Tiếp tục thúc đẩy quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam - Xri Lan-ca
Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Xri Lan-ca Ra-ni Uých-rê-mê-xinh-hê diễn ra trong bối cảnh quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam - Xri Lan-ca tiếp tục phát triển thuận lợi.
Xri Lan-ca có diện tích 65.610 km2, gồm đất liền: 64.740km2, biển: 980km2; nằm ở Ấn Độ Dương, cực Nam Tiểu lục địa Ấn Độ. Là nước có đường biển bao bọc dài 1.340km, không có biên giới đất liền, có núi ở chính giữa phía Nam; dân số, 21.107.000 người (IMF 2015); thu nhập bình quân đầu người: 3.870 USD (IMF 2016). Tổng GDP (quy đổi ra USD): 82,2 tỷ USD (IMF 2016); Tỷ lệ tăng trưởng GDP: 5% (IMF 2016); Lạm phát: 4,1% (IMF 2016); Tỉ lệ các thành phần tham gia GDP: Nông nghiệp 8,5%; Công nghiệp 31%, Dịch vụ 60,6% (2016). Xuất khẩu: gần 11,28 tỉ USD (2015). Nhập khẩu: gần 20,14 tỉ USD (2015). Về nông nghiệp, 03 sản phẩm truyền thống nổi tiếng của Xri Lan-ca là chè, dừa và cao su. Đây cũng là những sản phẩm xuất khẩu chủ yếu của nước này, đóng góp trên 60% nguồn thu từ xuất khẩu. Hiện Xri Lan-ca đứng đầu thế giới về sản xuất cao su bán thành phẩm và xuất khẩu chè đen, xơ dừa.
Sri Lanka theo chế độ Cộng hoà, dân chủ nghị viện với nhiều đảng phái chính trị. Chính thể Xri Lan-ca là sự kết hợp giữa chế độ Tổng thống và chế độ Nghị viện. Tổng thống Xri Lan-ca là Nguyên thủ quốc gia, Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, có quyền hành pháp, lãnh đạo chính phủ theo mô hình của Pháp; Tổng thống chịu trách nhiệm trước Quốc hội, nhiệm kỳ 6 năm và được bầu trực tiếp theo chế độ phổ thông đầu phiếu.
Tình hình Xri Lan-ca nhìn chung ổn định. Chính phủ của Tổng thống Maithripala Sirisena đang cố gắng củng cố quyền lực, triển khai các chương trình kinh tế đề ra; có nhiều chính sách giải quyết các vấn đề dân tộc, sắc tộc, đặc biệt là nỗ lực đẩy nhanh tiến trình hòa giải dân tộc với cộng đồng Tamil thiểu số; nỗ lực tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định để tập trung phát triển kinh tế.
Tháng 5/2009, quân đội Xri Lan-ca giành thắng lợi trong cuộc tổng tiến công vào khu vực cuối cùng do lực lượng Những con hổ giải phóng Tamil (LTTE) kiểm soát, chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài 30 năm. Mặc dù thắng lợi, tạo tiền đề cho quá trình thống nhất, ổn định và phát triển đất nước, Sri Lanka phải đối mặt với cuộc khủng khoảng nhân đạo với khoảng 6.000 dân thường thiệt mạng, hơn 200.000 thường dân phải ở tạm trong 19 trại tị nạn; chịu nhiều sức ép của Mỹ và phương Tây.
Cho tới nay, song song với nỗ lực ổn định chính trị, Chính phủ Xri Lan-ca đẩy mạnh công cuộc hòa giải dân tộc và tái thiết đất nước đã đạt nhiều kết quả đáng khích lệ. Chính phủ xây dựng nhiều chương trình tái hòa nhập cho các lực lượng ly khai trước đây, ổn định cuộc sống cho những người buộc phải di cư vì nội chiến; cơ bản hoàn tất rà phá bom mìn, tái định cư hơn 300.000 dân lánh nạn, cải tạo và tái hòa nhập cộng đồng cho gần hết tù binh. Những con hổ giải phóng Tamil, triển khai xây dựng nhiều tuyến đường cao tốc, đường liên tỉnh, xây mới và mở rộng các cảng biển, sân bay quốc tế và nội địa, triển khai nhiều chương trình phát triển đô thị và khuyến nông.
Xri Lan-ca cũng đạt được nhiều thành tựu về xã hội, nhất là trong mục tiêu phát triển con người; tuổi thọ trung bình tại Xri Lan-ca đạt 72 tuổi, gần bằng tuổi thọ trung bình ở các nước phát triển. Để tiếp tục phát triển kinh tế - xã hội đất nước, Chính phủ Xri Lan-ca hiện nay chủ trương kết hợp hài hòa giữa kinh tế thị trường với sự kiểm soát của nhà nước với tham vọng biến lợi thế về mặt địa lý đưa Xri Lan- ca trở thành các trung tâm khu vực về hàng hải, hàng không, thương mại và tri thức, là cầu nối quan trọng giữa phương Đông và phương Tây.
