Tiếp tục phát triển mạnh mẽ quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Pháp
Tổng thống CH Pháp Francois Hollande là vị Tổng thống thứ ba của Pháp sang thăm Việt Nam sau các chuyến thăm của Tổng thống François Mitterrand năm 1993 và Tổng thống Jacques Chirac năm 1997 và năm 2004.
Cộng hoà Pháp (French Republic/République francaise) nằm ở Tây Âu, giáp ranh với Bỉ và Lúc-xăm-bua (Luxembourg) về phía Đông-Bắc, Đức và Thụy Sĩ về phía Đông, Italia và Mô-na-cô (Monaco) về phía Đông-Nam, Tây Ban Nha và An-đô-ra (Andorra) về phía Tây-Nam. CH Pháp có diện tích 551.602 km2; dân số 66.808.384 người (số liệu năm 2015), đứng thứ 2 trong EU (sau Đức); GDP đạt 2.422 tỷ USD (2015), đứng thứ 6 thế giới; GDP đầu người đạt 36.248 USD (2015, đứng thứ 24 trên thế giới).
CH Pháp là cường quốc kinh tế lớn thứ 5 thế giới, đứng thứ 3 thế giới về xuất khẩu dịch vụ. Pháp có số lượng doanh nghiệp rất lớn, trong đó có doanh nghiệp hàng đầu thế giới. Pháp có truyền thống lâu đời trong phát minh công nghiệp, hệ thống giáo dục chất lượng cao, đội ngũ nghiên cứu trình độ cao; đầu tư nhiều cho công tác nghiên cứu-phát triển; năng suất lao động thuộc loại hàng đầu thế giới.
Xuất khẩu đạt 437,3 tỷ euro, đứng thứ 6 thế giới (sau Trung Quốc, Mỹ, Đức, Anh và Nhật), tập trung vào thị trường xe hơi, thiết bị văn phòng và điện tử, thiết bị giao thông vận tải, hoá hữu cơ, sản phẩm dược, xây dựng sân bay, máy móc, nông sản chế biến, lương thực. Nhập khẩu đạt 491,1 tỷ euro, đứng thứ 6 thế giới (sau Mỹ, Trung Quốc, Đức, Anh và Nhật). Hai phần ba trao đổi thương mại của Pháp là với các đối tác trong EU.
Pháp là nước đứng đầu châu Âu về sản xuất và xuất khẩu nông sản. Hàng năm Pháp xuất siêu khoảng 6,6 tỷ USD hàng nông sản (gồm lúa mì, rượu nho, các sản phẩm thịt và sữa). Năng suất lao động nông nghiệp cao, công nghiệp chế biến thực phẩm rất phát triển chiếm xấp xỉ 3,5% GDP.
CH Pháp và Việt Nam có mối liên hệ từ lâu đời. Pháp là một trong những nước phương Tây đầu tiên ủng hộ chính sách đổi mới của Việt Nam, sát cánh cùng Việt Nam trong tiến trình phát triển và đổi mới. Chuyến thăm của Tổng thống François Mitterrand vào năm 1993 là một sự kiện nổi bật minh chứng cho điều này. Trong các lĩnh vực đào tạo (phổ thông, đại học, y khoa), nghiên cứu, Pháp ngữ, văn hóa, rất nhiều chương trình hợp tác tham vọng từ đó đã được xây dựng và phát triển thành công. Mối quan hệ song phương được tăng cường thông qua việc đối thoại thường xuyên. Ngày 25/9/2013, Pháp và Việt Nam đã ký tuyên bố về Quan hệ đối tác chiến lược, nhằm mục tiêu tăng cường quan hệ trên tất cả các lĩnh vực (chính trị, quốc phòng, kinh tế, giáo dục, văn hóa).
