Cần có các biện pháp kịp thời tháo gỡ những “điểm nghẽn” của ngành nông nghiệp

Hiện nay, nhiều nhà máy, doanh nghiệp lĩnh vực nông nghiệp đang gặp rất nhiều khó khăn trong sản xuất do ảnh hưởng của dịch COVID-19 (Ảnh: Trần Cao)

Sản xuất gặp khó khăn chồng chất

Vụ Kế hoạch (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết, 8 tháng năm 2021, mặc dù sản xuất nông lâm thủy sản đã đảm bảo lương thực - thực phẩm, phục vụ tốt cho nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu nhưng toàn ngành phải đối mặt với nhiều khó khăn về tiêu thụ nông sản, đặc biệt đối với những sản phẩm vào chính vụ thu hoạch tại những địa phương phải áp dụng các biện pháp phòng, chống dịch COVID-19.

Cụ thể, thị trường tiêu thụ một số mặt hàng nông sản chủ lực có xu hướng chậm do sức mua tiêu dùng hạn chế. Đặc biệt, giá trái cây, củ quả tại một số tỉnh giảm mạnh do xuất khẩu gặp khó khăn, tác động và gây áp lực cho tiêu thụ trong nước. Lưu thông hàng hóa nông sản tại một số địa phương thời điểm bùng phát dịch bệnh COVID-19 gặp nhiều khó do việc vận chuyển ra, vào vùng dịch phải tuân thủ các biện pháp hạn chế, cách ly, kiểm dịch, kiểm tra nên ảnh hưởng đến việc thu mua và cung ứng nông sản tới người tiêu dùng.

Điều này có thể thấy qua thực tế tại Đồng bằng sông Cửu Long khi đối với cây ăn quả, vẫn còn bị ảnh hưởng nhiều đến việc thu mua và tiêu thụ do thiếu nhân công thu hoạch, tiến độ thu mua chậm, một số thương lái ngừng thu mua, phương tiện vận chuyển giảm, chi phí vận chuyển tăng, thị trường Trung Quốc siết chặt kiểm soát dịch bệnh, dẫn đến giá bán trái cây thấp. Một số nơi ùn ứ, người dân không có lãi.

Đối với chăn nuôi, khâu giết mổ, chế biến hoặc sơ chế chịu sự quản lý chặt về điều kiện sản xuất, gây tắc nghẽn hoạt động sản xuất kinh doanh; phát sinh các chi phí nuôi, chăm sóc khi đàn vật nuôi không xuất chuồng được. Trong khi đó, giá thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y ngày một tăng cao; mức độ tiêu thụ sản phẩm gia cầm (ngoại trừ mặt hàng trứng) gặp rất nhiều khó khăn. Mức độ tiêu thụ giống giảm 30 – 35% cùng với giá bán chạm đáy, dưới giá thành (4.000-6.000 đ/con gà giống 1 ngày tuổi). Trang trại và hộ chăn nuôi dè dặt tái đàn, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong nước về thịt, trứng gia cầm vào các tháng cuối năm.

Trong khi đó, đối với ngành thủy sản, chỉ có 30% doanh nghiệp ở phía Nam đảm bảo điều kiện “3 tại chỗ”, công suất sản xuất trung bình giảm còn 30-40%; nguyên liệu thủy sản phục vụ chế biến, xuất khẩu chỉ đạt 40-50% so với nguồn nguyên liệu bên ngoài. Hiện tại, có 15 nhà máy sản xuất thức ăn/117 nhà máy và 120/449 nhà máy chế biến thủy sản ngừng hoạt động do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dự báo nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất những tháng cuối năm thiếu hụt 20-30% do giảm khai thác, thả giống, nhập khẩu; vật tư phục vụ chế biến thu hẹp, giảm công suất nguồn cung đến 50%.

Đối với ngành chế biến gỗ, 60% doanh nghiệp đảm bảo sản xuất theo quy định 3 tại chỗ, 40% còn lại phải ngừng sản xuất; chi phí xét nghiệm cao là gánh nặng cho các doanh nghiệp.

Đối mặt với nhiều thách thức khác

Cùng với việc gặp khó trong những mặt trên, các lĩnh vực sản xuất của ngành Nông nghiệp còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức khác. Trong đó, có thể kể đến vấn đề tín dụng. Hiện phần lớn các doanh nghiệp sản xuất gia cầm giống và sản xuất trứng đều gặp khó khăn do thiếu vốn để duy trì sản xuất kinh doanh. Lượng vốn ước tính hiện nay của các doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm cần khoảng 800-1.000 tỷ đồng để đáo nợ và duy trì sản xuất. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu (rau quả, hồ tiêu), gặp khó trong tiếp cận nguồn vốn vay, lãi suất còn khá cao.

Về vấn đề logistic, chi phí vận chuyển hàng hóa tăng cao, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình vận chuyển vật tư, sản phẩm ra, vào khu vực sản xuất, chăn nuôi. Đồng thời, việc khó gọi thương lái, nhà máy thu mua thủy sản, thiếu lái xe, phương tiện vận chuyển thu mua tôm nguyên liệu...đã làm giá mua giảm mạnh, nhất là tôm nguyên liệu. Việc cung ứng vật tư đầu vào không đáp ứng kịp thời, phát sinh tăng chi phí do trung chuyển và test COVID-19.