Ngoại giao kinh tế được Xri Lan-ca ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Xri Lan-ca. Xri Lan-ca tích cực vận động các định chế tài chính quốc tế cho vay vốn, trong 2016 Xri Lan-ca đã đàm phán vay nước ngoài được 8-9 tỉ USD.
Việt Nam - Xri Lan-ca thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/7/1970. Hai bên có quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp và hợp tác nhiều mặt. Việt Nam đã tích cực ủng hộ Xri Lan-ca trong cuộc chiến chống lực lượng Những con hổ giải phóng Tamil (LTTE); để cảm ơn Việt Nam, ngay sau khi tiêu diệt hoàn toàn lực lượng LTTE (19/5/2009), Tổng thống Xri Lan-ca Rajapakse đã điện đàm với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và thăm chính thức Việt Nam (tháng 9/2009). Trong cuộc tiếp xúc bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7 tại Nhật Bản, Tổng thống Maithripala Sirisena đã có lời mời Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tới thăm Xri Lan-ca. Ngoài ra, hai bên trao đổi các chuyến thăm cấp cao, gần đây có: Phía Xri Lan-ca: Chủ tịch Quốc hội (14-17/7/2013); Thủ tướng Xri Lan-ca dự Đại lễ Phật đản (7-11/5/2014); Phó Chủ tịch Quốc hội Xri Lan-ca dự IPU 132 (3/2015); Bộ trưởng Ngoại giao Lắc-xơ-man Ca-đia-ga-ma thăm và đồng chủ trì họp Uỷ ban hỗn hợp lần thứ 3 tại Hà Nội (16-18/7/2012); Thủ tướng Xri Lan-ca dự kiến thăm chính thức năm 2017.
Phía Việt Nam: Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (13-15/10/2011); Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân (26-28/2/2013); Phó Ban Đối ngoại Trung ương Nguyễn Huy Tăng (12-14/4/2013); Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh (24-26/11/2013); Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang (5- 9/4/2014); Bộ trưởng Công an Tô Lâm (2-5/11/2016); Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam (18-24/12/2016). Hai nước đã thiết lập 02 cơ chế hợp tác song phương. Cơ chế Ủy ban hỗn hợp về Kinh tế, Khoa học và Kỹ thuật (chủ trì cấp Bộ trưởng Ngoại giao) được thành lập năm 2003; đến nay hai bên đã tổ chức được 03 kỳ họp (lần 1: tháng 10/2003 tại Hà Nội; lần 2: tháng 8/2009 tại Colombo; lần 3 tháng 7/2012).
Cơ chế Tham khảo Chính trị được thành lập tháng 10/2011; đến nay đã họp cuộc thứ nhất tại Colombo (24-25/5/2012) và cuộc thứ hai tại Hà Nội (tháng 5/2013). Hai bên tổ chức Tham khảo Chính trị lần 3 cuối năm 2016 và Uỷ ban hỗn hợp lần thứ 4 trong năm 2017. Các lãnh đạo Xri Lan-ca, nhất là các thế hệ đã từng ủng hộ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ trước đây, nhìn chung đều duy trì tình cảm tốt đẹp và sự trân trọng với Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh (Việt Nam đã dựng tượng đài Bác Hồ tại Thủ đô Colombo năm 2013). Xri Lan-ca có 3 tổ chức hữu nghị với Việt Nam là Hội đoàn kết với Việt Nam ra đời từ năm 1966, Hội Nghị sĩ hữu nghị với Việt Nam thành lập năm 2011 và Quỹ Hữu nghị Việt Nam - Xri Lan-ca do Đảng Mác-xít JVP lập năm 2011. Về phía Việt Nam, Nhóm nghị sĩ hữu nghị với Xri Lan-ca cũng đã được thành lập đầu năm 2012; Hội Hữu nghị Việt Nam - Xri Lan-ca thành lập ngày 16/7/2014.
Về thương mại: Kim ngạch thương mại Việt Nam - Xri Lan-ca còn khiêm tốn, năm 2014 đạt hơn 204,2 triệu USD; năm 2015 đạt 192 triệu USD; năm 2016 kim ngạch hai chiều đạt 325,6 triệu USD (trong đó ta xuất siêu 224 triệu USD- chủ yếu là Clinke và ximăng). Hai bên đã thành lập cơ chế Tiểu ban Thương mại hỗn hợp (trong khuôn khổ Uỷ ban hỗn hợp hai nước) vào tháng 8/2014 để thúc đẩy các hoạt động thương mại, hai bên đã tổ chức phiên họp thứ nhất tại Colombo tháng 3/2015; Việt Nam - Xri Lan-ca cũng thống nhất sớm đàm phán và ký kết Hiệp định về Ưu đãi Thương mại (PTA).