Quan hệ chính trị giữa hai nước diễn ra sinh động với những cuộc gặp gỡ đều đặn ở cấp cao. Về phía Pháp, quan hệ này được đánh dấu bằng ba chuyến thăm của Tổng thống Pháp tại Việt Nam (1993, 1997, 2004) và chuyến thăm của Thủ tướng François Fillon vào tháng 11/2009. Về phía Việt Nam, đó là các chuyến thăm Pháp của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào năm 2002, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 2005, và Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vào tháng 10/2007, tháng 9/2013 và tháng 12/2015 (khai mạc COP 21). Tổng thống Pháp cũng đã gặp Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vào tháng 10/2014 (bên lề hội nghị cấp cao ASEM tại Milan) và Chủ tịch nước Trương Tấn Sang vào tháng 9/2015 (bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc). Mỗi năm, nhiều chuyến thăm cấp bộ trưởng được tổ chức theo cả hai chiều.
Các nhóm hữu nghị nghị viện thường xuyên có những chuyến thăm trao đổi thường kỳ. Quan hệ Pháp - Việt còn diễn ra phong phú với những hợp tác giữa các địa phương hai nước, tại các hội nghị thường kỳ phi tập trung Pháp-Việt. Hội nghị hợp tác lần thứ 10 giữa các địa phương sẽ diễn ra tại Cần Thơ vài ngày sau chuyến thăm của Tổng thống Pháp (14-16/9/2016). Sau cùng, quan hệ song phương được đánh dấu bằng sự tham gia của Việt Nam vào khối Pháp ngữ. Việt Nam là một trong những nước sáng lập của Cơ quan hợp tác văn hóa và kỹ thuật (ACCT), tổ chức liên chính phủ đầu tiên được thành lập trên cơ sở cùng sử dụng tiếng Pháp năm 1970. Việt Nam cũng là thành viên của Tổ chức quốc tế Pháp ngữ (OIF) và đã đăng cai Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của OIF tại Hà Nội năm 1997. Thống kê tại Việt Nam có 0,7% người nói tiếng Pháp, trong đó có 150.000 học viên tiếng Pháp. Nếu như, ngược lại với thời kỳ cách đây 20 năm, tiếng Pháp hiện đang chịu sự cạnh tranh của tiếng Anh, thì lại có rất nhiều sinh viên mong muốn học tiếng Pháp để tiếp tục theo học tại Pháp và xuất phát từ tình yêu đối với văn hóa Pháp. Năm 2015, có 6500 sinh viên Việt Nam học tập tại Pháp và gần 1300 sinh viên sang Pháp mỗi năm để tiếp tục chương trình đại học tại Pháp.
Pháp có cả bề dày là nhà tài trợ ưu tiên của Việt Nam. Trong khoảng thời gian từ 1994 đến 2014, Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đã tài trợ cho 79 dự án, với tổng giá trị khoảng 1,6 tỉ euro và đã mang lại lợi ích cho 30 triệu người, tức cứ 3 người Việt Nam thì có gần một người được hưởng lợi. Tổng cục Ngân khố của Pháp cũng đã tài trợ 40 dự án kể từ năm 1998, với tổng cam kết là 600 triệu EUR.
Cam kết của Pháp cho sự phát triển Việt Nam được tiếp tục. Trong năm nay, Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đã đặt mục tiêu cam kết 100 triệu euro dưới hình thức các khoản cho vay ưu đãi. Việt Nam là nước được hưởng nhiều thứ 2 nguồn trợ giúp chính thức cho phát triển của Pháp tại châu Á. Việt Nam cũng là một đối tác thương mại quan trọng. Xuất khẩu của Pháp sang Việt Nam đã tăng gần gấp đôi từ năm 2014 đến 2015 (+85,3%) và lần đầu tiên vượt kim ngạch tỉ euro (1,4 tỉ EUR năm 2015 so với 764 triệu EUR trong năm 2014). Nhập khẩu của Pháp từ Việt Nam đã tăng 32,8% và đạt 4,1 tỉ EUR, đưa Việt Nam là nhà cung cấp hàng đầu của Pháp trong khu vực ASEAN. Mặt khác, Hiệp định Trao đổi Tự do EU-Việt Nam, có hiệu lực vào năm 2018, sẽ tạo nên những cơ hội hợp tác mới cho các doanh nghiệp của chúng ta.
