76 năm trước, mùa Thu, ngày 23...
Ủy ban Kháng chiến Nam bộ được thành lập do Bí thư Xứ ủy Nam bộ - Trần Văn Giàu làm Chủ tịch, đã kêu gọi toàn dân: Nếu thực dân Pháp quay đầu lại xâm chiếm nước ta lần nữa, thì quyết: “Không làm việc gì cho Pháp; không đi lính cho Pháp; không bán lương thực cho Pháp; không chỉ đường cho Pháp!”.
Mờ sáng 23/9, một hội nghị liên tịch diễn ra tại đường Cây Mai (nay là đường Nguyễn Trãi, TP.HCM), đi đến quyết định: Đánh điện ra Hà Nội để báo cáo tình hình và xin chỉ thị của Trung ương; đồng thời, khai hỏa tức thời để chặn bước quân xâm lược. Hội nghị cũng thông qua Lời kêu gọi của Ủy ban Kháng chiến Nam bộ, do Chủ tịch Trần Văn Giàu ký, đúng vào sáng ngày 23/9/1945, kêu gọi mọi tầng lớp nhân dân Nam bộ “cầm võ khí xông lên đánh đuổi quân xâm lược; tìm thực dân Pháp mà diệt; đốt sạch, phá sạch các cơ sở, xe cộ, tàu bè, kho tàng, nhà máy của Pháp; biến Sài Gòn bị Pháp chiếm phải trở thành một Sài Gòn không điện, không nước, không chợ búa, không cửa tiệm... Lời kêu gọi của lãnh đạo lâm thời Nam bộ kết thúc như một mệnh lệnh đanh thép: Từ giờ phút này, nhiệm vụ hàng đầu của chúng ta là tiêu diệt giặc Pháp, tiêu diệt tay sai của chúng. Hỡi anh em binh sĩ, dân quân, tự vệ, hãy nắm chặt vũ khí trong tay xông lên đánh đuổi thực dân Pháp cứu nước. Cuộc kháng chiến bắt đầu! Cả Nam bộ hưởng ứng, ai có chi dùng nấy dù là cuốc thuổng, dao rựa, gậy gộc,... vẫn trở thành lực lượng hùng hậu chống xâm lăng!
Ngày 5/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh (ngồi giữa, hàng trước) chủ tọa Ngày kháng chiến tổ chức tại Nhà Hát Lớn, Hà Nội
Liền đó, Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra Huấn lệnh:
Hỡi đồng bào Nam bộ!... Đồng bào phải kiên quyết, phải giữ vững sự tin tưởng ở tương lai và lập tức thi hành triệt để những lời thề trong Ngày độc lập.
Ngày 26/9, qua Đài Tiếng nói Việt Nam, lời Bác Hồ vang lên: Chính phủ và toàn quốc đồng bào sẽ hết sức giúp chiến sĩ và nhân dân Nam bộ hiện đang hy sinh tranh đấu để giữ vững nền độc lập của nước nhà... Chúng ta nhất định thắng lợi vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của cả quốc dân. Chúng ta nhất định thắng lợi vì cuộc tranh đấu của chúng ta là chính đáng.
Thực hiện lời Bác Hồ, cả nước chi viện sức người, sức của cho Sài Gòn ngay từ ngày 24/9. Nhiều tỉnh Nam bộ gửi các đơn vị vũ trang đến Sài Gòn để tham gia chiến đấu. Trong khi đó, các tỉnh ở Bắc bộ và Trung bộ thành lập “Phòng Nam bộ” để tiếp nhận tiền bạc, thuốc men, lương thực,... do nhân dân đóng góp ủng hộ quân và dân Sài Gòn. Thanh niên, sinh viên, học sinh hăng hái tòng quân. Các đoàn quân Nam tiến đáp xe lửa vào Sài Gòn. Việt kiều ở Lào, Campuchia, Thái Lan cũng quyên góp tiền bạc mua vũ khí và con em họ tình nguyện gia nhập các đội quân hải ngoại về nước chiến đấu.
Quân và dân Nam bộ với gậy tầm vông vung lên thề quyết chống thực dân Pháp tái xâm lăng nước ta (Ảnh tư liệu)
Ngày 20/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi, trong đó Người nhấn mạnh: Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta đã nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm chiếm nước ta lần nữa. Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ!
Lời Người là lời của núi sông. Toàn dân tộc Việt đứng lên dưới ngọn cờ cách mạng. Cho đến bây giờ, dư âm “mùa thu rồi, ngày 23, ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến”... vẫn vang vọng trong tâm khảm các cựu chiến binh đầu bạc đang sống bằng tất cả niềm tự hào và hạnh phúc vì mình đã từng đứng trong hàng ngũ ấy. Và biết bao du học sinh ở Pháp như luật sư Trần Văn Khương, giáo sư Lý Chánh Trung,... vừa bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, không đợi lấy bằng tốt nghiệp đã đáp tàu về nước để kịp đứng vào hàng ngũ kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong khi học sinh, sinh viên trong Nam đang học ở Hà Nội cùng ca bài “Xếp bút nghiên lên đường tranh đấu” như Lưu Hữu Phước, Trần Văn Khê, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ,... Rất nhiều nhân sĩ, trí thức, doanh nhân ở Sài Gòn cũng âm thầm đi vào cái nôi “bưng biền kháng chiến” Đồng Tháp Mười để tham gia chống xâm lăng.
Vâng, đã có một mùa thu lịch sử “thần thánh” như thế, ngay khi “tiếng kêu sơn hà nguy biến” vang lên!
Quang Hảo
-------------------------------------
(*) Nguồn: Dựa theo tư liệu của Hồn Việt
