Cuộc chiến bí mật giữa al-Qaeda và IS
Thời gian gần đây, người ta thường thấy các tay súng thánh chiến "xáp lá cà" với nhau ở khu vực giáp biên giới giữa Mali, Burkina Faso và Niger; nhiều người bỏ mạng tại hiện trường, trong khi súng máy bị chiếm làm chiến lợi phẩm. Những hình ảnh này được chính các tuyên truyền viên tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) phát tán, qua đó hé lộ phần nào xung đột đẫm máu giữa lực lượng này với al-Qaeda trong gần 3 tháng qua tại khu vực Sahel.

Các tay súng JNIM tại Burkina Faso. Ảnh: afghanistan.asia-news
Từ nhiều năm nay, đa phần các cuộc đụng độ giữa IS và al-Qaeda chỉ là lẻ tẻ nhưng đợt giao tranh gần nhất bắt đầu từ tháng 9, trong đó tâm điểm là vùng biên giới hẻo lánh Liptako-Gourma, nơi 3 nước Mali, Burkina Faso và Niger tiếp giáp nhau. Cuộc đối đầu ngày càng khốc liệt với sự tham gia của hàng trăm tay súng mỗi bên, khiến chính quyền quân sự tại 3 nước rơi vào thế bế tắc, đồng thời biến vùng Sahel thành nơi chạm trán nảy lửa giữa al-Qaeda và IS.
Giới chuyên gia lo ngại cuộc tranh giành quyền thống trị giữa IS và al-Qaeda có thể định hình tương lai, thậm chí làm thay đổi cán cân quyền lực tại Sahel, khu vực vốn đã kiệt quệ vì chiến tranh. “Nếu IS giành chiến thắng, tình hình tại các quốc gia trong khu vực sẽ hoàn toàn thay đổi; còn nếu al-Qaeda củng cố được vị thế, thách thức về cả mặt quân sự lẫn chính trị sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn. Các quốc gia tại Sahel và các nước láng giềng ở phía Nam cần phải chuẩn bị tâm thế đối phó với cả 2 kịch bản này” - Wassim Nasr, chuyên gia về vùng Sahel tại viện nghiên cứu an ninh Soufan Center, nhận định.
Al-Qaeda hoạt động tại Sahel trong khoảng 2 thập kỷ qua. Trong suốt thời gian đó, lực lượng này vừa đối đầu với quân đội Pháp từng liên minh với các chính quyền cũ tại Sahel vừa giao tranh với các chính quyền quân sự hiện nay được Nga hậu thuẫn. Trong khi al-Qaeda năm 2017 hợp nhất các phe phái rời rạc thành phong trào có tên Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), IS bắt đầu hoạt động độc lập từ hơn một thập kỷ trước. Là lực lượng mạnh hơn, sở hữu hàng ngàn tay súng hoạt động tại hơn 7 quốc gia, JNIM trở thành kẻ thù số 1 của IS.
Heni Nsaibia, chuyên gia phân tích cấp cao về Tây Phi tại nhóm giám sát xung đột ACLED, cho biết IS thường sử dụng chiến thuật “đánh nhanh rút gọn” nhắm vào JNIM, tức nhanh chóng rút lui khi JNIM tăng viện. Trong khi IS tích cực tuyên truyền về những thắng lợi đạt được trên chiến trường, thì các kênh tuyên truyền của JNIM lại tỏ ra im ắng hơn.
Chưa rõ bên nào chiếm ưu thế trong các cuộc giao tranh gần đây nhưng JNIM mới là bên chịu rủi ro lớn nhất. Kể từ khi phát động cuộc tấn công hồi cuối tháng 4, JNIM tiến gần hơn tới mục tiêu lật đổ chính quyền tại Mali. Tuy nhiên, cuộc xung đột với IS buộc JNIM phải phân tán lực lượng trên 2 mặt trận.
Giới phân tích cho rằng cuộc chiến giữa JNIM và IS đã thúc đẩy cuộc đua giành tân binh và nguồn lực. Tình trạng này khiến nhiều quốc gia, kể cả những nước nằm ngoài khu vực Sahel, lo ngại. Đơn cử, IS đã thâm nhập cộng hòa Benin và vùng Tây Bắc Nigeria, kết nối với một nhánh khác ở lưu vực hồ Chad (trải dài qua 4 nước Niger, Nigeria, Chad và Cameroon), qua đó mở rộng chiến trường về phía Nam. Tại miền Bắc Benin, JNIM cũng thực hiện hàng loạt cuộc tấn công nhắm vào các doanh trại và tiền đồn quân sự kể từ cuối tháng 2 năm nay.
Được biết, cả JNIM và IS đều tồn tại nhờ các hoạt động phi pháp, như bắt cóc tống tiền. Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc, nhóm khủng bố JNIM được cho là đã nhận khoảng 50 triệu USD tiền chuộc vào năm ngoái. Trong những tháng gần đây, IS cũng thu về những khoản tiền lớn từ việc bắt cóc con tin từ phương Tây.
TRÍ VĂN (Theo FT)

