Chiến tranh Lạnh kiểu mới ở Mỹ Latinh 

Ông Donald Trump tái đắc cử tổng thống Mỹ với quyết tâm mới nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc trên toàn cầu, đặc biệt là Tây Bán cầu. Washington tuy bác bỏ quan điểm rằng chính sách hiện hành của nước này nhằm vào Bắc Kinh trong khu vực là một phiên bản Chiến tranh Lạnh trong thế kỷ 21, cách tiếp cận lại xoáy vào lợi ích quốc gia và bảo đảm Mỹ Latinh và Caribe (LAC) là “sân sau” của mình.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio (phải) bắt tay Tổng thống Peru Keiko Fujimori trong chuyến công du Nam Mỹ gần đây. Ảnh: AP

Sử dụng sức mạnh quốc gia

Vì nhiều lý do, từ kinh tế, chính trị, quân sự cho đến chiến lược, Mỹ muốn giảm ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Để thúc đẩy mục tiêu này, Washington đã tung chiến lược dựa trên 3 khía cạnh chính: phiên bản đổi mới của Học thuyết Monroe, khái niệm Bắc Mỹ Mở rộng (bao gồm các quốc gia quanh biển Caribe và kéo dài lên phía Bắc Đại Tây Dương để ôm lấy Greenland và Iceland) và thành lập liên minh an ninh mới mang tên “Lá chắn châu Mỹ” (SoA).

LAC, nơi Mỹ xem là một phần của vành đai an ninh thứ nhất, đã chứng kiến sự can dự kinh tế đáng kể của Trung Quốc trong 25 năm qua. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của khu vực, đồng thời là bên cho vay lớn nhất và nguồn tài chính chủ chốt cho hàng trăm dự án cơ sở hạ tầng.

Chính phủ Mỹ đang chú trọng giảm hoặc loại bỏ sự tham gia của đối thủ trong các hoạt động kinh tế này. Đáng chú ý nhất là nỗ lực hất tập đoàn CK Hutchison, có trụ sở tại Hong Kong (Trung Quốc), ra khỏi việc quản lý Balboa và Cristóbal, các cảng chiến lược nằm ở hai đầu Kênh đào Panama.

Ngành dầu mỏ cũng là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung trong khu vực. Việc Washington kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela đã ngăn Bắc Kinh quản lý các dự án mới, đặc biệt tại Vành đai Dầu mỏ Orinoco - nơi có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới. Mỹ còn gây sức ép để Chính phủ Argentina cấm tập đoàn Huawei tham gia các dự án cáp quang và kết nối xung quanh các mỏ dầu Vaca Muerta. Những động thái tương tự cũng diễn ra trong ngành công nghiệp lithium của Bolivia và Mexico.

Cuối cùng, chính quyền ông Trump tập trung kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Mexico. Mexico không chỉ là đối tác thương mại chính mà còn có ý nghĩa nhạy cảm đối với an ninh quốc gia và phát triển kinh tế của Mỹ.

Nhằm bảo đảm thực thi chính sách tại Tây Bán cầu, Washington thành lập SoA gồm 19 quốc gia trong khu vực. Trong giai đoạn đầu, liên minh sẽ tìm cách đẩy lùi hoạt động buôn bán ma túy và tấn công các băng đảng tội phạm có tổ chức.

Trung Quốc đối phó

Đáp lại, Bắc Kinh nhận thấy cần phải có những phản ứng mạnh mẽ trước các thách thức đối với sự hiện diện của nước này tại LAC.

Cho đến nay, Bắc Kinh đã đồng thời sử dụng hai chiến lược. Thứ nhất là về mặt ngôn từ, nhằm cho thấy các chiến thuật gây sức ép của Washington không phù hợp với hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ hoặc thông lệ ngoại giao đúng đắn. Thay vào đó, chúng giống như hệ tư tưởng thời Chiến tranh Lạnh. Chiến lược thứ hai mang tính pháp lý và tìm cách đối phó với các biện pháp gây sức ép lên các công ty Trung Quốc tại Mỹ Latinh dựa trên luật pháp quốc tế. Gần đây, để tự vệ, Trung Quốc đã ký loạt thỏa thuận về thúc đẩy và bảo hộ đầu tư lẫn nhau với các đối tác tại LAC.

Ngày 15-9, Mỹ thông báo sẽ chuyển hướng 52 triệu USD viện trợ quân sự vốn dành cho châu Âu và Trung Đông sang hỗ trợ Colombia, Ecuador, Peru và Panama - những quốc gia có quan điểm đồng minh với Washington tại châu Mỹ.

HẠNH NGUYÊN (Theo The Diplomat, AP)