Cộng hưởng sức mạnh Việt Nam tại ASEAN-49 và AIPA-47: Vững thế tự cường, sâu tầm hội nhập
Năm 2026 là năm tình hình thế giới và khu vực tiếp tục biến động nhanh, phức tạp, khó lường, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, nhất là trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, xung đột, bất ổn tại nhiều khu vực kéo dài, tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế và an ninh toàn cầu.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Phiên Toàn thể thứ nhất AIPA-47.
Trong bối cảnh đó, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tiếp tục “Cùng chèo lái tương lai chung” dưới vai trò Chủ tịch 2026 của Philippines. Việc Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu Đoàn công tác cấp cao của Chính phủ Việt Nam tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan, đồng thời Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu Đoàn công tác của Quốc hội Việt Nam tham dự Đại hội đồng liên Nghị viện ASEAN (AIPA) lần thứ 47, mang theo Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi AIPA-47, có ý nghĩa rất quan trọng trên cả bình diện song phương và đa phương. Điều đó không chỉ khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, tầm quan trọng chiến lược của ASEAN trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, mà còn tạo nên sự cộng hưởng sức mạnh đặc biệt giữa ngoại giao nhà nước và ngoại giao nghị viện, đóng góp vào mục tiêu phát triển thịnh vượng chung của khu vực và toàn cầu.
Tầm nhìn và cam kết thực chất
Từ sau Hội nghị cấp cao ASEAN-48 (tháng 5-2026), ASEAN đẩy mạnh triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, các ưu tiên hợp tác của năm 2026 và các quyết định của lãnh đạo cấp cao ASEAN và đạt nhiều kết quả tích cực. Triển vọng tăng trưởng kinh tế ASEAN năm 2026 được đánh giá khả quan; tiến trình liên kết kinh tế, nâng cao năng lực tự cường, bảo đảm an ninh kinh tế và đa dạng hóa thị trường tiếp tục được thúc đẩy thông qua các khuôn khổ hợp tác và liên kết mới. ASEAN cơ bản duy trì môi trường hòa bình, ổn định; đề cao luật pháp quốc tế, các nguyên tắc và các chuẩn mực ứng xử chung; đồng thời mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, tạo thêm động lực và cơ hội hợp tác mới. Tuy nhiên, ASEAN vẫn phải đối mặt với những khó khăn, thách thức về năng cao hiệu quả hợp tác kinh tế, năng lực phòng ngừa, quản lý khủng hoảng cũng như yêu cầu cân bằng giữa mở rộng đối ngoại với duy trì vai trò trung tâm.
Trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines đã nỗ lực thúc đẩy triển khai các mục tiêu, ưu tiên hợp tác của ASEAN năm 2026, cơ bản hoàn thành tốt vai trò dẫn dắt và điều phối các hoạt động của hiệp hội. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, tại Hội nghị cấp cao ASEAN-49 và các hội nghị cấp cao liên quan, các nhà lãnh đạo đã thông qua và ghi nhận 117 văn kiện, mức cao nhất trong nhiều kỳ Hội nghị cấp cao ASEAN gần đây. Nổi bật là việc ký Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số (DEFA), mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp và có thể giúp quy mô kinh tế số ASEAN đạt 2.000 tỉ USD vào năm 2030, gấp đôi mức dự báo theo kịch bản cơ sở trước đó. Việc sớm triển khai Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN nâng cấp (ATIGA) sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy thương mại nội khối và tăng cường kết nối chuỗi cung ứng khu vực. Việc nối lại các Hội nghị cấp cao Mekong - Nhật Bản và Mekong - Hàn Quốc sau 6 năm gián đoạn tạo thêm động lực cho hợp tác tiểu vùng, gắn kết chặt chẽ hơn các chương trình hợp tác Mekong với các ưu tiên của ASEAN, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển. Bên cạnh đó, các nước cũng đề ra nhiều giải pháp tăng cường hợp tác và kết nối năng lượng, trong đó có thúc đẩy kết nối lưới điện, phối hợp bảo đảm an ninh nguồn cung dầu mỏ, thống nhất nhiều chương trình hợp tác mới với các đối tác, nhất là trong các lĩnh vực an ninh phi truyền thống, trí tuệ nhân tạo, khoa học và công nghệ...