Về đầu tư: Tháng 10/2011, Cục đầu tư nước ngoài của Việt Nam (FIA) và Cục đầu tư Xri Lan-ca (BOI) đã ký Biên bản hợp tác, xác định các lĩnh vực khuyến khích đầu tư của Xri Lan-ca vào Việt Nam bao gồm: dệt may, cao su, điện-điện tử, chế biến nông sản và thực phẩm, chế tác đá quí và đồ trang sức; các lĩnh vực khuyến khích đầu tư của Việt Nam vào Xri Lan-ca bao gồm viễn thông, chế tạo máy nông nghiệp, nuôi trồng và chế biến thủy sản, thăm dò - khai thác dầu khí, sản xuất đồ nhựa, vật liệu xây dựng như xi măng, gạch men và thiết bị vệ sinh. Tính đến hết năm 2016, Xri Lan-ca hiện có 15 dự án đầu tư trực tiếp còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký 83,77 triệu USD, đứng thứ 48/110 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam. Tiêu biểu là dự án Công ty TNHH Linea Aqua Việt Nam với tổng vốn đầu tư là 8,73 triệu USD.
Hợp tác quốc phòng-an ninh giữa hai nước còn khiêm tốn; mới chỉ có một số trao đổi đoàn và tiếp xúc quốc phòng ở Thứ trưởng, Cục trưởng. Hai bên hợp tác tốt và có hiệu quả trong lĩnh vực nông nghiệp và thuỷ sản; thường xuyên trao đổi đoàn 6 cấp Bộ trưởng Nông nghiệp, Nghề cá hai nước. Hai bên đã thành lập Tiểu ban hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm thúc đẩy hợp tác nông nghiệp giữa hai nước. Năm 2014 dự án “Hỗ trợ kỹ thuật và Phát triển thủy sản Xri Lan-ca” do Việt Nam hỗ trợ Xri Lan-ca kết thúc và đạt được kết quả cao trong việc: Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cán bộ Xri Lan-ca về nuôi trồng hải sâm, rong biển và tôm hùm; Xây dựng quy hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản cho Xri Lan-ca. Xri Lan-ca có nhiều kinh nghiệm về lĩnh vực tư pháp và luật pháp quốc tế và tỏ ý sẵn sàng ủng hộ Việt Nam trong lĩnh vực này, nhất là về việc áp dụng Công ước Luật biển 1982, trọng tài kinh tế quốc tế; Xri Lan-ca đã ủng hộ Việt Nam tham gia Tổ chức Tư vấn Luật Á - Phi (AALCO); hai bên đã ký Thỏa thuận hợp tác giữa hai Bộ Tư pháp năm 2013.
Về giáo dục đào tạo: Hai bên đã ký Hiệp định hợp tác (tháng 10/2011) và duy trì các chương trình trao đổi học bổng.
Về dầu khí: Xri Lan-ca coi trọng thúc đẩy hợp tác và dành cho Việt Nam nhiều ưu đãi, tạo điều kiện cho Việt Nam tăng cường đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực này - kể cả trong thăm dò khai thác và phân phối sản phẩm. Năm 2011 (nhân chuyến thăm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang), Xri Lan-ca đồng ý ký biên bản ghi nhớ MOU giao cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam PVN (không qua đấu thầu) thăm dò khai thác lô số 7 ngoài khơi vịnh Mannar. Năm 2012, Xri Lan-ca cũng dành ưu tiên ký 02 hợp đồng mua các sản phẩm dầu của ta trị giá 780 triệu USD - hiện PV Oil đang thực hiện các hợp đồng bán dầu thành phẩm cho Sri Lanka. Hợp tác khu vực và quốc tế: Hai bên hợp tác tốt đẹp tại các diễn đàn quốc tế và khu vực. Xri Lan-ca đã công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường đầy đủ, ủng hộ Việt Nam ứng cử vào Hội đồng Nhân quyền liên hợp quốc (khóa 2014 - 2016). Xri Lan-ca đã khẳng định ủng hộ Việt Nam ứng cử vào Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (2020 - 2021) và Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc ECOSOC (2016 - 2018).
Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Xri Lan-ca Ra-ni Uých-rê-mê-xinh-hê nhằm tiếp tục thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác mà Xri Lan-ca quan tâm như thương mại, đầu tư, viễn thông, nuôi trồng và chế biến thủy sản, chế tạo máy, vật liệu xây dựng…Hai bên cũng sẽ trao đổi về các vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm./.