Bên cạnh đó, hiện nay, nhu cầu tiêm vắc xin cho công nhân sản xuất chế biến và thu mua nguyên liệu trong ngành rau quả, chăn nuôi, chế biến nông lâm thủy sản rất cao. Hiện vắc xin chỉ mới đáp ứng được 10-15% cho mũi thứ nhất. Việc thiếu nhân công làm việc sẽ không sản xuất đáp ứng được số lượng hàng hóa theo hợp đồng xuất khẩu, dẫn đến nguy cơ mất khách hàng và kim ngạch sụt giảm.       

Cần có các biện pháp kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn”

Để tạo thuận lợi cho toàn ngành Nông nghiệp triển khai thực hiện tốt kế hoạch sản xuất trong bối cảnh dịch COVID-19 còn diễn biến phức tạp, đảm bảo nguồn cung ứng lương thực – thực phẩm phục vụ người dân trong nước và xuất khẩu những tháng cuối năm, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, cơ quan chuyên môn tại địa phương theo chức năng nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất các chính sách mạnh mẽ hơn nhằm khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở thu mua chế biến hàng nông sản để chế biến sâu; phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã tập trung, liên kết chặt chẽ với các vùng nguyên liệu để đẩy mạnh chế biến, giảm bớt xuất khẩu sản phẩm tươi, thô.

Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế mở cửa hoạt động xã hội đối với những người dân đã được tiêm đủ 1 mũi và 2 mũi vaccine sẽ được đi đâu, làm gì ở các tỉnh, thành phố mà tỷ lệ tiêm vắc xin đạt trên 70% dân số từ 18 tuổi trở lên để duy trì sản xuất, lưu thông và tiêu thụ hàng hóa nông sản. Cho phép xã hội hóa việc xét nghiệm, tiêm vắc xin, cho phép doanh nghiệp được chủ động tìm nguồn, mua và chủ động tiêm phòng cho lao động với hướng dẫn của CDC địa phương.

Đồng thời, tuyên truyền, thông tin kịp thời đầy đủ về nguồn hàng nông sản, thực phẩm trong sản xuất, nhất là những nơi đang có tồn đọng để cùng địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp tìm giải pháp tháo gỡ.

Bộ NN&PTNT kiến nghị Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước có biện pháp giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, vật tư đầu vào, hỗ trợ tín dụng, lãi suất ngân hàng cho các cơ sở sản xuất để giảm chi phí đầu vào cho sản xuất, hạn chế nguy cơ thiếu thực phẩm vào những tháng cuối năm.

Bên cạnh đó, xem xét xây dựng gói tín dụng đặc biệt cho ngành nông nghiệp. Có chính sách tín dụng hỗ trợ cho người sản xuất chịu ảnh hưởng của dịch, đơn giản hóa các thủ tục hành chính: duy trì cho vay, miễn giảm lãi suất cho vay, khoanh nợ, giãn nợ, nới lỏng các điều khoản trả nợ, đẩy nhanh xem xét các đơn xin vay, miễn lãi quá hạn các khoản vay.

Để tháo gỡ những khó khăn cho sản xuất, tiêu thụ nông sản, Bộ NN&PTNT cũng kiến nghị Bộ Công Thương có biện pháp tháo gỡ về chi phí logistics trong xuất khẩu hàng hóa; chỉ đạo các tập đoàn phân phối trong nước tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh tiêu thụ trong nước, ưu tiên tiêu thụ sản phẩm nông sản tại địa phương nơi có hoạt động của doanh nghiệp. Xem xét hỗ trợ giảm ít nhất một nửa chi phí điện năng cho các doanh nghiệp hoạt động trong sản xuất chế biến phải duy trì 3 tại chỗ (nhất là các nhà máy, kho lạnh).

Đồng thời, kiến nghị Bộ Giao thông Vận tải xem xét, tạo điều kiện hỗ trợ cho hoạt động đi lại cấp thiết của các doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh, xuất nhập khẩu nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc để duy trì sản xuất, xuất khẩu trong thời điểm hiện nay.

Với UBND các tỉnh thành phố, cần chỉ đạo giải quyết triệt để ách tắc trong vận chuyển vật tư đầu vào như: thức ăn chăn nuôi, con giống, thiết bị chăn nuôi và sản phẩm đầu ra,... vào, ra khu vực trại chăn nuôi tại các tỉnh, thành phố đang thực hiện giãn cách xã hội theo chỉ thị 16. Cùng với đó, tạo điều kiện cho lực lượng dịch vụ vận chuyển và người lao động trong các cơ sở sản xuất ban đầu và nhà máy sản xuất chế biến lương thực, thực phẩm thiết yếu, người lao động tại các cơ sở chăn nuôi, chế biến giết mổ, sản xuất thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y… được tiếp cận và tiêm vắc xin phòng COVID-19 sớm nhất có thể để không làm đứt gãy chuỗi cung ứng; đơn giản hóa các thủ tục để hàng hóa nông sản được lưu thông thuận lợi trên địa bàn./.