Trung Quốc tái định hình y tế công cộng toàn cầu? 

Khi Mỹ chính thức rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trung Quốc không chỉ đơn thuần lấp đầy khoảng trống Washington bỏ lại mà đang xây dựng một hệ thống viện trợ y tế toàn cầu hoàn toàn mới.

Nhân viên y tế Trung Quốc trong một đợt được triển khai hỗ trợ nước ngoài. Ảnh: Asia Times

Trong khi giới truyền thông tập trung vào cuộc khủng hoảng tài chính trước mắt của WHO - khoản thiếu hụt ngân sách 260 triệu USD và đội ngũ quản lý bị cắt giảm một nửa - thì một sự thay đổi sâu xa hơn đang diễn ra đối với cách thức hỗ trợ y tế toàn cầu.

Trong nhiều thập kỷ, mô hình y tế toàn cầu của phương Tây, điển hình là Mỹ và Liên minh châu Âu, hoạt động dựa trên cơ chế từ thiện. Theo đó, các quốc gia giàu có quyên góp tiền cho các tổ chức đa phương hoặc các tổ chức phi chính phủ cung cấp vaccine, màn chống muỗi và thuốc kháng virus… cho các nước đang phát triển.

Mô hình “phát triển” của Trung Quốc, được đẩy nhanh dưới chiến lược Con đường Tơ lụa Y tế (HSR), về cơ bản là khác biệt. Theo đó, Bắc Kinh ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng cứng hơn là “viện trợ mềm”. Chẳng hạn, thay vì vận chuyển insulin tới hỗ trợ châu Phi, các công ty Trung Quốc xây dựng nhà máy để sản xuất loại dược phẩm này ngay tại lục địa đen. Các thỏa thuận gần đây về việc xây dựng các cơ sở sản xuất insulin ở Nigeria và các nhà máy sản xuất thuốc chống sốt rét trên khắp Tây Phi là ví dụ điển hình cho cách tiếp cận hoàn toàn mới của Trung Quốc.

Tờ Think Global Health dẫn lời đại sứ Trung Quốc tại Nigeria Vu Đôn Hải cho biết các nhà máy mới do doanh nghiệp Trung Quốc xây dựng ở Nigeria sẽ mở rộng khả năng tiếp cận insulin, đồng thời giảm chi phí điều trị trong bối cảnh tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường gia tăng mạnh trên toàn lục địa. “Dự án có tiềm năng chấm dứt sự phụ thuộc của Nigeria vào insulin nhập khẩu và biến nước này thành trung tâm công nghệ sinh học y tế của châu Phi” - ông Vu nhấn mạnh.

Luật sư Kai Xue, chuyên gia về đầu tư trực tiếp nước ngoài và tài chính xuyên biên giới, nhận định: “Nếu sản xuất insulin tại Nigeria sinh lời, nó sẽ kéo theo các khoản đầu tư liên quan như sản xuất máy theo dõi đường huyết. Thành công thương mại sẽ thu hút sự mở rộng và đầu tư cạnh tranh không chỉ từ các công ty Trung Quốc mà còn từ doanh nghiệp quốc tế khác, tạo nên một trung tâm công nghệ sinh học thực thụ ở Nigeria”.

Đến nay, các công ty Nigeria và Trung Quốc đã ký hàng loạt thỏa thuận xây dựng các cơ sở sản xuất thuốc chống sốt rét và thuốc kháng virus. Đáng chú ý là thỏa thuận xây dựng nhà máy dược phẩm trị giá 100 triệu USD tại thành phố Lagos giữa công ty dược phẩm Fidson Healthcare với các đối tác Trung Quốc.

Trong khi đó, tại Bờ Biển Ngà, Shanghai Fosun Pharmaceutical, tập đoàn dược phẩm hàng đầu Trung Quốc, đang trong giai đoạn hoàn thiện nhà máy trị giá 58 triệu USD chuyên sản xuất thuốc chống sốt rét và kháng sinh, dự kiến đạt công suất lên tới 5 tỉ viên/năm.

Ngoài ra, Trung Quốc còn cử các nhóm chuyên gia đến làm việc tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi, đồng thời bố trí đội ngũ y tế tại 77 quốc gia trên khắp thế giới. Giới chuyên gia cho rằng đây là tư duy vượt ra ngoài khuôn khổ đối với một cường quốc y tế toàn cầu. Theo đó, trong khi các quốc gia phương Tây tranh luận về ngân sách viện trợ tại nghị viện, Trung Quốc tận dụng các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân hàng đầu để thực thi chính sách hỗ trợ y tế như một phần của chính sách đối ngoại.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)