Bulgaria củng cố quỹ đạo thân Nga
Với việc quyền Tổng thống Bulgaria Iliana Yotova giành chiến thắng thuyết phục trong cuộc bầu cử vòng hai, Bulgaria có cả tổng thống lẫn thủ tướng đều muốn đối thoại với Nga hơn là cung cấp vũ khí cho Ukraine.
Tổng thống Bulgaria Iotova (giữa) đến dự họp báo tại Sofia ngày 1-11. Ảnh: AFP
Ngày 2-11, Ủy ban Bầu cử Trung ương Bulgaria xác nhận bà Iotova giành được 57,6% số phiếu ủng hộ trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai diễn ra hôm trước đó, so với tỷ lệ 39,5% của cựu Thủ tướng lâm thời Andrey Gyurov.
Kết quả bầu cử cũng đồng nghĩa bà Iotova, 62 tuổi, trở thành nữ tổng thống đầu tiên được bầu tại quốc gia có 6,4 triệu dân này. Bà sẽ chính thức bắt đầu nhiệm kỳ 5 năm vào tháng 1-2027.
Về đối ngoại, bà Iotova chủ trương duy trì vai trò của Bulgaria trong Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), ủng hộ giải pháp ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột Nga - Ukraine.
Quan hệ với châu Âu
Giới quan sát dự đoán bà Iotova sẽ duy trì định hướng châu Âu của Bulgaria, trong khi tìm cách cải thiện quan hệ với Nga và dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt.
Theo Hiến pháp Bulgaria, chính phủ là cơ quan điều hành chính sách đối ngoại. Tổng thống đại diện cho Bulgaria, giữ chức tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang và có thể ký hoặc trả lại các đạo luật do Quốc hội thông qua. Chiến thắng của bà Iotova giúp cả hai chức vụ này tiếp tục nằm trong tay những đồng minh ủng hộ đàm phán với Mát-xcơ-va và phản đối viện trợ quân sự thêm cho Kiev.
Lập trường của Bulgaria có thể ảnh hưởng đến những nỗ lực của châu Âu gây sức ép lên Nga. Các quyết định của EU về áp đặt, gia hạn hoặc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đều đòi hỏi sự nhất trí giữa các quốc gia thành viên. Chính phủ của Thủ tướng Rumen Radev sẽ quyết định cách Bulgaria bỏ phiếu trong các cuộc đàm phán này và liệu Sofia có thay đổi mức độ hỗ trợ quân sự cho Ukraine hay không.
Bà Yotova đã đảm nhiệm cương vị quyền Tổng thống Bulgaria vào tháng 1 năm nay, sau khi Tổng thống lúc đó là ông Radev từ chức để tranh cử chức thủ tướng.
Ông Radev là nhân vật thân Nga và công khai ủng hộ bà Yotova trong chiến dịch tranh cử. Với việc đảng Bulgaria Tiến bộ của ông Radev hiện nắm đa số ghế tại Quốc hội, sự kiện bà Yotova đắc cử tổng thống được dự báo sẽ càng củng cố quỹ đạo thân Mát-xcơ-va của Sofia.
Ông Radev chủ trương dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga, phản đối việc cung cấp vũ khí cho Ukraine và ổn định giá năng lượng. Trước khi xung đột Ukraine bùng phát vào năm 2022, Bulgaria phụ thuộc vào Nga đối với phần lớn lượng nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.
Khả năng theo tiền lệ của Hungary
Quan hệ chính trị giữa bà Iotova với ông Radev được gia cố vào thời điểm EU phải tài trợ cho Ukraine, duy trì các biện pháp trừng phạt lên Nga và tăng cường an ninh tại Biển Đen.
Sofia không thể đơn phương đảo ngược các đạo luật được thông qua theo cơ chế đa số hoặc phá bỏ cấu trúc phòng thủ hiện có của NATO. Tuy nhiên, quốc gia vùng Balkan này có thể tác động đến những quyết định đòi hỏi sự đồng thuận, đàm phán các điều kiện về những cam kết quân sự mới và làm phức tạp thêm quá trình thương lượng tập thể.
Khả năng tạo đòn bẩy của Bulgaria trở nên đáng kể hơn khi các quyết định của châu Âu được phân loại theo những yêu cầu pháp lý tương ứng. Theo Điều 31 của Hiệp ước EU, các quyết định thuộc Chính sách Đối ngoại và An ninh Chung cần có sự nhất trí của toàn bộ 27 thành viên, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Vì vậy, lá phiếu phản đối của Sofia có thể ngăn cản nỗ lực thông qua một quyết định trừng phạt cụ thể, ngay cả khi phần lớn các chính phủ khác ủng hộ quyết định đó.
Tình trạng này nhiều lần xảy ra trong 16 năm ông Viktor Orban làm Thủ tướng ở Hungary, nơi các lực lượng thân Nga lâu năm đã làm suy yếu sự đoàn kết của EU. Do vậy, nhiều người lo ngại rằng Bulgaria có thể đi theo tiền lệ của Hungary.
HẠNH NGUYÊN
(Theo DW, EU Perspectives)
