“Canh bạc lớn” ở Ý
Trong bối cảnh các doanh nghiệp và hộ gia đình Ý phải trả hóa đơn tiền điện cao hơn khoảng 30% so với mức trung bình của châu Âu, chính phủ liên minh cánh hữu của Thủ tướng Giorgia Meloni đang đặt cược vào việc khôi phục điện hạt nhân nhằm tạo giải pháp lâu dài cho vấn đề năng lượng.
“Triển vọng lớn”
Hai cuộc khủng hoảng năng lượng chỉ trong chưa đầy 5 năm (hệ quả từ chiến sự ở Ukraine và Iran) đã buộc nhiều quốc gia châu Âu phải tìm cách giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Nhiên liệu này vẫn chiếm khoảng 50% tổng sản lượng điện tại Ý, theo Viện Năng lượng có trụ sở ở Anh.
Các ngành luyện thép và sản xuất xi măng vốn tiêu thụ nhiều năng lượng.
Thủ tướng Meloni mô tả việc Ý có thể nối lại sản xuất điện hạt nhân thông qua các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) thế hệ mới là “một triển vọng lớn” bởi nó có thể mang lại cho đất nước nguồn điện phát thải carbon thấp, giá cả phải chăng và được sản xuất nội địa.
Chính phủ Ý đã tiến thêm một bước dài hướng tới mục tiêu đó vào tháng 6, khi Hạ viện nước này thông qua dự luật khung về phát triển năng lượng hạt nhân bền vững. Sau khi Thượng viện thông qua dự luật (dự kiến vào tuần tới), Rome sẽ có 12 tháng để soạn thảo các quy định và thủ tục nhằm thành lập cơ quan quản lý năng lượng nguyên tử, đồng thời ban hành các quy định về xử lý chất thải hạt nhân.
Chiến lược này tập trung vào các SMR và những công nghệ hạt nhân tiên tiến. Bộ trưởng Môi trường và An ninh Năng lượng Ý Gilberto Pichetto Fratin mô tả các công nghệ này “an toàn hơn nhiều” và phù hợp hơn với nhu cầu của đất nước. Các SMR có thể bắt đầu vận hành trong giai đoạn 2033-2035, đáp ứng nhu cầu điện dự kiến tăng 30%, đồng thời hỗ trợ các mục tiêu về khí hậu.
Phe ủng hộ năng lượng tái tạo lên tiếng
Tuy nhiên, không phải ai cũng ủng hộ kế hoạch khôi phục điện hạt nhân của Chính phủ Ý. Nhiều nhà hoạt động về biến đổi khí hậu và các công ty năng lượng tái tạo coi kế hoạch theo đuổi điện hạt nhân là công cụ đánh lạc hướng người dân nước này khỏi mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng khí hậu và năng lượng cũng như khỏi những giải pháp nhanh gọn nhất để khử carbon. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ca ngợi điện Mặt trời là “nguồn điện rẻ nhất trong lịch sử”.
Đáp lại, Bộ trưởng Fratin cho rằng địa hình của Ý khiến việc triển khai năng lượng tái tạo quy mô lớn gặp nhiều khó khăn. Hồi đầu năm nay, tổng công suất lắp đặt điện Mặt trời và điện gió của Ý chỉ khoảng 60GW, thấp hơn nhiều so với Đức hoặc Tây Ban Nha.
“Ý có 2/3 diện tích là đồi núi, phần lớn được canh tác và có giá trị du lịch hàng đầu thế giới. Chúng ta không thể phủ kín đất nước bằng các tấm pin năng lượng Mặt trời và tua-bin gió”, ông Fratin, người lâu nay ủng hộ năng lượng nguyên tử, phát biểu.
Bất chấp sự kỳ vọng lớn dành cho các SMR và tiềm năng của chúng, nhiều thiết kế vẫn chưa được chứng minh về mặt thương mại. Những người chỉ trích đặt câu hỏi về hiệu quả kinh tế, khi ước tính một SMR 300MW có thể tiêu tốn 3-6 tỉ euro. Thử thách chính trị lớn nhất phía trước là tìm được địa điểm phù hợp để xây dựng các lò phản ứng và cơ sở lưu trữ chất thải hạt nhân, bởi sự ủng hộ của công chúng thường giảm đáng kể khi triển khai dự án ngay tại địa phương nơi họ sinh sống.
Ý từng có mối quan hệ đầy sóng gió với năng lượng hạt nhân. Vào thập niên 1960 và 1970, đây là một trong những quốc gia tiên phong phát triển điện hạt nhân dân sự, với 4 lò phản ứng lớn hoạt động cùng các kế hoạch mở rộng công suất đầy tham vọng.
Nhưng đến năm 1987, sau thảm họa Chernobyl ở Liên Xô, người dân Ý đã bỏ phiếu phản đối năng lượng hạt nhân trong một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, dẫn đến việc đóng cửa tất cả nhà máy điện hạt nhân vào năm 1990.
Sau đó, cựu Thủ tướng Silvio Berlusconi đã nỗ lực khôi phục ngành công nghiệp này, khi ban hành các đạo luật mới và xây dựng các hợp đồng mới. Tuy nhiên, cuộc trưng cầu dân ý lần thứ hai ở Ý - diễn ra vài tháng sau sự cố hạt nhân Fukushima ở Nhật Bản năm 2011 - đã ghi nhận tới 90% ý kiến bác bỏ kế hoạch của ông Berlusconi.
HẠNH NGUYÊN (Theo Financial Times, European Interest)