Hiện Pháp là nhà đầu tư đứng thứ 3 châu Âu, sau Hà Lan và Anh (với tổng giá trị đầu tư 3,4 tỉ USD). Có gần 300 doanh nghiệp Pháp đang hoạt động tại Việt Nam, trong đó có các doanh nghiệp cỡ trung bình, doanh nghiệp vừa và nhỏ, và rất thành công trong nhiều lĩnh vực. Các doanh nghiệp cung ứng của Pháp có rất nhiều thế mạnh đối với Việt Nam, và đáp ứng phù hợp với nhu cầu phát triển của Việt Nam. Lĩnh vực hàng không (50% xuất khẩu của Pháp sang Việt Nam năm 2015), giao thông đô thị (các doanh nghiệp Pháp tham gia xây dựng các tuyến metro tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Pháp đã tài trợ tuyến đường sắt đô thị số 3 Hà Nội) hay trong lĩnh vực năng lượng và phát triển bền vững. Kỹ năng và kinh nghiệm của Pháp cũng được biết đến trong những lĩnh vực khác, từ dược phẩm (20% xuất khẩu của Pháp), nông nghiệp thực phẩm (cũng chiếm 20% xuất khẩu của Pháp), các sản phẩm xa xỉ cho tới các công nghệ mới (French Tech Viet tại thành phố Hồ Chí Minh). Trong lĩnh vực nông nghiệp, Pháp có thể đóng góp những giải pháp (gen, thức ăn gia súc..) cho phép cải thiện sản lượng một cách bền vững và đảm bảo an toàn sức khỏe đối với các thực phẩm được sản xuất trong nước.
Lĩnh vực giáo dục là một bộ phận quan trọng của quan hệ Pháp-Việt. Một mặt, rất nhiều người Việt Nam mong muốn học tiếng Pháp. Pháp mỗi năm đón tiếp rất nhiều sinh viên Việt Nam. Số lượng sinh viên Việt Nam đông đảo thứ 2 trong cộng đồng sinh viên châu Á tại Pháp (khoảng 6.500 sinh viên), đất nước thứ 3 trên thế giới đón tiếp nhiều du học sinh Việt Nam, không tính các nước đón tiếp sinh viên Việt Nam trong khu vực châu Á. Có hàng chục nghìn cựu du học sinh Việt Nam đã học tập tại Pháp, trên tất cả các lĩnh vực. Các cựu du học sinh này rất gắn bó với Pháp và góp phần vào sự hợp tác năng động của chúng ta, đặc biệt qua mô hình “France Alumni Vietnam” do Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam thực hiện.
Pháp và Việt Nam cũng đã phát triển nhiều chương trình hợp tác đại học và khoa học. Đại học Khoa học và Công nghệ (USTH) Hà Nội, được xây dựng vào năm 2009 thông qua một hiệp định liên chính phủ là một ví dụ điển hình. USTH thực hiện các chương trình đào tạo đa ngành (công nghệ sinh học-sinh dược, công nghệ thông tin và truyền thông, nước-môi trường, hải dương học, công nghệ nano, năng lượng tái tạo, không gian và ứng dụng) với sự hỗ trợ các trung tâm nghiên cứu hỗn hợp Pháp-Việt trình độ cao. Một đội ngũ hơn 50 trường đại học của Pháp và các tổ chức nghiên cứu thực hiện hỗ trợ về mặt sư phạm, khoa học và tổ chức cho nhà trường. Sự độc đáo của USTH thể hiện ở chỗ nhà trường vận hành dựa trên 3 hoạt động vững chắc: giảng dạy, nghiên cứu và kết nối với các doanh nghiệp. Pháp cũng tham gia trong lĩnh vực khoa học thông qua Ngôi nhà khoa học và công nghệ tại Hà Nội, một tập hợp của nhiều cơ quan nghiên cứu (CIRAD, IRD, CNRS, EFEO, etc.).
