Trân quý tâm hồn trà Việt

Việt Nam là một trong những chiếc nôi cổ nhất của cây chè thế giới. Tục uống trà của người Việt vốn đã có từ rất lâu đời. Văn hóa uống trà của người Việt gần gũi, giản dị, nhưng cũng rất đỗi tinh tế, sang quí. Uống trà được xem là cách để con người giao hòa với thiên nhiên và môi trường, cũng là lúc để con người tìm đến nhau, tâm giao, chia sẻ.

Nét riêng trong văn hóa trà Việt

Việt Nam nổi tiếng là một trong tám vùng quê hương của trà còn lại trên thế giới. Không những vậy, văn hóa Trà đã và đang đồng hành xuyên thế kỷ cùng dòng chảy lịch sử văn hóa đất nước. Ngoài việc góp sức đưa Việt Nam trở thành một trong 5 nước xuất khẩu trà đứng đầu thế giới, văn hóa Trà Việt còn là nét họa độc đáo, trong bức tranh văn hóa đặc sắc của dân tộc.

Theo kí ức của nhiều thế hệ, trà đã đi vào đời sống người Việt một cách tự nhiên, tĩnh lặng nhưng sâu sắc. Trà Việt không chỉ là một thức uống phổ biến trong đời sống hàng ngày, trà Việt còn được coi là một nét văn hóa đặc biệt, là phong tục tập quán, là thú vui thanh tao của người Việt.

Không cầu kì, tỉ mỉ thành đạo như trà Nhật Bản, cũng chẳng chỉn chu, quy củ như thiền trà Trung Quốc, càng không xa hoa, mĩ lệ trong cung cách thưởng trà như người Anh, Pháp, người Việt tự nhận mình có cách thưởng trà riêng rất đỗi dung dị và mộc mạc. Từ dụng cụ, đến cách pha trà, thưởng trà mỗi bước đều đơn giản, không chuộng hình thức phức tạp, nhưng chén trà nâng trên tay lại có vị đậm đà, hương phảng phất mà lưu luyến không buông.

Nói là vậy, nhưng một ấm trà được xem là ngon và đúng chuẩn cũng cần phải đáp ứng được những tiêu chuẩn nhất định. Khi trà được pha, màu nước trà phải vàng óng, sóng sánh trong xanh, hương trà thơm ngát, phảng phất một cách kín đáo hương hoa tự nhiên. Vị đắng chát đầu lưỡi gợi nỗi vất vả cần lao của những người làm trà truyền thống bao đời, sau vị đắng là sự ngọt đậm, dần dà lan tỏa – đó chính là tâm hồn của trà và cũng chính là tâm hồn người Việt giàu tình, giàu nghĩa, có thủy, có chung.

Trà Việt – tâm hồn người Việt

Nói uống trà là dân dã bình đạm cũng được, vì người ta có thể uống trà mọi lúc mọi nơi. Người Việt quen uống trà đến mức nếu ngày nào không có chút đắng đót nhấp giọng thì nhạt mồm nhạt miệng lắm!

Nói thưởng trà là tinh tế cầu kỳ cũng chẳng sai, vì nhiều người uống trà cũng lắm công phu, thậm chí đặt cả triết lý và cá tính của mỗi cá nhân vào từng ấm trà. Tuy vậy, họ không chỉ đơn thuần uống một thứ nước làm cho họ tỉnh táo, mà còn là thưởng thức một thứ hương hoa dịu ướp kèm trà, hớp từng ngụm trà nhỏ, như đang hưởng từng chút một tinh túy sương mai, hòng tăng thêm mấy phần tinh anh cho cả thể chất lẫn tinh thần.

Có người từng ví “Trà là một người bạn điềm đạm và dạy bạn điềm đạm. Trà đối diện bạn, không nói gì cả, không bình luận thêm bớt gì cả. Trà để bạn riêng tư với nỗi lòng của mình. Trà là một quý nhân”. Cũng có người là xem trà là chiếc cầu nối để người với người đến với nhau giao hảo chia sẻ, đậm tình hữu ý. Mà những quán trà vỉa hè đầu phố, hay cuối ngõ xuất hiện khắp nơi trên mảnh đất chữ S của chúng ta là một chứng minh dễ thấy nhất.

Như quán trà mang tên “Lư Trà Quán” của một ông giáo về hưu trong một ngõ nhỏ Hà Nội. Ấy là nơi đàm đạo văn chương của các cụ già về hưu, của những cô cậu sinh viên, hay người dân buôn bán. Bên chén trà ấm nóng, rất nhiều câu chuyện thế sự được bàn, rất nhiều bài thơ được đọc. Quán trà cóc tuy nhỏ bé, đơn sơ ấy lại là không gian yên tĩnh trong nhịp sống xô bồ. Ở nơi đó, họ luôn tìm thấy một người bạn để tâm giao...

Trà đôi khi lại kết hợp với làn điệu của dân tộc như: Dân ca quan họ, ca trù, hát chèo tương trợ, tung hứng khéo léo khiến văn hóa dân tộc trở nên đậm đà, hòa quyện và đầy thăng hoa. Hớp một chén trà thơm đã làm tăng thêm mấy phần tinh anh cho cả thể chất lẫn tinh thần, điệu hát dân gian khi nghe lại càng duyên dáng, bay bổng, trữ tình, tạo nên một không gian mang đậm hồn Việt.

Ai đã một lần được trải nghiệm đều xúc động mà chia sẻ, đắm chìm trong không gian ấy, thưởng khách như thoát hẳn với những bộn bề cuộc sống thường nhật... Trạng thái tinh thần đó giúp người ta tĩnh tâm, chiêm nghiệm được nhiều điều trong cuộc sống, hơn cả là được thụ hưởng những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc.

Vậy là, ở một góc độ nào đó, trà đã hóa thân thành nhiều “bản thể” khác nhau, có tính cách, có đời sống khác nhau và đạt được những giá trị khác nhau, nhưng tựu chung đều mang một ý nghĩa rất nhân văn - đó là làm giàu cho tâm hồn của người Việt. Vì người Việt luôn trân quý trà Việt, và hơn cả là vì “Tâm hồn trà Việt cũng chính là tâm hồn của người Việt” sẽ tự tỏa hương một cách thanh tao, tinh túy đến muôn đời./.

Quang Thái