Sau 31 năm tham gia ASEAN, Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm, đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN; góp phần củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm, nâng cao năng lực tự cường và vị thế của ASEAN. Tại Hội nghị cấp cao ASEAN-48 và ASEAN-49, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ động đề xuất, thúc đẩy nhiều sáng kiến thiết thực, khẳng định vị thế và vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong ASEAN, nổi bật là các định hướng, biện pháp chiến lược và toàn diện về nâng cao năng lực ứng phó với thách thức của ASEAN, củng cố đoàn kết, duy trì đà phát triển và thúc đẩy hợp tác thực chất trong ASEAN cũng như giữa ASEAN với các đối tác.
Quan hệ song phương của Việt Nam với các nước ASEAN cũng ngày càng đi vào chiều sâu, tin cậy, thực chất, nhất là thông qua các hoạt động đối ngoại quan trọng của các đồng chí lãnh đạo chủ chốt. Quan hệ song phương của Việt Nam với tất cả các đối tác chủ chốt của ASEAN như Trung Quốc, Mỹ, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand tiếp tục phát triển ổn định, thực chất, hiệu quả. Hội nghị cấp cao ASEAN-49 cũng là dịp quan trọng để Việt Nam tăng cường tham vấn, phối hợp, củng cố quan hệ song phương với các nước và đóng góp cho các mục tiêu phát triển chung của ASEAN.
Chia sẻ về ý nghĩa khi Hội nghị cấp cao ASEAN-49 và AIPA-47 diễn ra gần như đồng thời. Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình nhận định: “Thứ nhất, hai sự kiện này sẽ củng cố mạnh mẽ hơn nữa lòng tin chiến lược và sự cam kết đối với chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế tại khu vực. Thứ hai, đây là các diễn đàn then chốt, được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới và các lĩnh vực hợp tác ưu tiên của ASEAN, từ kinh tế số, chuyển đổi xanh đến chuỗi cung ứng tự cường. Thứ ba, sự đồng hành chặt chẽ giữa kênh chính phủ và kênh nghị viện sẽ đảm bảo các quyết sách chiến lược nhanh chóng được thể chế hóa thành hành động và luật pháp thực tiễn, góp phần thúc đẩy triển khai hiện thực hóa các cam kết chung của ASEAN”. Đó là những cơ sở vững chắc và cần thiết để ASEAN tiếp tục vượt qua những thách thức thực tại.
Sự cộng hưởng lịch sử
Đồng hành cùng ASEAN trong mọi chặng đường phát triển, AIPA đã có những đóng góp quan trọng, hỗ trợ các chính phủ đưa thỏa thuận, cam kết hợp tác khu vực vào triển khai, tạo dựng môi trường pháp lý thuận lợi và bảo đảm tiếng nói của người dân được phản ánh trong các quyết sách của ASEAN. Trong năm 2026, AIPA đã triển khai chương trình hoạt động tương đối toàn diện, trọng tâm là các hội nghị chuyên đề nhằm rà soát việc triển khai các kết quả, nghị quyết của AIPA-46, đồng thời chuẩn bị cho AIPA-47. Các hội nghị tập trung thảo luận vai trò của nghị viện trong củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy quản trị hòa bình và ứng phó biến đổi khí hậu; tăng cường sự tham gia và vai trò lãnh đạo của phụ nữ; phát huy vai trò của nghị sĩ trẻ trước các vấn đề mới nổi; cùng với việc ứng phó với sự đan xen giữa tội phạm ma túy và tội phạm xuyên biên giới. Trên cương vị Chủ tịch ASEAN và AIPA 2026, Philippines đã nỗ lực phát huy vai trò dẫn dắt, cơ bản thúc đẩy hiệu quả, đúng tiến độ các mục tiêu, ưu tiên của ASEAN trong năm 2026, khép lại năm Chủ tịch với một AIPA-47 "Nghị viện bảo đảm một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm" được đánh giá cao.
