Việt Nam đóng góp tích cực, chủ động, có trách nhiệm trong hoạt động hợp tác ASEAN
Cộng đồng ASEAN ra đời ngày 31/12/2015 là dấu mốc có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình hợp tác ASEAN. Việc các nước ASEAN nỗ lực hoàn tất theo thời hạn Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2015 và đẩy mạnh triển khai sớm các cam kết trong Tầm nhìn và các Kế hoạch hành động thuộc cả ba trụ cột cộng đồng từng bước giúp các nước thành viên hội nhập và gắn kết chặt chẽ hơn, tạo cơ hội phát triển bền vững hơn ở khu vực Đông Nam Á. Trên cơ sở đó, năm 2016, các nước ASEAN đã tích cực triển khai “Kế hoạch công tác sửa đổi về duy trì và tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN”, đề cao việc đảm bảo đoàn kết, thống nhất, nâng cao ý thức cộng đồng và kết hợp hài hoà lợi ích quốc gia với lợi ích chung của ASEAN; nhấn mạnh duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trên các khía cạnh, gồm: Duy trì đoàn kết ASEAN và xử lý các vấn đề nội bộ; Đảm bảo hòa bình, an ninh khu vực và xử lý các điểm nóng, các thách thức an ninh khu vực; Thúc đẩy quan hệ tương tác với các nước lớn và các đối tác dựa trên các cơ chế/khuôn khổ hợp tác do ASEAN sáng lập và giữ vai trò chủ đạo; Định hình cấu trúc khu vực và Tham gia vào giải quyết các vấn đề quốc tế và toàn cầu.
Năm 2016, Biển Đông tiếp tục là chủ đề lớn, được đề cập thường xuyên tại các cuộc thảo luận trao đổi về tình hình khu vực trong ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác. ASEAN đã khẳng định quan điểm chung thống nhất về Biển Đông trong Thông cáo chung Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao AMM 49 và Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 28 -29. Nhiều nước và dư luận quốc tế đã bày tỏ lập trường đối với phán quyết của Tòa Trọng tài về Biển Đông ngày 12/7/2016.
Trong năm 2016, ASEAN và Trung Quốc đạt được một số thỏa thuận như: Lập đường dây nóng giữa các Bộ Ngoại giao về các vấn đề khẩn cấp trên biển, áp dụng quy tắc ứng xử trong tình huống va chạm bất ngờ trên biển (CUES); hai bên thể hiện nỗ lực thúc đẩy triển khai thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố (DOC) và hướng tới sớm đạt được Bộ Quy tắc (COC) về ứng xử của các bên ở Biển Đông...
Năm 2016, Việt Nam tiếp tục thể hiện sự tham gia và đóng góp tích cực, chủ động, có trách nhiệm, trong hoạt động hợp tác ASEAN, góp phần quan trọng vào kết quả triển khai Tầm nhìn ASEAN 2025 trên 3 trụ cột Cộng đồng về chính trị-an ninh, kinh tế, văn hóa-xã hội nhằm thúc đẩy xây dựng Cộng đồng ASEAN trong năm đầu tiên; đẩy mạnh quan hệ đối ngoại của ASEAN; củng cố, tăng cường, đoàn kết và vai trò của ASEAN trong các vấn đề quan trọng của khu vực, trong đó có Biển Đông. Trong năm 2016, các Bộ, ngành của Việt Nam đều xây dựng đề án, chương trình và kế hoạch triển khai thực hiện Tầm nhìn ASEAN 2025; đồng thời tích cực triển khai các hoạt động hỗ trợ Lào trong năm 2016 làm Chủ tịch ASEAN 2016.
Về lĩnh vực Chính trị - An ninh: Năm 2016, Việt Nam tiếp tục thúc đẩy xây dựng và phát huy giá trị các công cụ và cơ chế bảo đảm an ninh khu vực; tăng cường đoàn kết, thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN trong các vấn đề khu vực; xây dựng lòng tin và chuẩn mực ứng xử, xử lý những thách thức an ninh phi truyền thống, những vấn đề nảy sinh trong quan hệ với các đối tác. Việt Nam đã tham gia tích cực và thúc đẩy hợp tác trong các cơ chế, diễn đàn khu vực (EAS, ARF, ADMM+); tham gia xây dựng các kế hoạch công tác với nhiều nội dung phù hợp với lợi ích của ta và chủ trì/đồng chủ trì nhiều hoạt động thực tiễn tại các kênh hợp tác ngoại giao, quốc phòng, công an, trong đó Việt Nam đăng cai họp Quan chức cao cấp ASEAN-Trung Quốc và Nhóm công tác chung về DOC (6/2016), họp Nhóm Chuyên gia ADMM+ lần 4 về Hành động mìn nhân đạo (10/2016), Cuộc họp Ủy ban liên chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR) đặc biệt (10/2016) và hội thảo AICHR về các biện pháp tuyên truyền hiệu quả chống mua bán người, khóa đào tạo Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) về ngoại giao phòng ngừa, Diễn đàn Cảnh sát giao thông ASEAN lần thứ nhất (10/2016); đề xuất ARF thông qua Tuyên bố về Tăng cường hợp tác giữa các lực lượng thực thi pháp luật trên biển.,...
