Cơn địa chấn đối với OPEC
Quyết định của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) sẽ giáng đòn mạnh vào liên minh ở thời điểm then chốt. Động thái đơn phương này cũng phơi bày những căng thẳng đang tiếp diễn giữa UAE và Saudi Arabia, nhà sản xuất dầu lớn nhất và là lãnh đạo trên thực tế của OPEC.
UAE hôm 28-4 thông báo sẽ rời OPEC và OPEC+ (vốn bao gồm cả các thành viên không thuộc OPEC do Nga dẫn đầu) vào ngày 1-5, khiến các tổ chức này mất đi nhà sản xuất dầu lớn thứ ba và thứ tư tương ứng. UAE gia nhập OPEC kể từ năm 1971.
Bộ trưởng Năng lượng và Cơ sở hạ tầng Suhail Al Mazrouei của UAE nhấn mạnh rằng đây là quyết định được cân nhắc kỹ lưỡng, xuất phát từ tầm nhìn chiến lược và kinh tế dài hạn, hoàn toàn không mang ý nghĩa chính trị.
OPEC chỉ còn 11 thành viên sau khi UAE rời đi. Ảnh: AA
Bất mãn với OPEC
Dù gây bất ngờ, động thái của UAE đã được dự đoán từ trước và là kết quả của nhiều năm bất mãn với OPEC. UAE đã phát tín hiệu về nguy cơ rạn nứt trong ít nhất 5 năm, kể từ khi những bất đồng với Saudi Arabia về cách điều hành chính sách dầu mỏ xuất hiện trước thềm hội nghị OPEC+ hồi tháng 11-2020. Mâu thuẫn này trở nên công khai trong cuộc họp tiếp theo của OPEC+ vào tháng 7-2021.
Trong cả hai sự kiện này, UAE đều muốn tăng sản lượng dầu - vốn đã bị cắt giảm mạnh bởi các thành viên OPEC trong đại dịch COVID-19, trong khi Saudi Arabia đề nghị duy trì giá cao bằng cách giữ sản lượng thấp.
Một phần nguyên nhân cũng đến từ hoàn cảnh khác nhau của hai quốc gia. Saudi Arabia phụ thuộc vào giá dầu cao để tạo nguồn thu cho ngân sách lớn và tài trợ các dự án hạ tầng quy mô như Tầm nhìn 2030. Ngược lại, nền kinh tế UAE đa dạng hơn và ít phụ thuộc trực tiếp vào nguồn thu từ dầu mỏ.
Thay vào đó, Abu Dhabi đã đầu tư mạnh trong những năm gần đây để mở rộng công suất, nhằm tăng sản lượng từ 3,4 triệu thùng/ngày trước cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran lên 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027 và có thể cao hơn sau đó. Điều này phản ánh mong muốn khai thác tối đa trữ lượng và đưa dầu ra thị trường, nhằm tránh nguy cơ tài sản bị “mắc kẹt” nếu nhu cầu toàn cầu giảm trong quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch.
OPEC hiện áp giới hạn UAE ở mức 3,5 triệu thùng, trong khi nước này có khả năng sản xuất gần 4,9 triệu thùng/ngày.
Giữa UAE và Saudi Arabia từ lâu cũng đã hục hặc liên quan đến Yemen và các tầm nhìn khác nhau của hai nước về tương lai khu vực. Bất đồng giữa hai quốc gia Hồi giáo theo dòng Sunni lớn nhất vùng Vịnh lộ rõ hồi tháng 12-2025, khi các tầm nhìn an ninh đối nghịch tại Yemen đe dọa thổi bùng lại nội chiến ở quốc gia Tây Á.
Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động chống Iran lại càng khoét sâu bất đồng này. Trong nhiều tuần, các quan chức UAE đã công khai bày tỏ sự thất vọng với các nước láng giềng Arab, chỉ trích lập trường yếu ớt của họ trước Iran - quốc gia dồn phần lớn các đòn đáp trả vào các nước vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ. UAE là bên bị tấn công nặng nề nhất, phải chống đỡ hơn 2.200 máy bay không người lái và tên lửa, một phần do vị trí địa lý gần Iran. UAE âm thầm thúc giục Saudi Arabia và Qatar tiến hành các cuộc phản công chung chống lại Iran, nhưng cuối cùng không có sự đồng thuận công khai nào trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).
Do đó, quyết định rời OPEC phản ánh tính toán của Abu Dhabi rằng tiếp tục ở lại tổ chức do Saudi Arabia chi phối không còn mang lại lợi ích. Không loại trừ khả năng UAE sắp tới cũng sẽ xem xét lại tư cách thành viên ở các tổ chức khác như Liên đoàn Arab, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo hay thậm chí GCC, khi nước này và các quốc gia trong khu vực bắt đầu chuẩn bị cho một cục diện hậu chiến đầy bất định.
Tác động mạnh
OPEC được thành lập vào năm 1960 như một giải pháp để các nước sản xuất dầu chủ chốt thiết lập hạn ngạch sản xuất, từ đó kiểm soát giá dầu thô trên toàn cầu.
Trong những năm gần đây, một số thành viên OPEC đã rút lui, như Qatar vào năm 2019 và Angola năm 2024. Ecuador rời đi năm 2020 và Indonesia năm 2016, viện dẫn lý do không muốn bị ràng buộc bởi những hạn ngạch sản xuất.
Tuy nhiên, việc UAE rời đi sẽ tạo tác động lớn hơn nhiều, ảnh hưởng tới khoảng 12% tổng sản lượng dầu của tổ chức. Ngoài ra, sự rút lui này cũng khiến OPEC mất đi một trong số ít các “nhà sản xuất điều tiết” then chốt (còn có Saudi Arabia), qua đó làm suy yếu khả năng của nhóm trong việc phản ứng nhanh với những biến động của thị trường trong tương lai.
Sau quyết định của UAE, Kazakhstan được dự báo sẽ là thành viên tiếp theo có lý do rõ ràng nhất để rút khỏi OPEC. Quốc gia Trung Á này từ lâu phản đối hạn ngạch của OPEC và nhiều lần vượt mức sản lượng đã cam kết.
HẠNH NGUYÊN (Theo The Conversation, NY Times)