Kể từ khi trở thành thành viên của AIPA (năm 1995) đến nay, Quốc hội Việt Nam luôn là thành viên tích cực, chủ động và có trách nhiệm, sẵn sàng đồng hành với AIPA để kiến tạo một ASEAN giàu mạnh, thịnh vượng. Quốc hội Việt Nam luôn khẳng định sát cánh với AIPA để biến tầm nhìn và khát vọng của ASEAN thành hiện thực, xây dựng một cộng đồng phát triển bao trùm, bền vững, tự cường, sáng tạo, năng động và thực sự lấy người dân làm trung tâm. Điều này cũng được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tái khẳng định tại AIPA-47.
Triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội XIV của Đảng và định hướng đối ngoại Quốc hội khóa XIV, trong năm 2026, Quốc hội Việt Nam đã tham gia đầy đủ, chủ động và có trách nhiệm tại các hội nghị, và có các báo cáo quốc gia về việc triển khai các Nghị quyết AIPA-46 thông qua các hoạt động lập pháp, giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và ngoại giao nghị viện; đề xuất tăng cường chuyển hóa các cam kết khu vực thành chính sách, pháp luật quốc gia; chia sẻ kinh nghiệm hoàn thiện chính sách, pháp luật về phòng, chống ma túy, thúc đẩy bình đẳng giới, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu. Tại AIPA-47, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đề nghị AIPA phát huy thế mạnh của kênh nghị viện và nêu kiến nghị tập trung 3 ưu tiên: củng cố nền tảng hòa bình, ổn định và thượng tôn pháp luật; kiến tạo hành lang pháp lý cho một ASEAN tự cường và thịnh vượng; lấy người dân làm trung tâm trong mọi quyết sách nghị viện. Điều này cũng phù hợp với trọng tâm xuyên suốt của Philippines trong năm Chủ tịch và mục tiêu chung của ASEAN thời gian tới, gắn kết giữa định hướng chính sách, thỏa thuận của chính phủ các nước ASEAN với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, giám sát và đưa các cam kết khu vực đi vào thực tiễn.
Theo Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Hoàng Vân, kết quả đạt được của chuyến công tác đã khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của ngoại giao nghị viện trong việc góp phần kiến tạo cục diện đối ngoại thuận lợi, mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế, đóng góp của Việt Nam vào việc định hình nghị sự và tương lai của ASEAN cũng như giải quyết các vấn đề chung của khu vực và toàn cầu.
Sự cộng hưởng mạnh mẽ và đồng hành của ngoại giao nhà nước và ngoại giao nghị viện đã được thúc đẩy với Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi tới AIPA-47, vừa chúc mừng dấu mốc lịch sử khi Nghị viện Quốc gia Timor Leste chính thức trở thành thành viên thứ 11 của AIPA, vừa khẳng định vai trò chủ động, tích cực của Quốc hội Việt Nam trong cơ chế lập pháp khu vực, kết hợp với vai trò của Đảng, Nhà nước và song song với đó là Chính phủ Việt Nam trong cam kết hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có đoạn: “Như con thuyền balangay mà nước chủ nhà chọn làm biểu tượng cho Năm ASEAN 2026, ASEAN chỉ có thể vững vàng vượt sóng lớn khi các mái chèo cùng chung một nhịp, hướng về một bến bờ. Có thể khẳng định sự phát triển và phồn vinh của Việt Nam luôn gắn liền với sự thịnh vượng chung của ASEAN. Với tinh thần đoàn kết, đổi mới và hành động, Việt Nam sẽ tiếp tục cùng nghị viện các nước thành viên đóng góp thiết thực hơn vào các hoạt động của AIPA, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm”.
Cùng với Thông điệp, chuyến công tác tham dự ASEAN-49 và AIPA-47 của lãnh đạo cấp cao Việt Nam tiếp tục tô thắm hình ảnh một đất nước Việt Nam đổi mới, năng động, bản lĩnh và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Tin tưởng rằng các sáng kiến, cam kết và kết quả từ hội nghị sẽ được cụ thể hóa, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân Việt Nam cũng như góp phần xây dựng một ngôi nhà chung ASEAN đoàn kết, tự cường, phát triển bền vững.
ĐỖ VÂN