Trong lĩnh vực y tế, hợp tác giữa Pháp và Việt Nam đã cho phép đào tạo, kể từ đầu những năm 1990, hơn 2.500 bác sĩ và chuyên gia cũng như cán bộ y tế, cả tại Pháp và tại Việt Nam, thông qua những chương trình đào tạo đặc thù. Hiện nay, sự hợp tác song phương này được lồng ghép với hợp tác tại Quỹ Toàn cầu phòng chống Aids, lao và sốt rét, mà Pháp là nước đóng góp lớn thứ 2. Pháp thực hiện một chính sách đặc biệt năng động trong lĩnh vực văn hóa thông qua Viện Pháp tại Việt Nam, hệ thống bao gồm l’Espace (Viện Pháp tại Hà Nội), Viện Pháp tại Huế, Viện Pháp tại Đà Nẵng và IDECAF tại TP Hồ Chí Minh. Mỗi năm, mạng lưới văn hóa này tổ chức khoảng 60 buổi hòa nhạc và buổi biểu diễn, khoảng 60 buổi gặp gỡ và tọa đàm, khoảng 20 triển lãm, và hơn 200 buổi trình chiếu phim Pháp và Pháp ngữ. Ấn bản sách của Pháp cũng đã tăng trưởng mạnh với 194 đầu sách được bán cho các nhà xuất bản Việt Nam trong năm 2015. Liên quan tới lĩnh vực này, việc cùng thời điểm ra mắt bộ phim Eternité cùng với tiểu thuyết L’élégance des veuves dự kiến vào các ngày 5 và 7 tháng 9 là sự kiện tiêu biểu cho sự hiện diện của các ngành công nghiệp văn hóa của Pháp tại Việt Nam và sự hỗ trợ của Viện Pháp cho sự phát triển của các ngành này. Nhân dịp kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Năm Pháp-Việt Nam 2013-2014 đã được tổ chức. Năm chéo Pháp-Việt này là dịp để thể hiện rõ nét những trao đổi của Pháp với Việt Nam, trên rất nhiều lĩnh vực (văn hóa, giáo dục, hợp tác kinh tế, du lịch, vv..).
Biến đổi khí hậu là một thách thức lớn đối với Việt Nam, một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Pháp đã cam kết rất nhiều lần về chủ đề này và nhất là tại Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP21 mà Paris đã tổ chức vào tháng 11 năm 2015. Việt Nam nhận thức rõ mức độ trầm trọng của vấn đề khí hậu toàn cầu nóng lên và đã phê chuẩn Công ước khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu (1994) và Nghị định thư Kyoto (2002). “Chương trình quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu” (2008) huy động sự tham gia của tất cả các bộ ngành trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Kể từ đó rất nhiều sáng kiến đã nối tiếp nhau ra đời và biến đổi khí hậu đã được đưa vào trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của đất nước cho tới năm 2020. Sau cùng, Việt Nam đã cam kết ở cấp độ quốc tế, với việc Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã thông báo tại Hội nghị COP21 khoản đóng góp 1 triệu USD của Việt Nam cho “Quỹ khí hậu xanh”.
Pháp đã rất sớm ủng hộ Việt Nam trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, đặc biệt thông qua Cơ quan Phát triển Pháp (AFD). Tổng cộng, trong giai đoạn 2006-2015, 525 triệu euro đã được cung cấp cho Việt Nam thông qua 17 dự án và các chương trình phát triển tham gia vào chống biến đổi khí hậu và ứng phó với những tác động của biến đổi khí hậu. Các dự án “khí hậu” hiện chiếm hơn 50% tổng các khoản cam kết của AFD tại Việt Nam trong giai đoạn này. Các lĩnh vực phát triển về đô thị, năng lượng, nông nghiệp và quản lý nước được đặc biệt chú ý. Kế hoạch hành động của AFD cho giai đoạn 2016-2020 cũng sẽ nhấn mạnh tới những vấn đề môi trường. Cam kết này sẽ được cụ thể hóa bằng việc ký kết nhiều thỏa thuận trong năm 2016, đặc biệt nhân chuyến thăm của Tổng thống Pháp.
Chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Pháp Francois Hollande nhằm cụ thể hóa nội hàm Đối tác chiến lược Việt Nam- Pháp. Nhân dịp này, hai bên cũng sẽ trao đổi các biện pháp thúc đẩy một số thỏa thuận hợp tác quan trọng trên nhiều lĩnh vực; trao đổi về các vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm./.
