Châu Âu chạy đua vũ khí tấn công tầm xa 

Bên lề hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Thổ Nhĩ Kỳ mới đây, nhiều nước châu Âu và Canada đã đạt được thỏa thuận phát triển và sản xuất vũ khí tấn công tầm xa.

Tên lửa đạn đạo liên lục địa của Nga. Ảnh: The Diplomat

Mục tiêu tên lửa đạn đạo

Hôm 8-7, 11 quốc gia châu Âu thành viên NATO gồm Anh, Pháp, Ý, Đan Mạch, Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan, Hy Lạp, Czech, Slovakia, Thổ Nhĩ Kỳ cùng Canada đã ký tuyên bố chung cam kết đầu tư hơn 50 tỉ USD trong 10 năm tới nhằm triển khai sáng kiến Deep Precision Strike (tạm dịch Tấn công Chính xác Sâu). Đây là dự án không có sự tham gia của Mỹ, cho thấy các quốc gia châu Âu đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào đồng minh truyền thống.

Chương trình do Anh khởi xướng  hướng tới phát triển năng lực tấn công chính xác các mục tiêu ở khoảng cách lên tới 2.000km, đồng thời vẫn duy trì khả năng tấn công các mục tiêu ở cự ly ít nhất 300km. “Sáng kiến do Anh dẫn đầu này sẽ giúp chúng ta tăng cường hợp tác, đưa các đồng minh châu Âu xích lại gần nhau hơn để bảo đảm NATO tiếp tục an toàn và vững mạnh trong nhiều năm tới”, Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố.

Nỗ lực mới của Anh được xây dựng dựa trên thỏa thuận Trinity House với Đức năm 2024, tập trung phát triển các loại vũ khí tàng hình và siêu vượt âm có tầm bắn vượt 2.000km. Các hệ thống này sẽ được đưa vào biên chế trong thập niên 2030 và được London mô tả là một trong những năng lực quân sự tiên tiến nhất từng được phát triển trong nước. Trong giai đoạn đầu, Trinity House tập trung vào các hệ thống phóng từ mặt đất. Tuy nhiên, chương trình được kỳ vọng sẽ mở rộng sang các nền tảng trên không và trên biển nhằm tăng tính linh hoạt trong tác chiến.

Tuyên bố chung của 12 quốc gia tham gia thỏa thuận mô tả Deep Precision Strike là một phần không thể thiếu trong kế hoạch phòng thủ của NATO nhằm mục đích “thể hiện sức mạnh thông qua các năng lực đáng tin cậy, tập trung vào việc phòng thủ và ngăn chặn đối phương giành được lợi thế quân sự”.

Hiện chưa rõ dự án trên sẽ phát triển loại tên lửa nào. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định tên lửa đạn đạo là mục tiêu quan trọng, bởi cuộc chiến ở Ukraine cho thấy nước này rất khó đánh chặn tên lửa đạn đạo của Nga. Đây là lý do Mỹ vừa cấp phép cho Ukraine sản suất tên lửa đánh chặn tầm xa Patriot.

Nghi ngờ tính khả thi

Ngoài ra, Anh cũng đang hợp tác với Pháp và Ý trong dự án Stratus, một dòng vũ khí hành trình và chống hạm tầm xa mới, nhằm thay thế tên lửa hành trình Storm Shadow và các tên lửa chống hạm Harpoon và Exocet đang được quân đội 3 nước sử dụng. Ngoài ra, Anh, Pháp, Ý, Đan Mạch, Na Uy và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ hợp tác phát triển hệ thống răn đe tên lửa tầm xa mới.

Châu Âu hiện có một số sáng kiến ​​tấn công chính xác tầm xa với các thành viên khác nhau. Năm 2024, Pháp, Đức, Ý, Ba Lan, Thụy Điển và Anh cũng ký thỏa thuận tạo điều kiện thuận lợi phát triển/mua sắm chung các khả năng tấn công chính xác tầm xa, được trang bị vũ khí thông thường, có tầm bắn từ mặt đất, trên không hoặc trên biển từ 1.000 đến 2.000km. Tuy nhiên, dự án này đến nay được cho vẫn còn là một ý tưởng hoặc đang trong giai đoạn thiết kế.

Mới đây, dự án Hệ thống Không quân Chiến đấu Tương lai (FCAS) trị giá 100 tỉ euro, vốn từng được kỳ vọng trở thành biểu tượng cho tham vọng tự chủ quốc phòng của châu Âu, đã chính thức đặt dấu chấm hết sau gần một thập kỷ triển khai.

Theo truyền thông Đức, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những bất đồng kéo dài giữa Dassault Aviation của Pháp và bộ phận quốc phòng Airbus của Đức. Hai bên tranh cãi về phân chia công việc, thiết kế kỹ thuật, cơ chế tài chính và thậm chí cả yêu cầu tác chiến đối với mẫu máy bay tương lai. Hơn nữa, một trong những bất đồng lớn nhất liên quan đến năng lực mang vũ khí hạt nhân. Pháp muốn chiến đấu cơ mới có thể thực hiện vai trò răn đe hạt nhân, trong khi Đức không có nhu cầu này do vẫn dựa vào ô hạt nhân của Mỹ.

Trong dự án mới nhất của 12 quốc gia NATO, đã có nhà bình luận cho rằng Anh đang cố gắng giành lại vị thế là nhà sản xuất vũ khí hàng đầu châu Âu bằng cách áp đặt các tiêu chuẩn khiến các nước láng giềng phụ thuộc vào công nghệ của London.  

Trong bối cảnh trên, Đức đã ký thỏa thuận mua tên lửa hành trình Tomahawk của Mỹ bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO. Theo giới chức Đức, việc sở hữu Tomahawk sẽ giúp quân đội nước này nâng cao khả năng tấn công chính xác các mục tiêu ở khoảng cách lên tới 1.600km, qua đó tăng cường năng lực phòng thủ và răn đe trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu tiếp tục diễn biến phức tạp. Hiện nay, Đức chưa có hệ thống tên lửa mặt đất có tầm bắn tương đương, trong khi các tên lửa Taurus do nước này phát triển có tầm hoạt động ngắn hơn. 

Bên cạnh đó, tập đoàn Rheinmetall của Đức cũng ký với công ty Lockheed Martin của Mỹ bản ghi nhớ đồng sản xuất tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm ngắn (ATACMS), đánh dấu Đức là quốc gia đầu tiên sản xuất loại tên lửa đất đối đất này ngoài Mỹ.

Cũng tại hội nghị thượng đỉnh vừa qua, NATO đã thông qua chiến lược toàn diện phát triển máy bay không người lái (UAV) tiên tiến trị giá 40 tỉ USD trong vòng 5 năm tới. Liên minh này đồng thời công bố kế hoạch tăng gấp 5 lần số lượng người điều khiển UAV được đào tạo vào cuối năm 2027, một phần trong nỗ lực chuẩn bị cho các đồng minh đối phó với loại hình chiến tranh hiện đại đang diễn ra ở Ukraine.

ĐỨC TRUNG