tra, giám sát trên toàn quốc; chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tập trung rà soát các địa bàn, mặt hàng và lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao. Từ ngày 7 đến 30-5-2026, đã kiểm tra 4.701 vụ việc, xử lý 3.730 vụ vi phạm và chuyển cơ quan điều tra 37 vụ có dấu hiệu tội phạm. Tổng số tiền xử phạt hành chính đạt hơn 41 tỉ đồng, trị giá tang vật vi phạm trên 22 tỉ đồng.
Ở lĩnh vực SHTT, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện và xử lý 1.520 vụ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, tăng hơn 370% so với cùng kỳ năm trước. Số tiền xử phạt đạt trên 15 tỉ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 12 tỉ đồng. Các vi phạm tập trung chủ yếu ở nhóm hàng thời trang, mỹ phẩm, điện tử tiêu dùng, phụ tùng xe máy và ô tô. Trên không gian mạng, hơn 9.000 sản phẩm vi phạm bị gỡ bỏ, trên 2.000 gian hàng trực tuyến bị chặn do kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc xâm phạm quyền SHTT.
Tại TP Cần Thơ, trong đợt cao điểm tháng 5-2026, lực lượng chức năng thành phố phát hiện 43 vụ xâm phạm quyền SHTT; xử lý hành chính 27 vụ liên quan đến nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý; khởi tố 2 vụ án hình sự liên quan đến sản xuất nước hoa giả và sản xuất, buôn bán phân bón giả quy mô lớn. Tổng trị giá hàng hóa vi phạm hơn 4,1 tỉ đồng.
Cuộc chiến còn nhiều gian nan
Dù đạt được những kết quả tích cực, nhưng trên thực tế, cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền SHTT vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.
Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở công tác giám định và thực thi quyền SHTT. Việc phát hiện dấu hiệu vi phạm không khó, nhưng để xác lập căn cứ pháp lý phục vụ xử lý lại là vấn đề phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian và sự phối hợp của các chủ thể liên quan. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, các hành vi vi phạm ngày càng dịch chuyển lên môi trường trực tuyến. Tình trạng phát tán trái phép các nội dung thể thao, điện ảnh, âm nhạc và nhiều sản phẩm số khác vẫn diễn ra phổ biến. Nhiều máy chủ được đặt ở nước ngoài khiến công tác phát hiện, thu thập chứng cứ và xử lý gặp không ít trở ngại.
Theo Bộ Công Thương, công tác chống hàng giả trên môi trường số hiện còn nhiều điểm nghẽn. Chứng cứ điện tử rất dễ bị xóa hoặc thay đổi; việc giám định nhiều trường hợp còn phụ thuộc vào phản hồi của chủ thể quyền nên mất nhiều thời gian. Bên cạnh đó, các quy định hiện hành vẫn chủ yếu dựa trên việc thu giữ tang vật vật lý, trong khi hoạt động kinh doanh trực tuyến ngày càng phổ biến và có tính chất phân tán. Ngoài ra, tình trạng tái phạm sau xử lý vẫn diễn ra khá phổ biến. Nhiều đối tượng sẵn sàng đóng tài khoản cũ, mở tài khoản mới trên các nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) hoặc mạng xã hội để tiếp tục hoạt động.
Tại Cần Thơ, nhiều đối tượng lợi dụng TMĐT và mạng xã hội để kinh doanh hàng giả, hàng nhái; sử dụng công nghệ nhằm che giấu danh tính và thực hiện các giao dịch trực tuyến phức tạp. Công tác xác minh, giám định hàng hóa vi phạm đôi khi còn chậm do phụ thuộc vào sự phối hợp của chủ thể quyền. Trong khi đó, lực lượng làm công tác chống hàng giả còn mỏng, địa bàn quản lý rộng và số lượng cơ sở kinh doanh ngày càng tăng... Thành phố kiến nghị sớm vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền SHTT; thành lập trung tâm giám định chuyên sâu về hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT; tăng cường trách nhiệm của các nền tảng TMĐT trong kiểm soát hàng hóa vi phạm.
Thực tế vẫn còn một bộ phận người dân chấp nhận mua các sản phẩm nhãn hiệu nổi tiếng với giá rẻ bất thường mà không quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ. Điều này vô tình tiếp tay cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả tồn tại và phát triển.
Trước những thách thức trên, các bộ, ngành và địa phương đề xuất nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh. Trong đó, đáng chú ý là ứng dụng trí tuệ nhân tạo để quét dữ liệu, phát hiện sớm các điểm kinh doanh hàng giả trên không gian mạng; chuẩn hóa quy trình thu thập và sử dụng chứng cứ điện tử; đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về SHTT; tăng cường chế tài đối với các hành vi vi phạm trên môi trường số. Khi hàng giả, hàng nhái không còn đất sống, doanh nghiệp làm ăn chân chính được bảo vệ, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố và môi trường đầu tư, kinh doanh sẽ ngày càng minh bạch, hấp dẫn hơn.
Bài, ảnh: KHÁNH NAM
