Tăng cường liên kết 4 nhà cho sản xuất xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn
Sản xuất thân thiện môi trường, hạn chế hóa chất và giảm phát thải kết hợp mô hình khép kín, tái sử dụng chất thải làm nguyên liệu, giảm khai thác tài nguyên và bảo vệ hệ sinh thái là tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn. Chặng đường hướng tới “nông nghiệp xanh - kinh tế tuần hoàn” của TP Cần Thơ và khu vực ĐBSCL còn nhiều khó khăn, nhưng với sự đồng lòng và đoàn kết của nhà quản lý - nhà khoa học - doanh nghiệp, các địa phương biến thách thức thành cơ hội để khẳng định vị thế của nông sản Việt trên bản đồ thế giới.
TS Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Trưởng Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên Đại học Cần Thơ: Giảm phát thải, hướng tới phát triển xanh
- Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp và thủy sản. Tuy nhiên, chúng ta đang đứng trước những thách thức lớn và diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu (BĐKH). Nông nghiệp không chỉ là đối tượng chịu tác động trực tiếp mà còn là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể (chiếm khoảng 30% tổng lượng phát thải quốc gia).
Chính phủ đã cam kết tại Hội nghị COP26 đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh - kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách và bắt buộc. Tuy nhiên, ĐBSCL là một trong 5 đồng bằng dễ bị tổn thương nhất thế giới trước BĐKH, chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hạn hán, xâm nhập mặn, suy giảm tài nguyên và áp lực môi trường. Do đó, các giải pháp chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh - kinh tế tuần hoàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cho vùng. Giảm phát thải không chỉ là trách nhiệm môi trường, mà còn là cơ hội để đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, gia tăng giá trị sản phẩm và tăng cường năng lực cạnh tranh cho ngành Nông nghiệp và thủy sản trong giai đoạn tới.
Mục tiêu trọng tâm mà các Bộ, ngành chức năng, viện trường, sở ngành, doanh nghiệp cần tập trung là nghiên cứu, chia sẻ kết quả nghiên cứu, trao đổi kiến thức và kinh nghiệm về giảm phát thải, tuần hoàn chất thải trong chuỗi hoạt động sản xuất nông nghiệp và thủy sản; đồng thời tìm ra giải pháp, định hướng để xác định nhu cầu về nhân lực, công nghệ và định hướng hợp tác giữa các viện trường, sở ban ngành và cơ quan liên quan cho kế hoạch giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp và thủy sản hướng đến phát triển xanh… Tôi tin tưởng rằng, với sự tham gia của nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đơn vị đào tạo - nghiên cứu sẽ có nhiều ý kiến sắc sảo, những giải pháp mang tính đột phá và khả thi; đồng thời, góp phần tăng cường kết nối giữa nghiên cứu với thực tiễn, giữa khoa học công nghệ với quản lý và sản xuất, từ đó đóng góp thiết thực cho mục tiêu phát triển xanh của ngành Nông nghiệp và thủy sản Việt Nam nói chung, vùng ĐBSCL nói riêng.
PGS.TS Phạm Văn Toàn, Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên Đại học Cần Thơ: Bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất nông nghiệp
- ĐBSCL có diện tích đất nông nghiệp khoảng 2,4-2,6 triệu héc-ta; đóng góp khoảng 50% sản lượng lúa; 90% lượng gạo xuất khẩu, 70% lượng trái cây cả nước. Nông nghiệp tạo việc làm và thu nhập cho khoảng 65% dân cư nông thôn của vùng… Tuy nhiên, hiện nay thực trạng sản xuất lúa vẫn duy trì mô hình 2-3 vụ lúa/năm; thời gian cách ly giữa các vụ ngắn; sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật; lạm dụng phân bón; sử dụng nhiều nước; đốt rơm trên đồng gây ngộ độc hữu cơ cho đất. Quá trình sản xuất còn chịu tác động của BĐKH, xâm nhập mặn, hạn hán; thời tiết cực đoan, thiên tai khó lường làm thay đổi quy hoạch sản xuất. Canh tác lúa còn gây ô nhiễm môi trường, phát thải khí nhà kính. Trong đó, nguyên nhân chính là do thâm canh nông nghiệp không bền vững; sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách; quản lý nước không hợp lý; quản lý tàn dư cây trồng không đúng cách…
Từ đó, sản xuất lúa cần ứng dụng các giải pháp bảo vệ môi trường - giảm phát thải khí nhà kính. Nhất là cải tiến quy trình canh tác, giảm lượng giống, tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên; áp dụng kỹ thuật canh tác 1 phải 5 giảm, 3 giảm 3 tăng, hệ thống canh tác lúa cải tiến. Quản lý nước thông minh qua kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, giảm thời gian ngập nước liên tục. Quản lý phân bón hợp lý, nhất là giảm phân đạm vô cơ, tăng hiệu suất sử dụng phân hữu cơ và áp dụng bón phân theo nhu cầu cây trồng; thực hiện nông nghiệp tuần hoàn, ứng dụng mô hình VAC, lúa - cá, lúa - tôm, tái sử dụng chất thải trong sản xuất; ứng dụng công nghệ và cơ giới hóa từ khâu gieo trồng đến thu hoạch, chế biến, xuất khẩu; phát triển nông nghiệp số vào sản xuất; xây dựng hệ thống MRV (Measurement - Reporting - Verification) cho đo lường - báo cáo - thẩm định phát thải khí nhà kính; phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp xanh, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, Global GAP, hữu cơ và gắn với thị trường xuất khẩu bền vững…
Ông Nguyễn Công Tâm, Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại Biorich: Giải pháp xanh cho nền nông nghiệp sạch, bền vững
- Hiện nay, lượng phế phụ phẩm nông nghiệp ngày càng tăng từ rơm rạ, phế phụ phẩm chế biến trái cây, rau củ, bã mía đến chất thải chăn nuôi. Theo ước tính, mỗi năm Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á tạo ra hàng trăm triệu tấn phụ phẩm hữu cơ. Phần lớn trong số này chưa được xử lý hiệu quả, dẫn đến tình trạng đốt bỏ ngoài đồng, xả thải trực tiếp ra môi trường, gây ô nhiễm không khí, phát thải khí nhà kính và lãng phí tài nguyên. Nền nông nghiệp đang phụ thuộc nhiều vào phân bón vô cơ, làm suy thoái đất, giảm hệ vi sinh vật có lợi và ảnh hưởng đến chất lượng nông sản…
Từ đó, việc lựa chọn, ứng dụng công nghệ xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp là cần thiết. Điển hình là công nghệ chuyển đổi nhanh phế phụ phẩm hữu cơ thành phân bón hữu cơ chất lượng cao thông qua quá trình lên men cao nhiệt Bioway AT-6H. Đây là công nghệ giúp chuyển hóa phế phụ phẩm hữu cơ thành phân bón hữu cơ chất lượng cao. Với công nghệ này, giúp xử lý môi trường triệt để giảm phát thải và sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh giàu dinh dưỡng chất lượng cao. Công nghệ này cần nhân rộng và tin rằng trong tương lai “không đốt phụ phẩm”, mỗi cánh đồng là một nhà máy sản xuất phân hữu cơ và mỗi nông dân không chỉ là người sản xuất, mà còn là người tái tạo tài nguyên…
HÀ VĂN (thực hiện)