Về kinh tế, năm 2016, Việt Nam đã tham gia đầy đủ, tích cực vào các cuộc họp các cấp trong tất cả các lĩnh vực, liên quan và phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN rà soát, triển khai các cam kết về thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư; tích cực, chủ động phối hợp với các nước ASEAN xây dựng và thông qua các kế hoạch hành động chiến lược trong các lĩnh vực chuyên ngành nhằm thực hiện Kế hoạch tổng thể xây dựng.
Với vai trò điều phối hợp tác kinh tế ASEAN-EU, Việt Nam đã đóng góp tích cực vào thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại hai bên, được EU và ASEAN đánh giá cao. Việt Nam cũng đảm nhiệm tốt vai trò chủ trì đàm phán Hiệp định thương mại dịch vụ trong khuôn khổ Hiệp định đối tác toàn diện ASEAN- Nhật Bản (AJCEP) và chủ tọa Nhóm Đầu tư (đại diện cho ASEAN) trong đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).
Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội, năm 2016, Việt Nam đã tích cực đề xuất sáng kiến, đóng góp vào những tiến triển trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến lợi ích của người dân như họp quốc gia chuẩn bị cho Diễn đàn lao động di cư ASEAN (AFML) lần thứ 9 (Hà Nội, 9/2016) tập trung vào tình hình hiện tại của an sinh xã hội và hướng tới tính di động của bảo hiểm xã hội cho người lao động di cư ASEAN; tổ chức Diễn đàn Trẻ em ASEAN lần thứ 4 (Hà Nội, 6/2016); tham dự và xếp thứ ba Kỳ thi tay nghề ASEAN tại Ma-lai-xia, 9/2016, đồng thời hỗ trợ huấn luyện đội tuyển Lào tham gia Kỳ thi, hoàn thành xuất sắc vai trò Chủ tịch Hội nghị Bộ trưởng Y tế ASEAN (20/4-2016) gồm có đăng cai tổ chức các cuộc họp, hội nghị ở Việt Nam.
Về kết nối và thu hẹp khoảng cách phát triển, năm 2016, Việt Nam đã tổ chức tham vấn quốc gia và chủ động đưa ra các sáng kiến có giá trị trong soạn thảo Kế hoạch tổng thể về kết nối ASEAN 2025 và Kế hoạch công tác Sáng kiến Liên kết ASEAN (IAI) giai đoạn III.
Về quan hệ đối ngoại, năm 2016, Việt Nam đã làm tốt vai trò điều phối quan hệ ASEAN-Ấn Độ, trong đó tổ chức họp Quan chức cao cấp ASEAN-Ấn Độ tại Hà Nội (3/2016), thúc đẩy hoàn tất Bản ghi nhớ thành lập Trung tâm ASEAN-Ấn Độ; dự thảo và thông qua Danh mục các hoạt động ưu tiên thực hiện Kế hoạch hành động ASEAN-Ấn Độ 2016-2018, gồm triển khai dự án Trung tâm phát triển phần mềm ở TP. Hồ Chí Minh và Trung tâm tiếng Anh và Công nghệ thông tin ở Nha Trang... Bên cạnh đó, Việt Nam cũng có nhiều đóng góp về tăng cường hợp tác trong khuôn khổ Cấp cao Đông Á (EAS), đàm phán xây dựng và thông qua các Văn kiện họp Cấp cao ASEAN với các đối tác, Cấp cao kỷ niệm với Trung Quốc và Nga, Cấp cao đặc biệt với Hoa Kỳ, thúc đẩy quan hệ với Nhật Bản, đóng góp xây dựng và hoàn thiện Kế hoạch hành động ASEAN-Liên Hợp Quốc giai đoạn 2016-2020, đảm bảo vai trò trung tâm của ASEAN cũng như sự quan tâm và ủng hộ của đối tác.
Năm 2017, Phi-líp-pin, Chủ tịch ASEAN, đưa chủ đề “Chung tay tạo sự thay đổi kết nối toàn cầu” (Partnering for change, Engaging the world) và tổ chức Cấp cao ASEAN tháng 4 và Cấp cao với các đối tác tháng 11/2017, gồm ưu tiên: Xây dựng Cộng đồng ASEAN hướng tới người dân và lấy người dân làm trung tâm thông qua tiếp tục thúc đẩy quyền của phụ nữ, trẻ em, lao động di cư và tạo thuận lợi cho thanh niên; Ứng phó với các thách thức an ninh, bao gồm giải quyết hòa bình các tranh chấp về lãnh thổ thông qua các tiến trình ngoại giao và pháp lý. Về các thách thức an ninh phi truyền thống, cần tận dụng các cơ chế hiện có nhằm đối phó với khủng bố và ma túy; Triển khai chương trình nghị sự hợp tác về an ninh biển, bao gồm bảo tồn đa dạng sinh học biển, khai thác hải sản bền vững, an toàn và an ninh hàng hải; Thúc đẩy tăng trưởng toàn diện và dựa trên sáng tạo thông qua hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, giảm chi phí kinh doanh; Nâng cao khả năng tự chống chịu của ASEAN với các cơ chế và sáng kiến về quản lý thảm họa, giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu; Đề cao vai trò ASEAN là hình mẫu của tổ chức khu vực và đối tác toàn cầu./.
