Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) khai mạc hôm 24-6 đã được lên kế hoạch cẩn thận trong nhiều tháng để tránh chọc giận Tổng thống Donald Trump cũng như che đậy những bất đồng sâu sắc giữa châu Âu và Mỹ về cách giải quyết cuộc chiến ở Ukraine.

Tổng thống Trump (trái) là tâm điểm tại buổi gặp mặt đầu tiên của các nhà lãnh đạo NATO ở The Hague ngày 24-6. Ảnh: AP

“Một thành công lớn khác đang chờ ngài. Ngài sẽ đạt được điều mà không tổng thống Mỹ nào làm được trong nhiều thập niên qua”, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte nhắn gửi ông Trump khi nhà lãnh đạo Mỹ đang trên đường đến dự hội nghị NATO ở The Hague, Hà Lan. Trước đó, quân đội Mỹ đã ném bom các cơ sở hạt nhân Iran. Ông Rutte cho biết toàn bộ 32 nước thành viên NATO đã đồng ý nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) theo yêu cầu lâu nay của ông Trump.

Vài giờ trước khi gặp các nhà lãnh đạo thế giới tại hội nghị thượng đỉnh NATO, Tổng Thư ký Rutte khẳng định không có giải pháp nào thay thế cho việc tăng chi tiêu quốc phòng trước mối đe dọa liên tục từ Nga. Ông mô tả việc chi tiêu nhiều hơn là “vấn đề số một” trong chương trình nghị sự ngày 25-6.

Lời lẽ trên nhấn mạnh mức độ mong muốn của người đứng đầu NATO và phần lớn các đồng minh phương Tây khác về việc đảm bảo hội nghị thượng đỉnh diễn ra tốt đẹp, khi họ biết rõ cam kết của ông Trump đối với liên minh là không thể lường trước.

Trong quá khứ, ông Trump cáo buộc NATO tìm cách vắt kiệt nguồn lực của Mỹ để bảo vệ các quốc gia châu Âu. Tại hội nghị thượng đỉnh năm 2018, ông đã ám chỉ rằng Mỹ có thể rời khỏi liên minh quân sự này nếu các thành viên không tăng đáng kể chi tiêu quốc phòng.

Hôm 24-6 khi được hỏi về cam kết của ông đối với Điều 5 hiến chương NATO, ông Trump lại lấp lửng cho biết: “Điều đó phụ thuộc vào định nghĩa của bạn. Có rất nhiều định nghĩa về Điều 5”. Điều 5 quy định rằng bất cứ hành động tấn công hoặc đe dọa nào nhằm vào một trong các thành viên NATO đều sẽ bị coi là nhằm vào toàn bộ liên minh và cho phép họ tiến hành biện pháp phòng vệ tập thể.

Những lời hối thúc của chủ nhân Nhà Trắng về việc tăng ngân sách quốc phòng đã mang lại kết quả. Hiện nay, có nhiều quốc gia thành viên đạt ngưỡng chi tiêu của liên minh hơn so với thời điểm ông Trump mới nhậm chức ở nhiệm kỳ đầu vào năm 2017. Tuy nhiên, vị lãnh đạo này khăng khăng điều đó chưa đủ, đặc biệt là khi cuộc chiến ở Ukraine vẫn đang diễn ra ác liệt.

Nhu cầu cấp thiết phải giữ ông Trump “chung phe” đã thúc đẩy các nước thành viên NATO đồng ý tăng chi tiêu quốc phòng. 

Nằm trong nỗ lực tái vũ trang này, Anh sẽ trao cho Không quân Hoàng gia khả năng mang đầu đạn hạt nhân trên không lần đầu tiên kể từ thập niên 1990. Cụ thể, Chính phủ Anh tuyên bố sẽ mua ít nhất 12 máy bay tàng hình F-35 của Mỹ.

Quyết định này diễn ra ở thời điểm bất ổn toàn cầu đang gia tăng và Thủ tướng Anh Keir Starmer cùng các lãnh đạo châu Âu đang nỗ lực thuyết phục Tổng thống Trump rằng cựu lục địa nghiêm túc trong việc tăng cường khả năng bảo vệ, thay vì quá phụ thuộc vào Mỹ.

Không quân và Hải quân Hoàng gia Anh hiện đang vận hành F-35B, loại tiêm kích có thể cất cánh từ 2 tàu sân bay của nước này nhưng không được trang bị đầu đạn hạt nhân. Trong khi đó, các chiến đấu cơ mới sẽ là biến thể F-35A, cất cánh từ đất liền nhưng có thể bay xa hơn và được trang bị vũ khí hạt nhân hoặc vũ khí thông thường.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, The Conversation)