Cuộc đua ghế Tổng Thư ký LHQ vào giai đoạn quyết định
Với việc Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc (LHQ) tiếp theo dự kiến nhậm chức vào đầu năm tới, những chia rẽ địa chính trị và cuộc mặc cả giữa các cường quốc đang định hình giai đoạn cuối của quá trình lựa chọn người kế nhiệm ông Antonio Guterres.

Bà Grynspan thường dẫn đầu các vòng thăm dò trong cuộc đua tranh chức Tổng Thư ký LHQ. Ảnh: AFP
Tổng Thư ký LHQ Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ 5 năm lần thứ hai vào ngày 31-12-2026. Người kế nhiệm ông sẽ nhậm chức vào ngày 1-1-2027, sau khi được Đại hội đồng LHQ bổ nhiệm theo đề xuất của Hội đồng Bảo an (HĐBA). HĐBA bao gồm 15 thành viên, trong đó có 5 thành viên thường trực (P5) nắm quyền phủ quyết là Trung Quốc, Pháp, Nga, Mỹ và Anh.
Các ứng viên dẫn đầu
HĐBA sử dụng các cuộc bỏ phiếu không chính thức, còn gọi là “thăm dò sơ bộ” để đánh giá khả năng cạnh tranh của các ứng viên trước khi trình đề xuất chính thức lên Đại hội đồng. Vòng bỏ phiếu thứ 8, diễn ra vào ngày 5-11, có sự tham gia của 8 ứng viên.
Kết quả cho thấy bà Rebeca Grynspan (cựu Phó Tổng thống Costa Rica) đang dẫn đầu, khi giành 12 phiếu “khuyến khích” và 3 phiếu “không khuyến khích”. Bám sát bà Grynspan lần lượt là các ứng viên Rafael Mariano Grossi (Argentina, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế), Carolyn Rodrigues Birkett (Đại diện Thường trực Guyana tại LHQ) và Lana Zaki Nusseibeh (nhà ngoại giao Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất).
LHQ được dự báo sẽ có “nữ tướng” đầu tiên. Hiện cũng có kỳ vọng lớn rằng dựa trên thông lệ luân phiên khu vực không chính thức đối với người lãnh đạo tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, Tổng Thư ký tiếp theo có thể đến từ khu vực Mỹ Latinh và Caribe, qua đó đưa các ứng viên như bà Grynspan trở thành tâm điểm chú ý.
Dù chưa có thành viên P5 nào công khai tuyên bố ứng viên mà mình ủng hộ, tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng đưa tin Trung Quốc đã loại ông Grossi vì cho rằng ông quá thân cận với Washington và thay vào đó Bắc Kinh sẽ ủng hộ bà Grynspan.
Tuy nhiên, cuộc đua vẫn chưa ngã ngũ khi ứng viên Nusseibeh nhận được sự hậu thuẫn từ Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, qua đó củng cố triển vọng giành lấy sự ủng hộ của Washington trong những tuần tới. Hồi đầu tháng, Mỹ được cho đã tán thành ứng viên này, trong khi Pháp và Anh tỏ ra “ít phản đối”.
Vòng thăm dò tiếp theo dự kiến sẽ áp dụng hình thức “mã hóa màu”. Nhằm tăng tính minh bạch cho quy trình, hình thức này giúp phân biệt phiếu của P5 với phiếu của các thành viên không thường trực, qua đó làm rõ hơn nguy cơ bị phủ quyết.
Cuộc mặc cả ngoại giao
Tiến trình lựa chọn Tổng Thư ký thứ 10 hiện đang phải chịu tác động nặng nề từ cuộc khủng hoảng chưa từng có và bao trùm tổ chức này, thể hiện qua việc Mỹ rút khỏi nhiều cơ quan LHQ, tình trạng thiếu hụt ngân sách nghiêm trọng, các cuộc cải cách nội bộ, những thách thức từ trí tuệ nhân tạo (AI), cuộc chiến thuế quan và xung đột địa chính trị leo thang. Tổng Thư ký mới sẽ tiếp quản một tổ chức ngày càng phân hóa, giữa bối cảnh Mỹ đang ưu tiên ngoại giao song phương dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Chính những bất cân xứng trong HĐBA và vấn đề chính trị xoay quanh quyền phủ quyết đã làm tăng mức độ phức tạp, thường biến quá trình lựa chọn thành một cuộc vận động kéo dài trong tình trạng bế tắc. Bổ nhiệm Tổng Thư ký LHQ vẫn phụ thuộc vào sự ủng hộ của toàn bộ P5, điều này thường đồng nghĩa với việc ưu tiên ứng viên có lập trường phù hợp hoặc không trực tiếp thách thức lợi ích của các thành viên P5.
Dựa trên những xu hướng hiện nay, khi Mỹ rút lui và Trung Quốc khẳng định vị thế thống lĩnh trong LHQ, tiến trình lựa chọn có thể trở thành một cuộc mặc cả ngoại giao - nơi ứng viên cuối cùng có thể là người khiến Bắc Kinh hài lòng và Washington tạm chấp nhận.
HẠNH NGUYÊN (Theo Observer Research Foundation, Al Jazeera)

